Van jonge senator tot oudste verkozen president: veteraan Joe Biden staat aan einde van lange politieke carrière

Anders dan zijn voorganger in het Witte Huis, Donald Trump, was Joe Biden op de dag van zijn eedaflegging als 46e president van de Verenigde Staten allerminst een nieuwkomer in de nationale politiek. Biden had er dan al een rijkgevulde carrière opzitten die begin jaren 1970 van start ging.

Na een korte carrière als advocaat werd hij eind 1972 verkozen als senator voor de staat Delaware, aan de Amerikaanse oostkust, waar hij als kind naartoe verhuisde en nog altijd een huis heeft.

Biden was toen met zijn 29 jaar (30 bij de eedaflegging) een van de jongste senatoren ooit. Zijn verkiezing was enigszins verrassend, want de verkiezingen van 1972 waren een ramp voor de Democraten. De Democratische presidentskandidaat George McGovern werd toen vermorzeld door de zittende Republikeinse president Richard Nixon.

Maar de vreugde voor Biden was van korte duur. Nog voor hij de eed aflegde als senator, werd hij in zijn privéleven met een groot familiedrama geconfronteerd. In december 1972 kwamen zijn toenmalige echtgenote Neilia Hunter en hun eenjarig dochtertje Naomi om het leven in een zwaar verkeersongeluk. Zijn zoontjes Beau en Hunter raakten zwaargewond, maar herstelden.

Biden hield aan het ongeluk een hekel aan auto's over en zou voortaan dagelijks anderhalf uur met de trein vanuit Wilmington naar Washington reizen. Het leverde hem de bijnaam 'Amtrak Joe' op, naar de Amerikaanse spoorwegmaatschappij Amtrak.

Biden overwoog even om zijn zitje in de Senaat niet op te nemen, maar een vooraanstaand partijgenoot overtuigde hem om dat toch te doen. Enkele jaren later trouwde hij met Jill Jacobs, waardoor de zorg voor zijn zonen makkelijker werd. Jill en Joe Biden kregen samen ook een dochter, Ashley.

Joe Biden zat tussen 1973 en 2009 onafgebroken in de Senaat, waar hij zich specialiseerde in buitenlandse zaken en justitie. Ondanks enkele - zelf toegegeven - fouten en blunders bouwde hij in die jaren de reputatie van een betrouwbare politicus op die zijn dossiers kent en van een pragmaticus die over de partijgrenzen heen banden smeedt.

Biden profileerde zich als een centrumfiguur en zeker niet als een progressieve Democraat. Zo is hij altijd sterk pro-Israël geweest, stemde hij voor de invasie in Irak in 2003 en voor de deregulering van de financiële sector.

In 1988 was Biden een eerste keer presidentskandidaat. Hij verknoeide het echter door in zijn toespraken plagiaat te plegen met citaten van de Britse Labourleider Neil Kinnock. 20 jaar later, in 2008, strandde zijn tweede poging na de eerste voorverkiezing, in de staat Iowa, waar hij 1 procent van de stemmen haalde.

Maar later dat jaar koos presidentskandidaat Barack Obama hem tot verrassing van velen als 'running mate' en vicepresidentskandidaat. Biden werd in 2009 de eerste katholieke vicepresident in de geschiedenis van de Verenigde Staten. Het begin van een 8 jaar durende 'bromance'.

De voormalige senator bracht vooral veel ervaring het Witte Huis binnen op het vlak van buitenlands beleid, iets wat Obama op dat moment miste. Zo hield hij zich als vicepresident onder meer bezig met Oekraïne, waar tijdens Obama's tweede termijn een oorlog uitbrak in de oostelijke provincies en Rusland de Krim annexeerde.

In 2015 kreeg de vicepresident een nieuw familiedrama te verwerken, toen zijn zoon Beau op 46-jarige leeftijd aan een hersentumor overleed. Hij gaf toen het plan op om zich in 2016 kandidaat te stellen voor de presidentsverkiezingen, iets waar hij later naar eigen zeggen spijt van had.

Tranen van geluk waren er dan weer in 2017, toen president Obama hem de 'Presidential Medal of Freedom' gaf, de hoogste onderscheiding die een burger in de VS kan krijgen.

Een derde poging om president te worden, kwam er uiteindelijk toch. In april 2019 kondigde hij zijn kandidatuur aan. De motivatie erachter was dat hij zich ergerde aan de bijna openlijke steun van president Trump aan extreemrechtse blanken tijdens de rellen in Charlottesville in 2017.

Tijdens de bitsige campagne hield Biden de Amerikaanse kiezers ook voor dat zijn strijd tegen Trump er tegelijk een was voor het behoud van de democratie, een boodschap die hij 4 jaar later zou herhalen.

