Een gespannen diner, een ‘supernota’ die niet super wordt onthaald en twijfels over de deadline: 4 vragen over de federale regeringsvorming 

“Ik zit met enorm veel twijfel”, schreef Conner Rousseau (Vooruit) deze week op Instagram. “Ik vind nog geen evenwichten. Of nog niet veel terug waarvoor ik ooit in de politiek stapte.”

Het vat de sfeer samen op het federale toneel, nu de onderhandelaars hun ‘semaine familiale’ of week vakantie ingaan. Aan de onderhandelingstafel is er ongenoegen over de ‘donkergele nota’s’ - lees: N-VA-gezinde teksten - die de ‘hele tijd gedropt worden’ en ook regelmatig uitlekken in de pers. 

Bij Vooruit klinkt bijvoorbeeld kritiek op de nota rond armoedebestrijding. “Ik ga me kwaad maken in die werkgroep”, zegt een kopstuk. “Die nota is geschreven vanuit het idee dat het de eigen schuld is wanneer je in de armoede belandt”, zegt een andere onderhandelaar. 

Bij Les Engagés zouden de migratievoorstellen van de N-VA dan weer moeilijk liggen. Een onderhandelaar noemt de voorstellen van de N-VA “op sommige vlakken nog forser dan wat Vlaams Belang vraagt”. Tegelijk is er ook het besef dat de N-VA fors inzet, in de hoop om te landen op een compromis. 

En dan is er nog de N-VA-nota waarin hun voorstellen staan rond werk, belastingen en pensioenen, de zogenoemde ‘supernota’. Maandag zorgde die voor een gespannen sfeer, bij een diner tussen formateur Bart De Wever (N-VA) en de voorzitters van de andere partijen MR, Les Engagés, Vooruit en CD&V.  

De baseline van de nota is dat ‘werken moet lonen’. Wie werkt moet tegen 2029 minstens 500 euro meer verdienen dan wie niet werkt, is het basisidee. Daarvoor legt De Wever verschillende maatregelen op tafel: uitkeringen beperken, nettolonen verhogen en langer werken stimuleren. Deze voorstellen zijn voor alle duidelijkheid nog geen beslist beleid. 

Volgens de nota moet je maximaal 2 jaar een werkloosheidsuitkering kunnen krijgen. Er zou wel een uitzondering komen voor wie minder dan 5 jaar van z’n pensioen staat en een verlenging van 6 maanden voor wie een opleiding volgt tot een knelpuntberoep. De uitkeringen zouden hoger zijn de eerste 3 maanden van je werkloosheid, maar dan ook sneller dalen. 

Verder wil N-VA een soort ‘sociaal kadaster’ invoeren, een register waarin wordt bijgehouden hoeveel sociale voordelen iemand krijgt. Daar moet dan een plafond op komen, vindt de partij. 

Nettolonen kunnen op verschillende manieren worden verhoogd via een belastinghervorming. Dat is wat technisch. Nu wordt je loon belast volgens verschillende delen. Op een eerste deel betaal je geen belastingen (de belastingvrije som). Op het deel tot 15.000 euro per jaar word je aan 25 procent belast, het tweede deel aan 40 procent en het deel boven de 27.000 aan 45 of 50 procent. 

Wat je daar netto van overhoudt, kan met verschillende maatregelen worden verhoogd. Dat kan door het deel van je loon waar je geen belastingen op betaalt te vergroten, een groter deel van je loon aan 25 procent te belasten in plaats van aan 40 of 45 procent, of het deel dat aan 40 procent belast wordt, te belasten aan 35 procent.

Tot slot stelt De Wever ook voor om in uitzonderlijke situaties te raken aan de automatische indexering. Dat kan als het leven snel veel duurder wordt. Concreet zou bij een inflatie van meer dan 4 procent op een jaar tijd de automatische indexering enkel netto doorgevoerd worden. Dat moet de werkgevers ontlasten. 

