Heeft het Westen een te hoge prijs betaald om Evan Gershkovich en andere politieke gevangenen vrij te krijgen?

Met een warme omhelzing begroet de Russische president Poetin Vadim Krasikov wanneer die van het vliegtuig stapt in Moskou. Krasikov is een huurmoordenaar, in dienst van de Russische geheime dienst FSB. In 2019 schoot hij op klaarlichte dag een Tsjetsjeense opposant dood in een park in Berlijn. Daarvoor zat hij in Duitsland een levenslange straf uit.

Gisteren werd hij vrijgelaten als deel van een grote gevangenenruil tussen Rusland, de VS en enkele andere westerse landen, waaronder Duitsland.

Poetin had eerder al gehint in een interview met de omstreden Amerikaanse presentator Tucker Carlson dat hij Gershkovich, een journalist van de Amerikaanse krant The Wall Street Journal, zou willen ruilen voor Krasikov. Hij noemde Krasikov niet bij naam, maar sprak over "een zeker man die in de gevangenis zit, omdat hij uit patriottische gevoelens een bandiet heeft gedood in een Europese hoofdstad". 

Volgens waarnemers is de ruil dan ook vooral een groot cadeau voor Poetin. De Amerikaanse krant de Washington Post noemt het de grootste beloning die hij al heeft gekregen voor zijn bereidheid om alle internationale normen te schenden. Met andere woorden: door willekeurige westerlingen op te pakken, slaagt hij erin om een moordenaar vrij te krijgen. En dat ondanks de oorlog in Oekraïne, die de relaties tussen Rusland en het Westen naar een absoluut dieptepunt heeft gebracht.

Voor Poetin, zelf een voormalige agent van de KGB, de voorloper van de FSB, is het ook een manier om te tonen aan zijn diensten dat niemand wordt achtergelaten. Poetin drukte de vrijgelaten gevangenen, onder wie dus ook Krasikov, dan ook op het hart dat "het vaderland hen geen seconde vergeten was".

Ook diplomatiek expert Robert van de Roer spreekt over een "behoorlijk succes" voor Poetin. "De vrees is alom dat gijzelingsdiplomatie werkt. Je pakt dus onschuldige westerlingen op, en die ruil je in voor veroordeelde moordenaars, cybercriminelen en oplichters van je eigen land. De angst heerst nu dat dat lot nog veel meer westerlingen te wachten staat, men vreest voor een precedent."

De ondervoorzitter van Amnesty International in Duitsland is het daarmee eens: "Deze gevangenenruil brengt straffeloosheid een stap dichterbij. De Russische overheid kan zich aangemoedigd voelen om meer politieke arrestaties te doen, zonder bang te hoeven zijn voor de gevolgen."

Opvallend is dat de toon op het hoofdkwartier van Amnesty International toch anders is. In een persmededeling benadrukt de verantwoordelijke van de organisatie voor Oost-Europa de opluchting die heerst na de vrijlating van Gershkovich en de anderen. "Dit moet een eerste stap zijn om het systeem van politieke repressie in Rusland te ontmantelen", klinkt het. 

Duitsland heeft natuurlijk de bitterste pil moeten slikken: de vrijlating van een veroordeelde moordenaar.

De vraag is hoe landen dan wel moeten omgaan met de zogenoemde gijzelingsdiplomatie. Cijfers bewijzen ook dat die praktijk aan een opmars bezig is. In Rusland zijn sinds 2022 gemiddeld 9 Amerikanen opgepakt per jaar, schrijft de Washington Post. Dat is 4 keer meer dan de jaren ervoor. Ook Iran en China kennen de kneepjes van het vak. "Ook aan die landen is deze ruil een signaal om voort te doen", zegt Van de Roer.

In Rusland leidt ook bijna elke arrestatie uiteindelijk tot een veroordeling. Dat geldt ook voor arrestaties die volgens westerse overheden politiek gemotiveerd zijn. En dan blijft er vaak maar een optie over om die gevangenen vrij te krijgen: een deal sluiten.

Maar dat gebeurt lang niet altijd. Hoewel de ruil van gisteren de grootste was tussen Rusland en het Westen sinds de Koude Oorlog, zitten nog steeds meer dan 1.000 politieke gevangenen in de cel in Rusland. 

(Onderstaande post op X toont het aantal vrijgelaten politieke gevangenen gisteren in verhouding tot hoeveel er nog vastzitten in Rusland. De cijfers komen van mensenrechtenorganisatie OVD-info, red.)