Biden haalde het nipt van Trump, met 51 procent van de stemmen (de definitieve uitslag was pas 4 dagen na de verkiezingen bekend). Na een extreem woelige overgangsperiode (met Trump die zijn nederlaag niet wilde erkennen én vooral de bestorming van het parlement door Trump-aanhangers) legde Biden begin 2021 de eed af als tweede katholieke president van de VS, na John F. Kennedy.

Het begin van Bidens presidentschap stond in het teken van de covidpandemie. Nog voor hij de eed aflegde, probeerde Biden de puinhoop die Trump er in zijn ogen van gemaakt had, recht te trekken.

Op binnenlands vlak laat Biden vooral een erfenis als investeringspresident na, met onder meer een groot infrastructuurplan en de 'Inflation Reduction Act', waarmee hij na de verwoestende coronajaren op grote schaal zuurstof in de Amerikaanse economie pompte en honderden miljarden investeerde in het bestrijden van de klimaatopwarming. Biden bouwde ook de ziekteverzekering 'Obamacare' verder uit. 

Tegenvallende dossiers in de binnenlandse politiek waren zonder meer migratie en abortus, al dan niet buiten zijn wil om. Onder Bidens presidentschap piekte het aantal migranten dat illegaal de Amerikaans-Mexicaanse grens overstak. Ook de Democraat vond er geen sluitend antwoord op.

En het Amerikaanse Hooggerechtshof draaide in 2022 het federale abortusrecht terug. Een laat 'geschenk' van zijn voorganger Trump, die met zijn benoemingen de verhouding tussen de conservatieve en progressieve rechters bij het Hooggerechtshof voor lange tijd in het voordeel van de eerste had vastgelegd.

Op buitenlands vlak draaide Biden dan weer een deel van het beleid van Trump terug, bijvoorbeeld door zich weer aan te sluiten bij het klimaatakkoord van Parijs. Biden herbevestigde ook het Amerikaanse engagement binnen de NAVO en tegenover de Europese partners, na de meer isolationistische retoriek van Trump.

Wel in lijn met het beleid van zijn voorganger, maakte ook Biden een vuist tegen China. Hij haalde onder meer fabrieken terug naar de VS en promootte de maakindustrie in eigen land. Via de 'CHIPS Act' investeerde hij meer dan 250 miljard euro om de industrie van halfgeleiders naar de VS terug te brengen en zijn land zo minder afhankelijk te maken van de Chinese en Taiwanese markt.

Minder positief was de chaotische terugtrekking uit Afghanistan in de zomer van 2021, die voor altijd aan Biden zal blijven kleven.

Na Afghanistan kwam al snel Oekraïne, met in februari 2022 de start van de grootschalige Russische invasie. Een oorlog die nog altijd bezig is. Al bijna 2,5 jaar zijn de Verenigde Staten de grootste leverancier van militaire hulp aan het Oekraïense leger, zeer tegen de zin van Trump en heel wat Republikeinen. 

Meer eensgezindheid in het Congres is er over de steun aan Israël, dat al meer dan 10 maanden een bloedige oorlog voert in de Gazastrook. Biden vindt dat Israël het recht heeft om zich tegen Hamas te verdedigen, maar plaatste mettertijd wel steeds grotere vraagtekens bij het enorme aantal burgerslachtoffers.

Bidens Israëlpolitiek stootte wel op stevige kritiek van de progressieve vleugel binnen zijn eigen partij. En op meerdere universiteiten in het land brak wekenlang protest uit. Zijn houding tegenover Israël dreigde hem zeker stemmen te kosten bij de komende presidentsverkiezingen.

Republikeinen als Trump en diens running mate J.D. Vance mogen de jaren onder Biden dan wel "desastreus" noemen en Biden "de slechtste president in de geschiedenis", bij de Democraten zijn ze over het algemeen trots op zijn nalatenschap en wordt hij als een van de meest invloedrijke Amerikaanse presidenten beschouwd.

Alleen dreigde die nalatenschap overschaduwd te worden door de steeds zwakkere indruk die Biden in het openbaar maakte. Hoewel Biden er zelf heel graag nog 4 jaar wilde bijdoen en ook overtuigend de voorverkiezingen bij de Democraten won, zette een rampzalig debat tegen Donald Trump een schijnwerper op de twijfels die onderhuids al binnen de partij leefden over zijn fysieke en mentale paraatheid.

Biden weerstond de druk aanvankelijk nog door zich te promoten als de enige Democraat die in staat is om Trump te verslaan ("I beat him once, I'll beat him again"), maar de bezorgdheid nam niet af. Integendeel, de onrust nam alleen maar toe en steeds meer vooraanstaande Democraten lieten verstaan dat het tijd was voor een jongere kandidaat.

Dat aanvaarden, was voor Biden een werk van lange adem. Wat veel met zijn veeleer bescheiden afkomst te maken heeft en de politieke weg die hij heeft afgelegd. Maar uiteindelijk kwam ook hij tot het besef dat 'four more years' niet voor hem weggelegd zal zijn.