"Laatste van zijn generatie": Medeoprichter van Mexicaans Sinaloa-drugskartel en zoon van drugsbaron 'El Chapo' opgepakt in VS

"Ismael Zambada Garcia, medeoprichter van het kartel en ook 'El Mayo' genoemd, en Joaquín Guzmán Lopez, de zoon van de andere oprichter (Joaquín 'El Chapo' Guzmán, red.), zijn vandaag in hechtenis geplaatst in El Paso, Texas", meldt minister van Justitie Merrick Garland in een persbericht.

Dat Zambada is gearresteerd, wordt als een grote overwinning gezien in de VS. In Amerikaanse en Mexicaanse media wordt 'El Mayo' als een van de meest beruchte drugsbaronnen ter wereld beschreven. De 76-jarige man die samen met 'El Chapo' in de jaren 70 het Sinaloa-kartel heeft opgericht, vandaag een van machtigste criminele organisaties in Mexico, wordt al jaren gezocht door de Amerikaanse autoriteiten. 

Het Sinaloa-kartel wordt er door de Amerikaanse autoriteiten van beschuldigd verantwoordelijk te zijn voor de grootschalige verspreiding van fentanyl, een pijnstiller die 50 keer sterker is dan heroïne, en voor geweld gelinkt aan drugshandel aan beide kanten van de grens met Mexico.

Volgens de Amerikaanse centra voor ziektepreventie CDC werden vorig jaar in de VS meer dan 107.000 overlijdens door overdosissen geregistreerd. 70 procent daarvan was het gevolg van fentanyl.  

Zambada kwam aan de macht van het Sinaloa-kartel toen 'El Chapo' in 2019 werd opgepakt in de VS, waar hij vandaag een levenslange celstraf uitzit.  

"'El Mayo' wordt al bijna 40 jaar gezien als een van belangrijkste drugsbaronnen in Mexico", zegt Mexico-correspondent Jan-Albert Hootsen.

"Hij was een van de laatsten van zijn generatie die nog op vrije voeten of nog niet overleden was. Alle andere drugsbaronnen die in de jaren 70, 80 en 90 een belangrijke functie hadden, zitten in de cel of zijn al omgebracht of overleden."

'El Mayo' wist al die tijd uit de handen van justitie te blijven, tot vandaag. Hoe de Amerikaanse autoriteiten 'El Mayo' en de zoon van 'El Chapo' konden vatten is nog niet helemaal duidelijk. "Er gaan nog verschillende versies rond. De komende dagen zullen de Amerikaanse autoriteiten er meer over bekend maken", zegt Hootsen.

"Op dit moment lijkt het erop dat Guzmán Lopez in een poging om zijn broer, die eerder is gearresteerd en zijn proces afwacht, te helpen, Zambada onder valse voorwendselen in een vliegtuig heeft gelokt, daarmee naar de Verenigde Staten is gevlogen waar hij Zambada én zichzelf heeft uitgeleverd aan de Amerikaanse autoriteiten."

Volgens de Amerikaanse krant The Wall Street Journal gaat het om een maandenlange operatie van de FBI en Homeland Security Investigations. Zambada dacht dat hij clandestiene vliegvelden in Mexico ging inspecteren, maar werd in plaats daarvan naar de stad El Paso in de Amerikaanse staat Texas gevlogen, waar hij en de jongere Guzmán op het tarmac onderschept werden door de autoriteiten. 

De VS had een beloning van 15 miljoen dollar, omgerekend ruim 13,8 miljoen euro, beloofd voor informatie die zou kunnen leiden tot de arrestatie van Zambada.

Dat kopstukken van zo’n machtige criminele organisatie zijn opgepakt, zet ongetwijfeld de verhoudingen in Mexico op scherp. "Dit kan zeker tot geweld leiden", zegt Hootsen.  

"De afgelopen keren dat leiders van het Sinaloa-kartel zijn opgepakt, was dat het geval. Toen 'El Chapo' werd opgepakt, leidde dat tot bloedige territoriumoorlogen, met name in het noorden van het land."

"Op het moment dat zo'n leider wordt gearresteerd, dan valt de coördinatie over een groot deel van de criminele organisatie weg. Dan zijn er altijd leiders die proberen om de macht naar zich toe te trekken. En dat doen ze op de manier die zij het beste kennen: met geweld." 

Een echt einde aan het Sinaloa-kartel zal de arrestatie van 'El Mayo' en Guzman niet teweegbrengen. "Dit is vooral een symbolische overwinning voor de Amerikaanse autoriteiten", zegt Hootsen.  

"Het is al langer bekend dat Zambada de afgelopen jaren een zwakke gezondheid had. Bovendien zou hij volgens Amerikaanse media in overleg zijn geweest met Amerikaanse autoriteiten om zichzelf uit te leveren. Naar alle waarschijnlijkheid was hij wel enigszins verwijderd van de dagelijkse leiding van het kartel."

"Het kartel zoals dat op dit moment bestaat, wordt geleid door verschillende leiders, waaronder een broer van 'El Chapo' en nog 2 andere zonen. Die hebben de controle over hun eigen cellen die ze dus niet kwijtraken wanneer andere kopstukken in de gevangenis belanden. Het finale kartel is hierbij absoluut niet uitgeschakeld."  

Het is een heel complexe organisatie, legt Hootsen uit, "met ook heel wat cellen in de VS". "Ze hebben allemaal een eigen territorium en hiërarchie. Op die manier heeft het kartel eigenlijk altijd weten te overleven, ook wanneer leiders gearresteerd. Dat is nu niet anders",  aldus Hootsen.