De prehistorische site van Stonehenge in Engeland komt niet op de lijst van bedreigd werelderfgoed te staan. Dat heeft het Werelderfgoedcomité van Unesco beslist in New Delhi. Er lag een voorstel op tafel om dat wel te doen, wegens ingrijpende infrastructuurwerken: de Britten willen naast de stenencirkel een tunnel aanleggen. Maar Groot-Brittannië krijgt van Unesco dus het voordeel van de twijfel. De Waalse stad Doornik krijgt wel een waarschuwing van Unesco, in verband met nieuwbouw vlak bij de kathedraal en het belfort.
Stonehenge ontsnapt aan statuut van bedreigd werelderfgoed ondanks geplande tunnel
De prehistorische site van Stonehenge, de wereldberoemde stenencirkel op de vlakte van Salisbury, kreeg in 1986 het eremerk van Unesco-werelderfgoed. Maar het drukke verkeer vlak ernaast baart al langer zorgen. De Britse overheid wil daarom een tunnel graven om auto's ondergronds te leiden. Maar dat lokt felle kritiek uit.
De insnede in het landschap voor de in- en uitgangen van de tunnel heeft "een negatieve impact op het karakter en de authenticiteit van de plek" en tast de "uitzonderlijke universele waarde" ervan aan, was het oordeel van erfgoed-experts. Daarom hadden ze aan Unesco voorgesteld om Stonehenge op de lijst met te zetten.
Maar dat is dus niet gebeurd. Op de jaarlijkse vergadering van het Werelderfgoedcomité van Unesco in New Delhi – met België als een van de 21 leden - is beslist om Stonehenge niet te beschouwen als bedreigd werelderfgoed. Anderzijds wordt het tunnelplan ook niet op gejuich onthaald. Maar de Britten krijgen voorlopig wel het voordeel van de twijfel. Ze moeten de impact van het plan nauwgezet opvolgen en tegen eind 2025 verslag uitbrengen bij Unesco.
Een zwarte dag voor Stonehenge
Actiegroep Stonehenge Alliance
Mogelijk is tegen dan wel al gestart met de werkzaamheden. Tenzij een rechter in hoger beroep de plannen naar de prullenmand stuurt, zoals allerlei actiegroepen wensen. De Britse overheid zoekt al 30 jaar naar een oplossing voor het drukke verkeer langs de archeologische site van Stonehenge en heeft naar eigen zeggen dit plan gekozen uit zo’n 50 alternatieven.
De actiegroep Stonehenge Alliance reageert "geschokt" op de beslissing van Unesco. "Het is een zwarte dag voor Stonehenge en louter een symbolische overwinning voor de Britse regering. Dit besluit zal de schade aan de erfgoedsite niet stoppen," zei een woordvoerder aan de BBC.
Mocht de Unesco Stonehenge als ‘werelderfgoed in gevaar’ bestempelen, met als bedoeling ‘internationale steun te mobiliseren’, dan was dat een nieuwe blamage voor de Britten geweest. Enkele jaren geleden heeft Unesco het havengebied van Liverpool zelfs geschrapt als werelderfgoed, omdat er te veel bij gebouwd werd.
Wat is Stonehenge?
Stonehenge is een van de beroemdste archeologische sites ter wereld. Het gaat om een cirkel van grote, rechtopstaande stenen, wellicht opgetrokken rond 2400 voor onze tijdrekening. Maar ook voor die tijd was er veel bouwactiviteit. De cirkel zou een ceremoniële of spirituele functie hebben gehad, maar Stonehenge blijft toch grotendeels een mysterie. Ook nu nog heeft de plek een bijzondere betekenis voor sommige mensen, bijvoorbeeld tijdens de zomerzonnewende. Vorig jaar hebben 1,3 miljoen toeristen een bezoek gebracht aan Stonehenge.
Tik op de vingers voor Doornik
Het Werelderfgoedcomité van Unesco heeft ook een waarschuwing in petto voor ons land, meer bepaald voor de stad Doornik. Daar is zowel de kathedraal van Onze-Lieve-Vrouw als het belfort Unesco-werelderfgoed. Experts maken zich zorgen over enkele recente en geplande infrastructuurwerken vlakbij.
Onlangs is de Pont des Trous over de Schelde afgebroken en vervangen door een nieuw exemplaar. Vlak bij de kathedraal van Doornik, op het Carré Janson, wordt gewerkt aan een bezoekerscentrum met een panoramisch dakterras. En aan het museum voor schone kunsten, een ontwerp van Victor Horta, zal een gebouw van drie verdiepingen worden toegevoegd.
Unesco is not amused. De brug is vervangen zonder Unesco in te lichten en "heeft een negatieve invloed op het historische geheel" van Doornik. Het Carré Janson-project zal de "uitzonderlijke universele waarde" van de kathedraal en het belfort aantasten. Unesco vraagt om dat project zelfs stil te leggen en te herevalueren. Ook voor de geplande uitbreiding van het museum vraagt Unesco een herziening.
Bekijk: het geplande bezoekerscentrum in Doornik, dat kritiek oogst van Unesco:
Het Werelderfgoedcomité van Unesco is nog tot 31 juli bijeen in India. De komende dagen worden daar nieuwe gebouwen of landschappen op de lijst met werelderfgoed gezet. Mogelijk ook de resten van een vroegchristelijk klooster in de Gazastrook.
Wat is Unesco-werelderfgoed in ons land?
139 sites in verband met de Eerste Wereldoorlog, in de Westhoek, in Wallonië en Frankrijk (sinds 2023)
Wortel-Kolonie, samen met drie Nederlandse Koloniën van Weldadigheid (2021)
Spa, samen met 10 andere kuuroorden in Tsjechië, Duitsland, Oostenrijk, Italië, Frankrijk en Groot-Brittannië (2021)
Huis Guiette in Antwerpen, van architect Le Corbusier, als onderdeel van zijn hele oeuvre (2016)
Steenkoolmijnsites in Wallonië: Grand-Hornu, Bois-du-Luc, Bois du Cazier en Blegny-Mine (2012)
Art-deco Palais Stoclet in Brussel, van architect Josef Hoffman (2009)
Voorhistorische beukenbossen verspreid over 12 landen. In België drie stukken bosreservaat in het (2007 en uitgebreid in 2011 en 2017)
Drukkerij en museum Plantin-Moretus in Antwerpen (2005)
Neolithische silex- of vuursteenmijnen in Spiennes bij Bergen (2000)
Art-nouveauhuizen van architect Victor Horta in Brussel: Hotel Tassel, Hotel van Eetvelde, Hotel Solvay en het Hortahuis en -atelier (2000)
Historisch centrum van Brugge (2000)
Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Doornik (2000)
56 belforten in België en Frankrijk (1999 en uitgebreid in 2005)
Grote Markt in Brussel (1998)
13 Vlaamse begijnhoven: Hoogstraten, Lier, Groot Begijnhof in Mechelen, Turnhout, Sint-Truiden, Tongeren, Dendermonde, Klein Begijnhof in Gent, Sint-Amandsberg, Groot Begijnhof in Leuven, Diest, Brugge en Kortrijk (1998)
Scheepsliften op het Canal du Centre (1998)
