Leidt gebruik van CO-toestel tot betere prestaties in Tour? "Effect niet bewezen en slecht voor imago van sport"

Het is al enkele dagen talk of the town in Tour-land. Afgelopen weekend bracht wielerwebsite Escape Collective naar buiten dat onder meer topploegen UAE (van gele trui Tadej Pogacar) en Visma-Lease A Bike (van de vorige Tourwinnaar Jonas Vingegaard en Wout Van Aert) de prestaties van hun renners proberen te verbeteren door hen koolstofmonoxide te laten inhaleren.

Ze zouden daarvoor gebruik maken van zogenoemde rebreathers, apparaatjes die duikers gebruiken om onder water te kunnen ademen. Door regelmatig gebruik van het toestel zouden ze hun renners op een kunstmatige manier op hoogtestage laten gaan.

"Koolstofmonoxide of CO kennen we als de molecule waarvoor weervrouw Sabine Hagedoren ons elke winter waarschuwt", duidt professor Peter Van Eenoo, dopingjager en directeur van het Antidopinglab van de UGent.

"Wat CO in feite doet, is zich binden met het eiwit hemoglobine dat zuurstof vervoert naar onze lichaamsdelen, zoals onze spieren. Bij inspanningen hebben onze spieren zuurstof nodig om suikers te kunnen verbranden."

Alleen neemt bij inname van CO ook het zuurstofgehalte in het bloed af. "Je inspanning zal in eerste instantie verbeteren, maar grote hoeveelheden zijn dus gevaarlijk", zegt Van Eenoo.

"Via rebreathers kan je kleine dosissen CO inademen. Dat kan medisch gebruikt worden: om vast te stellen hoeveel hemoglobine iemand in het bloed heeft. Antidopingonderzoekers hebben daarmee bijvoorbeeld de methodes proberen te verfijnen voor het opsporen van het gebruik van lichaamsvreemd epo, dat beschouwd wordt als doping."

Ook wielerteams maken al langer gebruik van de toestellen. Daarmee proberen ze zicht te krijgen op het effect van trainingen tijdens stages op hoogte, waarbij renners in principe meer rode bloedcellen aanmaken, die veel hemoglobine bevatten.

Maar topteams UAE en Visma-Lease A Bike zouden nu dus door regelmatig gebruik van het (dure) apparaat ook op een kunstmatige manier dat effect van een hoogtestage proberen nabootsen.

De vraag is dan: werkt het ook? "Daar is nog veel onduidelijkheid over", zegt Van Eenoo. "Er zijn vandaag wel enkele wetenschappelijke artikels die aanduiden dat het de VO₂ max - het maximale vermogen om zuurstof op te nemen - zou kunnen beïnvloeden. Dat zou ervoor zorgen dat prestaties verbeteren."

"Alleen zien we zulke publicaties wel vaker", vervolgt hij. "Vaak worden die dan na verloop van tijd bijgesteld door bijkomend onderzoek, waarbij de conclusies teniet gedaan worden. Je moet daar dus voorzichtig mee zijn."

"Alles hangt natuurlijk af van de dosissen en hoeveel je het gebruikt", legt Van Eenoo uit. "Vergelijk het met de hoogtetenten die wielrenners gebruiken om het effect van een hoogtestage te simuleren: als je daar 5 minuten gaat inliggen, zal je niet direct een betere prestatie leveren."

"Maar als je natuurlijk de helft van de dag aan zo'n toestel zou liggen ademen, kan het wel een effect hebben. Al moet je daarbij natuurlijk rekening houden met bijkomende risico's voor de gezondheid. Gezond is het niet."

Onze landgenoot Remco Evenepoel staat momenteel 3e in het klassement. Zijn ploeg, Soudal Quick-Step, zou geen gebruik maken van de nieuwe methode. Is hij daardoor in het nadeel ten opzichte van nummers 1 en 2 Tadej Pogacar en Jonas Vingegaard, wiens ploegen het wel zouden gebruiken?

"Dat is moeilijk te zeggen", zegt Van Eenoo. "Er is vandaag te weinig wetenschappelijke literatuur over. Het kan natuurlijk altijd een placebo-effect hebben, maar al bij al denk ik dat de impact vrij beperkt zal zijn. Het is volgens mij gerommel in de marge."

Hoe dan ook gaat het om een artificiële manier om prestaties te verbeteren. Is het dan een vorm van doping? "Dat hangt af van een aantal factoren. Is het een prestatiebevorderend middel dat de gezondheid schaadt? Is het in strijd met de geest van de sport? Het is het Wereldantidopingagentschap WADA dat daarover beslist", zegt Van Eenoo.

"Dit is zeker niet vergelijkbaar met het effect van epo of bloedtransfusies, maar het doet me wel wat denken aan de Russische sporters die het edelgas xenon bleken te inhaleren tijdens de Winterspelen in Sotsji in 2014", herinnert Van Eenoo zich. "Dat is nadien wel op de WADA-dopinglijst gekomen."

"De vraag is dan alleen: als je het verbiedt, dan moet je het ook kunnen opsporen. Hoe ga je dat in dit geval doen? Hoe kan je dit opsporen, behalve dan door vast te stellen dat iemand zo'n toestel heeft?"

Zelf zou Van Eenoo het alleszins wel op de dopinglijst zetten. "Omdat het geen goed voorbeeld stelt", zegt hij. "Je hebt altijd mensen die dan zelf ook proberen zo'n toestel in elkaar te knutselen, bijvoorbeeld door CO te gaan inademen uit hun haardvuur. Dat kan wel echt gevaarlijk zijn.

"Bovendien is het geen goede zaak dat men weer probeert op alle mogelijke manieren de prestaties te verbeteren. Dat is niet goed voor het imago van de sport", stelt Van Eenoo.

"Dit zijn artificiële toestellen en hulpmiddelen die niets te maken hebben met een gewoon trainingspatroon. Als wielerploeg zoek je daarmee een grijze zone op. En dat zou ik toch proberen vermijden."