Tomorrowland houdt vast aan wegwerpbekers en riskeert boete tot 2 miljoen euro: "Kromme redenering om de wet niet te moeten volgen", zegt expert 

Sinds juni 2023 mag er op evenementen enkel drank geserveerd worden in herbruikbaar materiaal. Enige uitzondering daarop zijn petflesjes en blikjes als een organisatie die zogenoemde ‘eenmalige recipiënten’ voor minstens 95 procent inzamelt voor recyclage. Dat is de nieuwe Europese wetgeving die na de coronacrisis geleidelijk is ingevoerd in ons land.

2023 was een overgangsjaar. Evenementen konden toen een uitzondering krijgen op de regels, als ze nog wegwerpbekers in stock hebben. De grote Vlaamse festivals (Graspop Metal Meeting, Rock Werchter, Tomorrowland en Pukkelpop) hebben die uitzondering allemaal gekregen.

Sinds 1 januari 2024 staat Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) enkel nog een uitzondering toe, wanneer een festival aantoont dat de herbruikbare bekers geen milieuwinst opleveren. Tomorrowland vraagt voor 2024 bij minister Demir een uitzondering aan om die reden, maar die wordt eind april definitief geweigerd. 

Tomorrowland kiest daarop toch resoluut voor wegwerpbekers op het festivalterrein. Herbruikbare bekers worden net als vorig jaar ingezet in wat de organisatie ‘afgebakende zones’ noemt: camping Dreamville, de backstage en de vipzones. Volgens eerdere communicatie van Tomorrowland gaat het om 1 miljoen herbruikbare bekers.

Gevolg: Tomorrowland begaat volgens de wet een milieumisdrijf. De maximale boete voor een inbreuk op de milieuwetgeving bedraagt in ons land 2 miljoen euro. De interpretatie van de wet laat toe om per festivaldag een boete van 500.000 euro te geven.

“De regels zijn duidelijk en de handhaving ervan ligt nu in handen van de omgevingsinspectie en het parket”, aldus het kabinet Demir in een schriftelijke reactie. “We hebben vertrouwen in hun onafhankelijke werking. Daar mengt de politiek zich niet in.”

“Naar onze mening hebben we bij minister Demir goede argumenten voorgelegd om opnieuw een uitzondering te krijgen. We gingen daarvan uit, maar helaas. Toen we eind april een negatief antwoord kregen, was het te laat om te schakelen. Minister Demir blijft bij haar beslissing dus we verwachten een boete die we zullen aanvaarden”, zegt Tomorrowland-woordvoerster Debby Wilmsen.

In hun argumentatie verwijst Tomorrowland zowel naar het gebrek aan ecologische winst van herbruikbare bekers als naar hun stock wegwerpbekers die ze willen opgebruiken. Opvallend detail is dat die bewuste voorraad pas in 2022 fors is aangevuld. Tomorrowland heeft nog wegwerpbekers bijgekocht, toen de wettelijke beslissing over herbruikbare bekers al genomen was. Volgens eerdere communicatie van het festival gaat het om een voorraad van 3 miljoen wegwerpbekers.

“We hebben in 2022 extra wegwerpbekers aangekocht met de kennis die we toen hadden over de wetgeving en de markt”, verklaart Wilmsen. “We hadden ingecalculeerd dat er voor de edities van 2022 en 2023 nog wegwerpbekers nodig zouden zijn. Hoeveel bekers we toen hebben aangekocht, weet ik niet, maar genoeg om 2 festivaledities te overbruggen.”

“We hadden in 2022 geen garantie dat de markt een jaar later klaar zou zijn voor herbruikbare bekers op onze schaal. De huidige herbruikbare bekers zijn dik en zwaar, wat een probleem vormt voor de stockage. Net als voor de reiniging, want De Schorre staat propvol, dus er kunnen backstage geen wasstraten bij.”

Karine Van Doorsselaer, prof Ecodesign en Materialenleer aan het departement productontwikkeling van de UAntwerpen is zeer kritisch voor die redenering. “De ecologische winst is klaar en duidelijk, in elk geval van hergebruik tegenover recyclage. Dat beseft iedereen met gezond verstand. Als je thuis je bestek en servies na elke maaltijd zou weggooien, dan zou de afvalberg fors aangroeien.”

“De grote festivals hebben de middelen en de plicht om de wetgeving uit te voeren. Er zijn genoeg voorbeelden bij buitenlandse festivals of in onze grote voetbalstadions. Het basisidee is simpel: hergebruik van materialen is in onze economie cruciaal. Voorwerpen moeten zo lang mogelijk in omloop blijven en recyclage is pas de allerlaatste stap om de keten te sluiten.”

