Het Amerikaanse leger verlaat deze week "Air Base 201" of "Luchtmachtbasis 201", de laatste bemande Amerikaanse militaire basis in Niger. Die was pas 5 jaar volledig operationeel en kostte meer dan 100 miljoen dollar. Daarmee komt een einde aan de jarenlange samenwerking tussen de 2 landen in de strijd tegen terrorisme in West-Afrika.
Prijskaartje van 100 miljoen dollar en pas 5 jaar in gebruik: VS verlaat (noodgedwongen) Air Base 201 in Niger
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
"Air Base 201" heeft de Amerikaanse overheid ruim 100 miljoen dollar gekost en is nog maar 5 jaar volledig operationeel, maar toch trekken de Verenigde Staten zich nu al uit de militaire basis terug.
In maart dit jaar besliste de Nigerese junta - die na een staatsgreep aan de macht kwam - om de 11 jaar lange samenwerking met de VS stop te zetten. Voor de Amerikaanse overheid was het ingesloten West-Afrikaanse land in de Sahara een belangrijke partner in de strijd tegen terrorisme.
Terrorisme tiert welig in de Sahel
In 2013 startte de VS met drone-operaties in Niger. Het voornaamste doel van die Amerikaanse aanwezigheid was de samenwerking in strijd tegen terrorisme.
De laatste jaren kampt de Sahelregio, een landstrook in Afrika, inclusief Niger, met ernstige veiligheidsproblemen door de aanwezigheid van extremistische groeperingen zoals Boko Haram, Al Qaeda in de Islamitische Maghreb (AQIM) en de Islamitische Staat in de Grote Sahara (ISGS).
In totaal heeft de VS daarom 2 dronebases opgezet in Niger, "Air Base 101" en "Air Base 201", om onbemande luchtoperaties uit te voeren. De drones worden gebruikt voor surveillance, inlichtingenverzameling en soms voor directe aanvallen op terroristen. Dankzij die drones kan het Amerikaanse leger een gedetailleerd beeld van de activiteiten van extremistische groeperingen in een uitgestrekt en moeilijk bereikbaar gebied verkrijgen. "Air Base 101" werd in juli dit jaar al volledig ontruimd.
Wat is de veiligheidssituatie in Niger nu?
De Amerikanen hebben Niger niet veiliger achtergelaten dan ze het 11 jaar geleden aangetroffen hebben. Integendeel, de laatste jaren is er opnieuw een toename van terroristische activiteiten in de regio. Nooit eerder waren er meer terroristische aanvallen in Niger dan in 2022 en 2023.
Volgens Olayinka Ajala, professor Politiek en Internationale Relaties aan de Leeds Beckett University, ligt dat aan een gebrek aan kennis van de conflictdynamiek, een onvermogen om de grondoorzaken van terrorisme aan te pakken, en een discrepantie tussen naleving van de mensenrechten en terrorismebestrijding.
Naast militaire hulp voorzag het Amerikaanse leger ook in humanitaire hulp aan Niger, een van de armste landen ter wereld. Maar door de staatsgreep in juli 2023, waarbij de democratisch gekozen president van het land werd omvergeworpen, gearresteerd en vervangen door het hoofd van de Presidentiële Garde Abdourahamane Tchiani, is de relatie tussen de 2 landen verzuurd.
De afgelopen maanden kwamen duizenden mensen op straat om het vertrek van de Amerikanen te eisen. Volgens het nieuwe Nigerese bestuur is de Amerikaanse aanwezigheid in het land "niet langer te rechtvaardigen", waarop de Amerikanen ermee akkoord zijn gegaan om hun troepen terug te trekken. Zowel de VS als Frankrijk heeft ook besloten om de humanitaire hulp aan het land terug te schroeven, en de Europese Unie en buurland Nigeria hebben het land economische sancties opgelegd.
Russen nemen intrek in militaire basis
Toch hangt er een stevig prijskaartje vast aan het plotse einde van die militaire samenwerking. Amerika heeft meer dan 100 miljoen euro uitgegeven aan de bouw van Air Base 201, die pas vijf jaar geleden werd voltooid. De site bestaat uit een landingsbaan, een hangar en talloze kleinere gebouwen waar het personeel kan werken en wonen. Aanvankelijk waren er 1.000 militairen gestationeerd. De helft heeft de basis in juli verlaten, de andere helft doet dat nu.
Russische troepen zouden nu hun intrek nemen in die Amerikaanse basis, meldde een (anonieme) Amerikaanse overheidsbron in mei aan Reuters . Rusland probeert al langer om zijn positie in de Sahel te versterken. Ook de buurlanden van Niger, Mali en Burkina Faso - waar ook militaire coups plaatsvonden -, keren zich af van de Verenigde Staten en Europa, en zoeken steeds meer toenadering tot Rusland.
Volgens de denktank Council on Foreign Relations kan die ommezwaai richting Moskou worden verklaard door de langdurige frustraties over de mislukte westerse interventies in de strijd tegen jihadistische groeperingen en rebellengroepen. Ook het gebrek aan een goede vertegenwoordiging in internationale instellingen zou te lang genegeerd zijn.
Al biedt de volledige terugtrekking van Amerikaanse troepen ook mogelijkheden voor andere grootmachten, zoals China, om hun invloed in de regio te vergroten. Niger mag dan wel arm zijn, het land ligt geografisch gezien erg strategisch en heeft veel waardevolle natuurlijke hulpbronnen.
De afgelopen jaren was China een van de belangrijkste handelspartners van Niger. In 2022 nam het land ongeveer 9 procent van de export van Niger voor zijn rekening en was het verantwoordelijk voor 22 procent van de import.
