"Blauw scherm des doods" brengt talloze bedrijven in de problemen: wat is er nu eigenlijk aan de hand?

Microsoftgebruikers zijn dan wel de grootste slachtoffers van de wereldwijde technische moeilijkheden, maar het probleem ligt niet bij die softwarereus. Het lijkt te zijn ontstaan bij CrowdStrike, een beveiligingsbedrijf. Met de software van CrowdStrike, Falcon Sensor, kan je bestanden analyseren die je op jouw computersysteem probeert te openen en zo eventuele beveiligingsinbreuken voorkomen.

"Bekijk het een als een heel fancy virusscanner", zegt computerwetenschapper Jeroen Baert, bekend van de podcast "Nerdland". "Het patrouilleert op computers die mensen gebruiken en kijkt of andere software in het gareel loopt. CrowdStrike moet je dan beschermen tegen virussen, hackers en zowat alle malware die je kunt binnen krijgen."

Maar bij een recente update vannacht van die Falcon Sensor is iets misgegaan en zijn Windows-pc's en -servers beginnen te crashen of in een 'boot loop' gegaan, waarbij ze eindeloos opnieuw opstarten. En als er iets is waar IT-specialisten het koud van krijgen, is het wel het 'blue screen of death' (BSOD) van Microsoft: de melding dat er iets grondig is misgelopen met het systeem. "Vergelijk het met een politiemacht in je stad die zich plots begint te misdragen", grinnikt Baert. "Wie stuur je daar dan op af?!"

Baert spreekt van een "pijnlijke crash". "Die gebeurt nog vóór het systeem helemaal is opgestart. Dat maakt het moeilijker om er iets aan te doen. Het is dus niet 1 programma dat niet werkt, maar het hele systeem dat weigert op te starten."

Het probleem kwam eerst aan het licht in Australië, maar nu komen meldingen binnen van computerproblemen over de hele wereld: onder meer luchthavens in ettelijke landen worstelen met hun computers. Ook in ons land zijn er moeilijkheden bij de NMBS, Brussels Airport, maar ook bij enkele ziekenhuizen. In de loop van de dag zal de echte omvang echt duidelijk worden.

"Het is een tweesnijdend zwaard", erkent Baert. "Securitysoftware heeft heel veel rechten nodig in zulke systemen om alles in de gaten houden. Dat heeft invloed op je systeem. Maar als daar iets mee misloopt, is de impact natuurlijk enorm."

"Het is een beetje ironisch: CrowdStrike promoot zichzelf als een bedrijf dat ervoor zorgt dat je geen uren en dagen tijd verliest aan malware die je bedrijf geld kan kosten. Nu zorgen zij daar zelf voor. Dat is wrang."

"Ik zeg het vaak over technologie en het internet: als het werkt, lijkt het vanzelfsprekend. Maar als het misloopt, zie je de complexiteit waarop het hele systeem eigenlijk steunt. Daar hebben heel wat slimme mensen, door de jaren heen, hard aan gewerkt. Maar het kan soms heel broos zijn."

CrowdStrike erkent het probleem en werkt - wellicht als een bezetene - aan een oplossing. Het bedrijf heeft de foutieve update al ingetrokken, maar dat helpt bedrijven en gebruikers niet die de update al hadden doorgevoerd.

Een van de voorstellen is om je Windowssysteem in 'safe modus' op te starten en het foutieve bestand te verwijderen. Maar kenners laten intussen al weten dat dat weinig zoden aan de dijk brengt voor grote bedrijven met duizenden pc's.

CrowdStrike-topman Georg Kurtz meldt op X dat "het probleem geïdentificeerd is en geïsoleerd is" en dat "een fix (een update die het verhelpt, red.) uitgerold is". "Dit is geen security-incident of cyberaanval", verzekert hij. Mac- en Linux-gebruikers zouden er ook geen last van hebben.

Microsoft laat 365 Cloud PC-gebruikers alvast weten dat ze hun systeem kunnen herstellen door terug te keren naar een vorige, betere werkende versie (een van net voor de fatale update dus). 

Grote technische pannes komen geregeld voor. Bij Meta, het moederbedrijf van Facebook, Instagram en Whatsapp, waren een paar jaar geleden ook grote problemen, herinnert Baert zich. "Iemand had een fout gemaakt bij het instellen van een paar routers, hardware die het netwerk doet draaien." 

Dat betekende dat zowel Facebook, als Instagram, als Whatsapp haperden. "En dat zijn intussen toch ook wel diensten waar veel mensen op vertrouwen, ook voor interne communicatie. Toen werd heel duidelijk dat 1 kleine, menselijke fout een enorme impact kan hebben."

Maar wellicht is het geleden van Wannacry uit 2017 dat nog zoveel ondernemingen in de problemen kwamen. Die gijzelingssoftware veroorzaakte toen moeilijkheden bij grote en kleine bedrijven, ziekenhuizen, scholen, fabrieken en winkels. In totaal trof Wannacry meer dan 200.000 organisaties in 150 landen.