Mag de Algerijnse bokser Imane Khelif nog deelnemen aan de Olympische Spelen? Dat is de vraag die heel wat mensen stellen nu haar tegenstander er na 46 seconden de brui aan gaf. In 2023 mocht ze ook al niet deelnemen aan het WK omdat ze toen faalde voor een geslachtstest en een te hoog testosterongehalte zou hebben. Tegelijk gaan er op sociale media heel wat geruchten rond over de bokser. Wat weten we en wat niet? 7 vragen en antwoorden.
Hogere testosteronwaarden en vragen over haar chromosomen: wat is er aan van de geruchten over de Algerijnse bokser Imane Khelif?
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
1. Waarover gaat de commotie?
2 vrouwen - de Algerijnse Imane Khelif en Lin Yu-ting uit Taiwan - die toch mogen deelnemen aan de Olympische Spelen van Parijs terwijl ze een jaar eerder nog werden gediskwalificeerd op het WK omdat ze niet slaagden voor de geslachtstest.
Het was al een opmerkelijk feit, maar de commotie liep pas echt hoog op toen de Algerijnse Imane Khelif gisteren na 46 seconden haar Olympisch gevecht kon winnen tegen de Italiaanse bokser Angela Carini.
Op zich een knappe prestatie, maar veel mensen wijten de overwinning van Khelif aan het feit dat ze een te hoog testosterongehalte heeft, zoals een geslachtstest op het WK voor vrouwen in 2023 aantoonde.
Genoeg om een hele rel te starten op sociale media onder de hashtag #IStandWithCarini. Zelfs topondernemer Elon Musk en auteur J.K. Rowling gaven hun mening in scherpe tweets.
Nochtans is Khelif niet hyperdominant in haar wedstrijden. Ze telt 9 zeges, maar ook 5 nederlagen bij de amateurs. "Een ingewikkeld verhaal waar de emoties hoog bij oplaaien", weet ook uroloog aan het UZ Gent Piet Hoebeke.
2. Wat is Khelifs geslacht/gender?
Khelif is geboren als vrouw, er zijn geen officiële gegevens die dat tegenspreken. Ze heeft altijd deelgenomen aan de competitie voor vrouwen en heeft nooit uitgesproken dat ze transgender of intersekse is.
Intersekse?
Een intersekse variatie is een natuurlijk voorkomend fenomeen, waarbij mensen geboren worden met een lichaam dat niet voldoet aan de normatieve definitie van een man of een vrouw.
Er zijn een 40-tal variaties mogelijk. Ze kunnen voorkomen op het niveau van de chromosomen, de hormonen, de geslachtsklieren, de voortplantingsorganen of andere fysieke geslachtskenmerken.
De variatie kan zichtbaar zijn, bijvoorbeeld als de uitwendige geslachtsorganen anders ontwikkeld zijn. Maar de variatie kan ook volledig onzichtbaar zijn, bijvoorbeeld bij het ontbreken van de baarmoeder of bij variaties in de hormonen.
(Bron: Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen)
Khelif is geboren in Algerije, waar de LGBTQIA+-gemeenschap niet getolereerd wordt. Transgenders worden bijvoorbeeld opgepakt en belanden in de gevangenis of worden zelfs vermoord. Khelif heeft dus zeker niet de kans gekregen van haar land om haar geslacht te veranderen op haar paspoort. Op haar paspoort staat ook 'vrouw' te lezen.
Toch is ze gefaald voor de geslachtstest van de World Boxing Championship omdat ze én te hoge testosteronwaarden heeft én een mannelijk chromosoom zou hebben (XY in plaats van XX, zoals bij vrouwen typisch het geval is, red.).
"Toch kunnen we niet spreken van een transpersoon. Er zijn geen transatleten in Parijs", zegt Hoebeke. "Het gaat over variaties in de geslachtsontwikkeling. Wat dat net inhoudt bij Khelif weten we niet, maar ze is wel biologisch een vrouw."
3. Hoe kunnen vrouwen toch (te) hoge testosteronwaarden hebben?
Dat de testen uitwijzen dat haar testosteronniveau te hoog is, wil niet zeggen dat Khelif – en ook Lin Yu-ting – biologisch een man is. "Er bestaan heel wat variaties in de geslachtsontwikkeling", zegt Hoebeke. "Dat Khelif en Lin niet publiek maken welke variatie zij hebben, is hun volste recht."
Hoebeke doet toch een gok. Hij denkt dat Khelif het complete androgeenongevoeligheidssyndroom (CAOS) heeft. Dan heeft die persoon dus wel meer testosteron in het bloed, maar geen receptoren die de testosteron ook naar de spieren kunnen sturen.
Meer testosteron staat dus niet altijd gelijk aan meer kracht of meer "man zijn". "Dat is afhankelijk van de hoeveelheid, de receptoren en de activiteit van testosteron. Sommigen mensen kunnen testosteron namelijk niet omzetten in het actieve deel van het hormoon."
Het International Olympic Committee (IOC) zegt ook dat de testosteronlevels niet altijd een goede indicatie zijn van fysiek voordeel. Volgens hen zijn er verschillende cismannen die een laag testosterongehalte hebben en toch excelleren in bepaalde sporten.
"En er moet ook naar zoveel meer gekeken worden dan naar testosteron", zegt Hoebeke. "Kijk naar Mathieu Van de Poel. Zijn beide grootvaders en vader waren uitzonderlijke wielrenners. Daar speelt een genetisch voordeel duidelijk mee. Mag die daarom ook niet meedoen? Er spelen zoveel meer factoren mee."
