In Europa is kweekvlees nog nergens verkrijgbaar. Maar misschien komt daar binnenkort verandering in. De Franse start-up Gourmey heeft als eerste een aanvraag ingediend om in een laboratorium gekweekte foie gras op de markt te brengen. Toch blijft Lieven Thorrez, professor weefselleer aan de KU Leuven, realistisch: "Ik heb geen glazen bol, maar het kan gerust nog jaren duren voordat kweekvlees in Europa breed beschikbaar is."
In de Verenigde Staten, Singapore en Israël kreeg kweekvlees al groen licht. Met de Franse start-up Gourmey lijkt het dus nu ook dichterbij te komen in Europa. Of toch niet? Volgens Lieven Thorrez, professor weefselleer aan de KU Leuven, is er nog veel onderzoek nodig, om te stellen dat we weefsel kunnen maken dat hetzelfde is als dierlijk vlees.
Wat is kweekvlees?
Kweekvlees is vlees dat gemaakt wordt in een laboratorium. Het bestaat uit dierlijke cellen die in een vloeistof met voedingsstoffen worden opgekweekt en waarbij die cellen dan (deels) worden omgezet in een bepaalde weefselstructuur.
In een brede interpretatie kunnen er ook nog plantaardige producten in verwerkt worden. Hoewel voornamelijk het maken van spierweefsel wordt nagestreefd vallen ook andere weefsels zoals lever (voor foie gras) onder deze noemer
"De onderliggende technologie om spierweefsel te maken, is nog in evolutie. We boeken wel vooruitgang, maar dat gaat niet in een vingerknip", legt hij uit. "Het zal wellicht nog een aantal jaren duren tot de technologie een zekere maturiteit heeft bereikt."
"Als je kweekvlees wil produceren, moet je eerst weten welke stamcellen en biomaterialen je het beste gebruikt. We onderzoeken dit in een samenwerking tussen teams van KU Leuven en UGent, en de eerste wetenschappelijke bevindingen zitten in de pipeline voor publicatie."
Hoog prijskaartje
Een grote uitdaging voor de kweekvleesindustrie is het prijskaartje. Dat hoge prijskaartje is te wijten aan de vloeistof waarin cellen groeien, het celkweekmedium. Het kweekmedium is veel te duur, maar de kost zal wellicht gestaag omlaag gaan naarmate de vraag stijgt.
Een mogelijke oplossing om de hoge kosten te compenseren is door de gekweekte dierlijke cellen te combineren met plantaardige ingrediënten.
Voordat kweekvlees in Europa op de markt mag komen, moet het product door toezichthouders worden goedgekeurd. Het goedkeuringsproces omvat een grondige en op feiten gebaseerde beoordeling van de veiligheid en voedingswaarde. Wanneer een product eenmaal is goedgekeurd, kan het in alle 27 EU-landen worden verkocht.
Belgische pioniers
In België was Peace of Meat een belangrijke pionier. In 2019 werd het bedrijf opgericht, maar het verhaal was van korte duur. De firma werd een jaar later overgenomen door een Israëlisch bedrijf.
"Ondertussen zijn er bij mijn weten 2 bedrijven in België die onderzoek voeren in het domein van kweekvlees: Paleo en Fishway", vertelt Thorrez. Paleo richt zich op het produceren van myoglobine, een eiwit dat voorkomt in spieren. Fishway, een firma in het Leuvense, doet onderzoek naar viscellen.
Gekweekte kipnuggets
In Singapore werd in 2020 voor het eerst gekweekte kip op de markt gebracht door het bedrijf Good Meat. De firma kreeg de goedkeuring om een soort kipnuggets te produceren. Toch zijn er vraagtekens over de samenstelling van het product. "Wat er precies inzit, is niet helemaal duidelijk", zegt Thorrez. "Ik heb een vermoeden dat het zou kunnen gemaakt worden met bindweefselcellen, dat is niet hetzelfde als spierweefselcellen."
De hoeveelheid die geproduceerd kan worden, wordt ook enorm onderbelicht. "Dat zijn maximaal enkele kilogrammen op maandelijkse basis. Die werden tactisch bedeeld aan influencers die dan positieve reclame konden maken."
In de Verenigde Staten kreeg het bedrijf Upside Foods in 2022 toestemming om gekweekte kippenstukjes te maken. Ook hier is het productieproces nog duur en energie-intensief. Kweekvlees werd daar gedurende korte tijd geserveerd in 2 toprestaurants, maar is er momenteel niet meer verkrijgbaar. Ook in Singapore is het momenteel niet meer verkrijgbaar.
Maar is kweekvlees wel echt duurzamer?
Hoewel kweekvlees vaak wordt gepresenteerd als een duurzame oplossing, is professor Thorrez voorzichtig. "De positieve impact op klimaat wordt heel vaak als argument gebruikt en heel wat studies ondersteunen die stelling ook."
Maar volgens Thorrez zijn die studies gebaseerd op aannames en schattingen. "Je kan daar weinig uitspraken over doen, als we niet weten hoe het gemaakt wordt. Het is dus mogelijk dat er helemaal geen voordeel is voor het klimaat."
Het Nederlandse Mosa Meat heeft al een fabriek die als doel heeft tienduizenden gekweekte hamburgers te produceren, een hoeveelheid die te vergelijken is met het vlees van enkele tientallen koeien. "Als je zo’n hoogtechnologische fabriek wil laten draaien, heb je geen boeren nodig, maar wel hoogtechnologisch personeel", zegt professor Thorrez. Dat zorgt dus voor een flinke loonkost. Kweekvlees zal op korte termijn dus nog niet op ons bord liggen.