“Bij Tomorrowland hoor ik vooral een economisch verhaal: ze misbruiken milieuargumenten om te besparen. Eigenlijk vind ik het te gek voor woorden. Waar een wil is, is altijd een weg, zeker omdat Tomorrowland volgende week een conferentie rond duurzaamheid organiseert ('Love Tomorrow', red.).”

Volgens Van Doorsselaer wordt de ecologische impact van recyclage tegenover hergebruik verkeerd voorgesteld door Tomorrowland. “Een belangrijk argument tegen herbruikbare bekers is dat het meer transport vraagt naar afwasstraten buiten het festivalterrein. De reiniging zou te veel energie en water vragen. Ik hoor in beide aspecten een kromme redenering.”

“Om wegwerpbekers te recycleren, worden ze ook getransporteerd, vaak naar het buitenland. Uiteraard moet je herbruikbare bekers niet reinigen in China. Meestal gebeurt dat op het festivalterrein of op een redelijke afstand. Als er maximaal 150 tot 200 kilometer wordt afgelegd, is er ecologische winst.”

“Tweede aspect: er worden altijd stoffen toegevoegd in een recyclageproces. Vergelijk dat met een afwasbeurt die geen 10 liter water en kilo zeep per beker vraagt. Het gaat vooral om een financieel verschil: voor de logistiek en het transport van herbruikbare bekers betaalt een festivalorganisator zelf. Voor recyclage van afval betaalt de maatschappij via de afvalintercommunales.” 

Volgens Van Doorsselaer is het bij hergebruik cruciaal om consumenten te motiveren om hun gedrag aan te passen. “Als mensen waarborg betalen, leren ze op termijn echt wel dat hun plastieken beker geld waard is. Een andere optie is om mensen aan te sporen hun beker zelf uit te wassen aan de kraantjes in het toilet en opnieuw aan te bieden aan de toog voor hergebruik. Daar kan je een campagne rond opzetten, al vraagt dat een extra inspanning van de organisator.”

Bij die gedragsverandering knelt volgens Tomorrowland in hun geval het schoentje: te veel herbruikbare bekers gaan verloren en worden in de praktijk dus niet hergebruikt.

“Vorig jaar hadden we op camping Dreamville 18 procent verlies”, zegt Tomorrowland. “We hebben de waarborg aangepast: het ene weekend vroegen we een halve pearl en het andere een hele. Het maakt geen verschil. Festivalgangers nemen graag een beker mee als aandenken. En ons publiek wil comfort, dus meer inzamelpunten zijn geen oplossing.”

Tomorrowland werkt tegen volgende zomer wel toe naar het systeem met herbruikbare bekers. “We zijn testen aan het doen om minder bekers te verliezen. We experimenteren dit jaar op de camping met herbruikbare bekers met een chip. We willen de waarborg automatisch terugbetalen op iemands festivalbandje, zonder dat bekers moeten ingeleverd worden aan een inzamelpunt. Hopelijk werkt dat.”

“We zoeken ook een partner voor wasstraten in de regio om extra transport te beperken. De herbruikbare bekers worden nu gereinigd op 30 à 40 kilometer. We zijn er ons van bewust dat we door onze vele buitenlandse bezoekers op vlak van transport al zeer slecht scoren.”

Het laatste woord over de herbruikbare bekers is richting volgend jaar nog niet gezegd als het van Rock Werchter afhangt. Organisator Live Nation wil de wetgeving voor de zomer van 2025 opnieuw in vraag stellen. “We blijven kritisch, want de omschakeling heeft een enorme logistieke impact, met een extra kost van 1 miljoen euro tot gevolg”, heeft Nele Bigaré van Live Nation gezegd na Rock Werchter. 

Een formele vraag om dit te bespreken heeft het kabinet Demir nog niet gekregen, klinkt het. Tomorrowland sluit zich voorlopig niet aan bij Rock Werchter. “We wachten de editie van dit jaar en onze testen af.”

“Ik word echt kwaad als ik hoor hoe sommige organisaties een stok zoeken om een hond mee te slaan”, reageert prof Ecodesign Karine Van Doorsselaer (UA). “Het is wél realistisch om herbruikbare bekers vlak bij een festival te reinigen. Er zijn maatwerkbedrijven genoeg in ons land met energiezuinige en waterefficiënte wasstraten. Ook het transport is géén probleem als je de bekers goed stapelt. De toekomst van onze economie is hergebruik. Hopelijk hebben we het hier over 5 jaar niet meer over.”