Zomerbar voor insecten, doorn in het oog voor veetelers: Jacobskruiskruid tiert welig in bermen en weilanden

Bart Dickens, melkveehouder in Arendonk en voorzitter van de Farmers Defence Force, beaamt in De Wereld Vandaag op Radio 1 dat Jacobskruiskruid dit jaar bijzonder weelderig groeit. "We horen dat het zelfs in grasmengsels zit om bermen opnieuw op te zaaien en dat is niet zonder gevaar. Jacobskruiskruid plant zich heel snel voort en is bijzonder gevaarlijk voor zowel koeien, paarden als bijen."

De relatieve nonchalance ten opzichte van de plant ergert Dickens. "Een landbouwer die handelt als een goede huishouder probeert de plant onder controle te houden en trekt ze uit of verdelgt ze. Alleen zien we dat de plant woekert in bermen en dat er niets aan gedaan wordt."

Het is niet dat Jacobskruiskruid een rechtstreeks gevaar vormt voor vee of paarden. In bloei ruikt en smaakt de plant bitter, runderen en paarden houden zich er ver vandaan. Minder onschuldig wordt het wanneer het gras gemaaid of gedroogd is. Op dat moment verdwijnt de geur en kan een dier het onderscheid niet meer maken, ervan eten en zelfs sterven door de pyrrolizidine-alkaloïden die onomkeerbare leverschade veroorzaken. 

Bijkomend probleem volgens Dickens is dat de bermen dit jaar veel te laat gemaaid werden waardoor het Jacobskruiskruid de kans kreeg om zijn zaad te verspreiden. Ook in natuurgebieden zou de plant uitgetrokken moeten worden, voegt hij er nog aan toe.

Volgens Annelies Jacobs van Natuurpunt is er de laatste jaren inderdaad een toename van de plant. "We zien ze vooral opduiken op plaatsen waar er een verstoring is van de bodem: in wegbermen, tussen de stoepstenen tot zelfs onder het Atomium."

Jacobs benadrukt dat het niet om een exoot gaat, maar ze begrijpt de bezorgdheid van paard- en veehouders in deze tijd van het jaar. "Die bezorgdheid is voor een deel terecht. Maar er zijn heel veel wilde planten én tuinplanten die een gifstof bevatten."

Jacobs vindt wel dat het probleem gericht zou moeten worden aangepakt, bijvoorbeeld waar dieren grazen of waar hooi voor diervoeder geproduceerd wordt. Maar de plant verwijderen is eigenlijk ook gewoon symptoombestrijding, waarschuwt ze.

"Het is veel beter om het beheer van de plant aan te pakken. Op weides met een hoge begrazingsdruk, wanneer een paard op een te kleine weide staat, zie je dat er veel open plekken gevormd worden waar de plant het dan net heel goed doet."

"Het is dus belangrijk dat een dier voldoende ruimte krijgt zodat die open plekken er niet komen. Daarnaast is het ook belangrijk om het maaibeleid erop af te stemmen zodat de plant daar niet in zaad komt."

Tegelijk moeten we oppassen dat we er geen zwartwitverhaal van maken, vindt Jacobs. Jacobskruiskruid komt overal voor, het is onhaalbaar en vooral onwenselijk om het overal te willen bestrijden.

"De plant vormt als het ware een zomernectarbar voor meer dan 200 verschillende insectensoorten, onder hen tientallen soorten bijen. Dat de plant giftig zou zijn voor bijen, zoals de landbouwers suggereren, is een broodjeaapverhaal."

"Er is onderzoek gebeurd op de plant en de toxines. Daaruit is gebleken dat de plant gewoon deel uitmaakt van het dieet van de bij. Net zoals bij de mens telt vooral de dosis van de inname. Zelfs water is giftig als je er in korte tijd heel veel van drinkt."

"Net omdat Jacobskruiskruid heel bitter is, gaan dieren het in een open veld doorgaans gewoon mijden. Planten zoals Jacobskruiskruid spelen een enorm belangrijke rol in onze leefomgeving. Je kunt ze op heel wat plaatsen gewoon laten staan zonder dat ze een probleem vormen."