4. Hebben alle vrouwen altijd XX-chromosomen?
Enkele testen zouden aangetoond hebben dat Khelif een XY-chromosoom zou hebben. Dat is nooit officieel bevestigd, maar ook als het waar is, zou dat niet automatisch een extra voordeel geven, weet Hoebeke.
"Het zijn dan wel biologisch geprogrammeerde mannen, maar ze hebben een vrouwelijk ontwikkeling. Ze hebben dus wel uitwendige genitalen zoals de clitoris, schaamlippen en een deel van de vagina. Ze missen enkel een baarmoeder en eierstokken en hebben in de plaats inwendige testikels."
Ze hebben enkel een 'antropometrisch' voordeel. Hoebeke legt uit: "Ze hebben een breder skelet, meer spieren, maar nog steeds komt die testosteron niet altijd tot uiting, aangezien de receptoren daarvoor niet altijd aanwezig zijn."
Hoebeke maakt de vergelijking met zwemmer Michael Phelps. "Hij heeft ook een 'antropometrisch' voordeel: zijn 'spanwijdte' is meer dan 2 meter en hij heeft grote handen en voeten. Hij is daarmee geboren, net zoals een intersekse persoon soms met een XY-chromosomen geboren is. Waarom moet die dan wel afgestraft worden?"
5. Welke geslachtstesten worden er gebruikt bij het boksen?
De International Boxing Association (IBA) en de International Olympic Committee (IOC) raken het niet eens over de criteria. Dat terwijl ze vroeger wel samen die beslissingen maakten.
IBA kiest ervoor om een 'biochemische test' af te nemen die meer uitleg geeft over het testosterongehalte en de chromosomen van een atleet. Die test zorgde er tijdens het WK van 2023 in New-Dehli voor dat Khelif en Lin last minute gediskwalificeerd werden.
Luttele uren voordat Khelif zou vechten voor de gouden medaille, koos IBA ervoor haar te diskwalificeren. De geslachtstesten hadden namelijk aangetoond dat "haar levels van testosteron de criteria niet haalden".
Bij Lin werd de beslissing nog later genomen. Zij mocht meedoen en won de bronzen medaille, maar later besliste IBA dan toch dat ze haar medaille opnieuw moest inleveren, ook op basis van de 'biochemische test' die mogelijk een hoger testosterongehalte of een variatie in chromosomen heeft aangetoond.
Het boksen in Parijs wordt ingericht door de Paris 2024 Boxing Unit (PBU) van het IOC, dat iets minder strikte regels hanteert dan de IBA. PBU kijkt namelijk enkel naar het geslacht dat weergegeven staat op het paspoort van een atleet. Hier in beide gevallen 'vrouw'.
IOC maakt zich sterk door te zeggen dat ze dezelfde regels van de Olympische Spelen van Tokio 2020 volgt, die op hun beurt voortborduren op die van Rio 2016.
6. Welke criteria hanteren federaties best?
Elke federatie hanteert eigen criteria. Hoebeke vindt dat atleten - en hun artsen - vooral naar zichzelf moeten kijken. "De artsen moeten topsporters begeleiden naar een correcte manier van topsport. Bij Khelif is dat als vrouw, haar biologische geslacht, maar bij transgenders is het belangrijk dat de hormonen wel juist gereguleerd worden, afhankelijk van de categorie waarin de persoon wil deelnemen."
Als een federatie een atleet verplicht om een geslachtstest te doen, is het voor Hoebeke belangrijk dat er naar het totaalplaatje gekeken wordt. "Dus niet alleen een test uitvoeren die iets over het testosteronniveau zegt, maar ook bepalen welke diagnose daarbij hoort en individu per individu beoordelen of dat een effect heeft op de prestaties."
Zou het niet heel wat duidelijkheid scheppen als atleten zoals Khelif gewoon naar buiten brengen welke geslachtsvariatie ze hebben? "Ik vind dat niemand zaken heeft met de medische geschiedenis van een persoon. Dat is recht op privacy en zou gewoon schending van de mensenrechten zijn."
"Het is aan de federatie intern om een beslissing te maken en aan de toeschouwer om zich daarbij neer te leggen", stelt Hoebeke scherp.
7. Waarom is het zo een emotioneel thema?
Hoebeke merkt dat toeschouwers het vaak moeilijk hebben zich daarbij neer te leggen."Inclusiviteit is allemaal goed, totdat mensen met een geslachtsvariatie beginnen te winnen. Het is ook opvallend hoe rechtsgezinde mensen zich onmiddellijk moeien in de discussie en desinformatie verspreiden."
De opmerking "het kan toch niet dat een vrouw het moet opnemen tegen een man in zo'n gevaarlijke sport" staat vaak te lezen op sociale media. "Het is niet omdat ze er wat mannelijker uitziet, dat ze dat ook is. Er zijn nog personen die er mannelijk uitzien, maar gewoon XX-chromosomen hebben."
Dat Khelif niet alles gewonnen heeft in haar carrière, toont volgens Hoebeke ook dat ze niet altijd de sterkste is. "Het blijft wel een complex verhaal doordat niet helemaal duidelijk is over welke geslachtsvariatie het in dit geval gaat. Wat wel duidelijk is, is dat veel mensen met hun emoties vastzitten in een binair verhaal en dat is niet altijd nodig."
