Vlaamse Europarlementsleden onder vuur voor mogelijk misbruik van Europese middelen: "Wat in België gebeurt, mag in Europa niet zomaar"

De gelijkenissen tussen de 2 verhalen zijn opvallend. Tweemaal ging de bal aan het rollen na een klacht van één of meerdere ex-medewerkers. Tweemaal klonk het dat ze zich vragen stelden bij het werk dat zij of hun collega's moesten doen in hun periode als parlementair medewerker.

Voldoende voor EPPO, het Europees openbaar ministerie, om de Belgische federale politie in te lichten. Maandag maakte Knack bekend dat er een onderzoek komt naar "mogelijk misbruik van Europese middelen" door Vautmans. Gisteren volgde een soortgelijk bericht voor Vandendriessche.

"Het gaat om mogelijk misbruik van personeelsmiddelen", duidt Wouter Wolfs, docent Europese Politiek aan de KU Leuven. Vautmans en Vandendriessche ontkennen wel beiden dat ze iets fout hebben gedaan.

"Europarlementsleden krijgen, net als in België, via verschillende kanalen financiële ondersteuning bij hun parlementair werk", legt Wolfs uit. "Zo kunnen ze onkostenvergoedingen indienen en beschikken ze over een personeelsbudget van 28.000 à 29.000 euro waarmee ze assistenten mogen aannemen."

Alleen zijn die assistenten wel gebonden aan bepaalde regels. "Ze mogen de Europarlementsleden alleen ondersteunen in hun parlementair werk. Denk aan het opstellen van amendementen, schriftelijke vragen of resoluties. Wat niet mag, is dat ze ingezet worden om bijvoorbeeld de nationale partij of een nationaal mandaat van hun parlementslid te ondersteunen."

En daar knelt het schoentje. "Het is nog onduidelijk wat er precies gebeurd is", zegt Wolfs. "Bij Vautmans zou het kunnen gaan over assistenten die haar lokaal mandaat (als schepen in Sint-Truiden) mee hebben ondersteund."

"Bij Vandendriessche horen we dan weer dat het gaat over assistenten die hebben gewerkt op de studiedienst van de nationale partij van Vlaams Belang. En dat wordt beschouwd als misbruik van Europese middelen."

Nochtans klinkt dat op het eerste gezicht niet zo ongewoon voor wie de Belgische politiek wat kent. "In ons land is de cultuur heel anders", zegt Wolfs. "Bij ons wordt veelvuldig geschoven met politieke financiële middelen. Fractiemedewerkers worden uit het parlement gehaald en op de studiedienst van de partij gezet, fractiedotaties worden doorgestort naar het partijhoofdkwartier."

"Wat politieke financiële hygiëne betreft, is Europa dus veel strenger. Er zijn duidelijke schotten tussen de verschillende niveaus en entiteiten. Het gebruik van Europees geld is gebonden aan duidelijke regels."

Een heel andere cultuur dus. Zou het kunnen dat Vautmans en Vandendriessche dat niet wisten? Wolfs betwijfelt dat. "Zeker parlementsleden die al een aantal jaar in het Europees Parlement zitten, zouden toch wel mogen weten wat de regels zijn." Vautmans is parlementslid sinds 2015, Vandendriessche sinds 2019.

"Laat het alleszins een waarschuwing zijn voor nieuwe Vlaamse Europarlementsleden dat de cultuur en regels op Europees niveau toch wat anders zijn dan in het Vlaams Parlement of de federale Kamer van Volksvertegenwoordigers."

Toch zijn Vautmans en Vandendriessche zeker niet alleen. "De voorbije jaren komen er regelmatig verhalen naar buiten over het verkeerd aanwenden van parlementaire medewerkers", zegt Wolfs.

De bekendste zaak is die van Marine Le Pen, voorzitter van het Franse Rassemblement National (RN). Zij en 10 andere Europarlementsleden van de uiterst rechtse partij zouden jarenlang assistenten opdrachten hebben laten uitvoeren voor nationale doeleinden. De geraamde schade: bijna 7 miljoen euro.

Er hangt hen in Frankrijk een rechtszaak boven het hoofd, die dit najaar zou starten. "Ze riskeren boetes, celstraffen of zelfs een uitzetting uit politieke rechten. Voor de politieke carrière van Le Pen zou dat toch een streep door de rekening zijn. Dus er zijn wel zware consequenties aan verbonden", zegt Wolfs.

Toch moeten we voorzichtig zijn, benadrukt hij. Het zou ook kunnen dat Vautmans en Vandendriessche uiteindelijk niet vervolgd worden.

Voor beiden gaat het voorlopig over een "opsporingsonderzoek". Daarbij kunnen onder meer getuigen gehoord en verdachten ondervraagd worden. Later zou dat dan opgeschaald kunnen worden naar een effectief "gerechtelijk onderzoek".

"Er is al een onderzoek gedaan door het Europese antifraudeagentschap OLAF", legt Wolfs uit. "Maar zij gaan louter over de administratieve afwikkeling: is er Europees geld dat mogelijk fout besteed is? Hun onderzoek wordt overgemaakt aan het Europees Parlement en dat kan dan beslissen om geld terug te vorderen dat - al dan niet moedwillig - verkeerd gebruikt is."

Als het gaat over strafrechtelijke vervolging, moet dat op nationaal niveau gebeuren. En het is daar dat het Europees openbaar ministerie in het verhaal komt. "Wanneer zij vermoeden dat er aanwijzingen zijn voor vervolging, openen zij een onderzoek samen met de nationale autoriteiten. Dat is waar we nu staan."

Het is in elk geval niet de eerste keer dat de Europese politiek in een slecht daglicht komt te staan. Afgelopen legislatuur was er de grote corruptiezaak waarbij de toenmalige vicevoorzitter van het Europees Parlement, Eva Kailli, en 10 andere parlementsleden beschuldigd werden van omkoping door Qatar.

Ook Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen - die gisteren herkozen werd - kwam al enkele keren onder vuur te liggen. Kort voor de verkiezingen nog, wegens de controversiële aanstelling van een partijgenoot als Europees kmo-gezant. Maar ook in de nasleep van de coronacrisis, toen berichten tussen haar en de CEO van vaccinproducent Pfizer plots verdwenen bleken te zijn.

Is Europa te gevoelig voor misbruik? "Er komen de laatste tijd inderdaad veel zaken naar buiten, maar men heeft ook systematisch de regels verstrengd. Het Europees Parlement is eigenlijk veel strenger dan de meeste lidstaten", ziet Wolfs. "Alleen bleef de afdwinging van die regels en het opleggen van sancties vooralsnog te vaak achterwege."

Maar ook daarin worden volgens hem nu stappen gezet. Zo werd in april beslist om een nieuw onafhankelijk Ethisch Comité op te richten. Dat moet toezien op politieke integriteit, politieke ethiek en mogelijke belangenconflicten bij de Europarlementsleden.

"Europa kan op dat vlak een voorbeeld zijn voor veel lidstaten", meent Wolfs. "Een duidelijke gedragscode met mogelijke sancties en een onafhankelijk ethisch comité dat daarop toeziet, bestaat in de meeste landen niet. Er wordt in het Europees Parlement al lang op aangedrongen, hopelijk worden daar de komende legislatuur eindelijk de nodige stappen in gezet."