Een klein half jaar sinds de invoering van de nieuwe DNA-wet lijkt die aan te slaan. Verschillende onderzoekers hebben er al gebruik van gemaakt in een poging een doorbraak te forceren in onopgeloste moordzaken. Het parket van Antwerpen bijvoorbeeld hoopt met nieuwe onderzoekstechnieken de moord op de 17-jarige Tania Van Kerkhoven op te lossen.
Leidt DNA-wet tot doorbraak in moordzaak Tania Van Kerkhoven? "Last resort om onderzoek nog één keer nieuw leven in te blazen"
In februari van dit jaar heeft de Kamer een nieuwe wet goedgekeurd die het gebruik van nieuwe onderzoekstechnieken mogelijk maakt. Het parket van Antwerpen heeft nu gemeld dat het in het recent heropende onderzoek naar de moord op Tania Van Kerkhoven van die technieken gebruik wil maken. Zo zouden er aan de hand van verwantschapsonderzoek of fenotypering nieuwe pistes onderzocht kunnen worden.
Wat kunnen onderzoekers doen met de nieuwe DNA-wet?
Vroeger mochten onderzoekers op basis van een DNA-staal alleen op zoek gaan naar een rechtstreekse match van een dader in bestaande databanken. Als de dader niet in die databank opgenomen was, konden de onderzoekers vaak niet verder. Nu kunnen onderzoekers met een DNA-spoor 3 dingen doen:
Een ‘familiale’ zoeking: onderzoekers mogen nu ook naar het DNA van verwanten kijken. Stel dat een familielid in de DNA-databank zit, dan kunnen onderzoekers een mogelijke match vinden met de onbekende dader.
Bijhouden van het Y-chromosoom, een klein stukje van het DNA dat enkel mannen hebben. Dat chromosoom wordt bijna identiek doorgegeven van vader op zoon, waardoor je zelfs bij heel verre familie een match kan vinden. Die Y-chromosomen kunnen onderzoekers nu geleidelijk aan opnemen in de DNA-databank, waardoor de databank groeit en de kans op het vinden van een match steeds groter wordt.
Een fenotypering: op basis van het DNA-spoor kunnen onderzoekers nagaan hoe de dader er vermoedelijk uitziet. Het gaat dan om kenmerken als de haarkleur, kleur van de ogen, en of de dader afkomstig is uit West-Europa, Azië etc.
De nieuwe wetgeving lijkt alvast aan te slaan. Volgens het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC), dat instaat voor de analyse van sporen zoals DNA-stalen, is er duidelijk interesse bij de recherche en worden er vaak aanvragen ingediend. Een tijdje geleden gebeurde dat al in het moordonderzoek rond Ingrid Caeckaert en nu dus ook bij de moord op Tania Van Kerkhoven.
Soms is een druppeltje bloed al genoeg
Bieke Van Hooydonck (NICC)
De voordelen van de nieuwe DNA-technieken vallen dan ook niet te onderschatten. "Vroeger hadden we bijvoorbeeld een hele grote hoeveelheid bloed nodig om een profiel op te stellen", vertelt Bieke Van Hooydonck van het NICC. "Nu kunnen we met veel minder materiaal aan de slag gaan. Soms is een druppeltje bloed zelfs al genoeg."
Juridische en technische limieten
Toch wil dit niet zeggen dat iedere onopgeloste zaak nu zomaar opgehelderd zal worden. "Veel hangt af van zowel de juridische als de technische beperkingen die in iedere concrete zaak bestaan", aldus Van Hooydonck.
Zo zal niet voor ieder onderzoek nog bruikbaar materiaal beschikbaar zijn. Sommige van die zogenoemde cold cases, zoals die van Caeckaert en Van Kerkhoven, dateren al van de jaren 90. Veel sporen en bewijsstukken zijn intussen verloren gegaan of verdwenen.
Bovendien krijgt het NICC geen info over concrete dossiers: "Als wij een aanvraag binnenkrijgen, weten wij niet over welke zaak het gaat. Dat is een bewuste keuze geweest van de wetgever. Wij moeten ons werk neutraal kunnen doen en behandelen alle dossiers op dezelfde manier."
Het gaat om een last resort om het onderzoek nog één keer nieuw leven in te blazen
Bieke Van Hooydonck (NICC)
Daarnaast legt de wet beperkingen op aan de nieuwe onderzoekstechnieken. De onderzoeksrechter moet bepalen of aan die wettelijke voorwaarden is voldaan.
"De familiale zoeking en de fenotypering, bijvoorbeeld, kunnen enkel toegepast worden in zaken waarin alle klassieke onderzoeksdaden uitgeput zijn en er geen andere mogelijkheden meer overblijven", weet Van Hooydonck. "Het gaat om een last resort om het onderzoek nog één keer nieuw leven in te blazen."
Ten slotte moet ook de proportionaliteit van de technieken bekeken worden: enkel bij zware feiten, bijvoorbeeld in moordonderzoeken, mogen onderzoekers van die methodes gebruik maken.
Iedere onopgeloste zaak is er eentje te veel
Kato Belmans, parket Antwerpen
Andere cold cases in de pijplijn?
Of er dus nog andere onopgeloste moordzaken heropend zullen worden, zal afhangen van de concrete stukken die in elk van die dossiers aanwezig zijn. In elk geval is wel duidelijk dat het parket en het gerecht nu een hele resem aan oude dossiers opnieuw zouden kunnen onderzoeken.
"Wij heropenen cold cases, omdat we vinden dat iedere onopgeloste zaak er eentje te veel is", zegt Kato Belmans van het Antwerpse parket. "Wij streven ernaar om aan de hand van de nieuwe technieken die vandaag bestaan toch antwoorden te kunnen bieden aan de nabestaanden van de slachtoffers."
Welke concrete zaken er op dit moment nog onderzocht worden, is niet duidelijk.