Een verhoging van de pensioenleeftijd staat niet expliciet in de nota, behalve voor militairen en NMBS-personeel, maar langer werken wordt wel op verschillende vlakken gestimuleerd. Zo zou er een pensioenverlaging komen (een ‘malus’) voor wie stopt met werken vóór de wettelijke pensioenleeftijd. 

Een minimumpensioen zou pas toegekend worden vanaf 35 effectief gewerkte jaren. En wat meetelt als gewerkte periodes, zou ook worden beperkt. Statutaire ambtenaren zouden niet meer verplicht met pensioen moeten wanneer ze de pensioengerechtigde leeftijd bereiken. Tegelijk zou er wel worden geschaafd aan voordelige ambtenarenpensioenen, door het pensioen niet langer te baseren op het loon in de laatste 10 gewerkte jaren.

Sowieso is de supernota nog niet voldoende gebalanceerd voor de andere partijen. Vooruit ziet te weinig voorstellen rond koopkracht. Er staan voorstellen in de N-VA-nota rond consumentenbescherming, zoals een versterking van de toezichthouders zoals de Mededingingsautoriteit, de Economische Inspectie en het BIPT. “Maar dat zal niet volstaan”, klinkt bij Vooruit. 

Toch bevatten de nota’s enkele rode accenten. Zo werpt de N-VA-nota zelf een minimumrente op spaarboekjes op, een voorstel dat lijkt op wat Vooruit in de Kamer aanbracht. Toen reageerde de bankenkoepel nog “vol ongeloof”. Een voorwaarde voor zo’n minimumrente zou wel zijn dat de spaarrente bij ons 'structureel' lager staat dan in buurlanden.  

CD&V benadrukt dan weer dat niet enkel Vooruit de nota ‘te rechts’ vindt. Net als Vooruit vindt CD&V dat er te weinig instaat over een bijdrage van grote vermogens. Minister van Financiën Van Peteghem (CD&V) stelde afgelopen legislatuur al verschillende belastingen voor op de inkomsten uit vermogen, maar die hervorming blokkeerde door een veto van de MR. 

In de aanloop naar de verkiezingen leken de Franstalige partijen MR en Les Engagés nog het pad naar een staatshervorming te willen effenen. De afgelopen weken werkte Sander Loones (N-VA) rond dat thema in de vorm van bilaterale gesprekken met de partijen.

Loones had de afgelopen weken een soort specifieke opdracht, want voor de N-VA moet een institutionele hervorming deel uitmaken van het regeerakkoord. Het thema kwam ook ter sprake op het vermaledijde diner van afgelopen maandag. 

Volgens een bron zou er in het regeerakkoord geen uitgebreide staatshervorming worden uitgetekend,  maar wel een ‘startpakket’. Zo zou het bijvoorbeeld kunnen gaan om een afschaffing van de Senaat. Tijdens de regeerperiode zou er dan verder in de diepte kunnen worden onderhandeld over een grondige hervorming. 

Door de supernota en de andere ‘gele nota’s’ is een pauze in de federale formatie meer dan welkom. De Wever verwerkt vandaag en de komende dagen nog amendementen van de andere partijen over de teksten die al besproken zijn. Volgende week worden ook de berekeningen over de budgettaire context verwacht.

De deadline die tot nu toe vooropstond was 20 september, omdat Europa dan de Belgische begrotingsplannen verwacht. Maar sommige partijen rond de tafel twijfelen aan die deadline. “We beginnen ons nu af te vragen of sommige partijen wel een regering willen voor de gemeenteraadsverkiezingen”, zegt een bron. 

Het water over de moeilijkste punten is nog diep. Een onderhandelaar zegt "oprecht geen idee" te hebben hoe het evenwicht in de onderhandelingen hersteld kan worden, al blijft er bereidheid en wil iedereen "constructief" zijn. Nu de N-VA op verschillende thema’s de openingszet kon doen, verwacht een andere onderhandelaar dat formateur Bart De Wever (N-VA) nu van rol kan veranderen, en de zoektocht naar compromissen kan beginnen.