Het is vandaag Earth Overshoot Day: vanaf vandaag tot het einde van het jaar verbruikt de wereldbevolking meer dan onze planeet op een jaar aan grondstoffen en diensten kan leveren. Voor onze huidige levensstijl zijn eigenlijk 1,7 planeten aarde nodig, en dat kan uitdraaien op een ramp, waarschuwen experts. Earth Overshoot Day valt dit jaar ook een dag vroeger dan vorig jaar.
Het is Earth Overshoot Day: voor dit jaar is de aarde eigenlijk al 'opgebruikt' (en dat is een dag eerder dan vorig jaar)
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
De datum wordt berekend door het Global Footprint Network en is door de decennia heen zowat de standaardreferentie geworden. De ngo berekent de datum aan de hand van talrijke parameters waarmee de mens een symbolische voetafdruk achterlaat op de aarde. Het hangt onder meer af van:
Wat we eten: hoe vaak eet je vlees, of welke weg heeft de voeding die je koopt afgelegd tot de supermarkt?
Ons koopgedrag voor non-food: zijn er bijvoorbeeld bomen voor gekapt en hoeveel, welke industriële processen waren ervoor nodig?
Hoe we reizen en/of ons verplaatsen: met het vliegtuig, met de trein of de auto, en hoe ver?
Met welke materialen onze woningen gemaakt zijn: hout, staal, baksteen, cement, bamboe, klei of andere?
Hoe we onze woningen verwarmen: met fossiele brandstoffen of elektrisch, en is die elektriciteit groen? En hoe goed is de woning geïsoleerd?
Koen Stuyck van WWF België geeft enkele voorbeelden van waarom de wereld zo vroeg op krediet leeft: "Elk jaar kappen we bijvoorbeeld meer bomen dan er jaarlijks kunnen bijgroeien en we stoten meer broeikasgassen uit dan onze bossen of de oceanen kunnen opnemen. Of we halen meer vis uit de zee dan er jaarlijks kan bijkomen. Voor de landbouw putten we de grond meer uit dan die aankan."
De specifieke datum is berekend op basis van 3 miljoen statistische gegevens van 200 landen. "De dag geldt als symbool voor de harde realiteit: we zetten te veel druk op onze planeet en putten haar steeds verder uit", zegt Hans Moyson van de natuurorganisatie WWF België, die het cijfer nauw opvolgt.
"Kiezen we voor maatregelen of voor een ramp?"
Om onze levenswijze in stand te kunnen houden, hebben we ongeveer 1,7 planeten nodig. Of anders gezegd: de mensheid is de natuur 1,7 keer sneller aan het opgebruiken dan onze ecosystemen kunnen regenereren.
"De overshoot gaat ooit tot een einde komen", analyseert Lewis Akenji van Global Footprint Network. "De vraag is hoe: omdat wij ervoor gezorgd hebben, of omdat er een ramp uitbreekt? Een geplande transitie geeft ons veel meer zekerheid, dan als we ons overgeven aan risico's gegenereerd door een planeet die helemaal uit balans is."
Toch is er zeker ook hoop. "De transitie naar hernieuwbare energie is een belangrijke stap op dat vlak", vertelt Stuyck. "In België worden vooral rond windenergie al stappen in de juiste richting gezet. Belangrijke voorwaarde is wel dat die transitie naar windenergie ook goed is voor de biodiversiteit: windparken moeten daarom natuur-inclusief ontworpen worden, zodat ze geen aanslag op ecosystemen zijn en dieren en planten errond kunnen gedijen."
Van eind december tot begin augustus
De wereld kwam in een ecologische overshoot terecht in de jaren 70. Vanaf dan gingen steeds meer op te grote voet leven, vergeleken met wat de aarde structureel aankan. In de beginjaren viel het nog relatief mee, en gingen we pas in overshoot in december.
Door de decennia heen is de datum steeds meer naar voren opgeschoven. Tijdens de coronacrisis was er even een forse verbetering, onder meer omdat de uitstoot van broeikasgassen naar beneden ging, maar die verbetering was maar van korte duur. Dit jaar doen we ook weer een dag slechter dan vorig jaar, toen we net een dag winst hadden gemaakt tegenover 2022.
De werelddatum is het gemiddelde van de scores van de verschillende landen. België doet het daar niet fantastisch: mocht de hele wereld leven zoals de gemiddelde Belg, dan zou onze planeet al op 23 maart opgebruikt zijn.
Herberekening andere jaren
De kans bestaat dat je in onze oudere artikels andere datums vindt voor World Overshoot Day op een welbepaald jaar. Dat zit zo. Elk jaar wordt Earth Overshoot Day herberekend voor elk jaar in de voorbije halve eeuw, op basis van de meest recente informatie en inzichten. Dat doen de initiatiefnemers opdat je de evolutie over de jaren heen goed zou kunnen vergelijken. Maar daardoor schommelen de datums dus ook wel eens. Zo werd Earth Overshoot Day vorig jaar op 28 juli aangekondigd, maar na herberekening werd dat bijgesteld naar 1 augustus 2022.
