De Europese doelstellingen voor groene waterstof voor 2030 zijn té ambitieus, zowel wat betreft de voorziene productie als wat betreft de vraag ernaar. Dat zegt de Europese Rekenkamer in een nieuw rapport. De EU moet alles best herbekijken en een soort van reality check uitvoeren, zegt de Rekenkamer. Die denkoefening is onder meer belangrijk voor de toekomst van belangrijke industriële sectoren, zoals staal, chemie en kunstmest.
EU moet plannen met groene waterstof herbekijken want "niet realistisch", zegt Europese Rekenkamer
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
De Europese Rekenkamer (ECA) is de financiële waakhond van de Unie: ze rekent programma's na en kijkt of bepaalde doelstellingen wel haalbaar en realistisch zijn. In een nieuw rapport is ze bijzonder streng voor de plannen met groene waterstof.
Waterstof (en bij voorkeur hernieuwbare of groene waterstof) speelt een belangrijke rol in de overgang van de industrie naar een koolstofneutrale maatschappij. Om de klimaatverandering tegen te gaan, moet de industrie minder fossiele brandstoffen gaan gebruiken en overschakelen op bijvoorbeeld waterstof.
Twee keer 10 miljoen ton
Het overschakelen naar waterstof is vooral het doel voor sectoren die moeilijk(er) op groene elektriciteit kunnen overstappen, omdat ze heel veel energie nodig hebben. Denk aan de productie van staal, cement en meststoffen en aan de petrochemische sector.
Met dat doel in het achterhoofd heeft de EU in 2020 een waterstofstrategie opgesteld voor 2030 en daar financieringsprogramma's aan gekoppeld. Daarin is sprake van 10 miljoen ton hernieuwbare waterstof in eigen productie, en nog eens 10 miljoen aan import.
De waterstofstrategie was niet gebaseerd op een grondige analyse, maar ingegeven door politieke wil
De Europese Rekenkamer is streng voor Europa in een nieuw rapport
Maar die doelstellingen zijn niet realistisch: ze waren niet gebaseerd op een grondige analyse, maar ingegeven door politieke wil, zegt de ECA nu.
De uiteenlopende ambities van de lidstaten konden niet altijd worden afgestemd op de streefcijfers. Tegelijk slaagde de Commissie er bij de coördinatie met de lidstaten en de industrie niet in om alle partijen op 1 lijn te krijgen, klinkt het.
Wat moet er nu gebeuren? "Europa moet een reality check doen, in nauwe samenwerking met de lidstaten, de industriële spelers en experts", zegt Stef Blok van de Rekenkamer. "Zo kunnen de doelstellingen beter worden afgestemd op de landen."
De kip en het ei
Vandaag is er bijvoorbeeld nog een groot tekort aan groene waterstof in ons land. Die is nog relatief duur, omdat er nog te weinig productie is. Maar er is ook te weinig productie, omdat de vraag laag blijft. De Rekenkamer spreekt over het probleem van de kip en het ei: het aanbod is afhankelijk van de vraag en omgekeerd. Zo blijven we in cirkeltjes draaien en gaat het niet vooruit.
De hele waterstofketen zit vol uitdagingen, waarschuwt de ECA nog. Het gaat dan onder meer ook over transport van landen die makkelijker waterstof kunnen aanmaken naar landen waarvoor dat moeilijker is.
Experts zagen dit aankomen
Eind mei waarschuwden experts al voor het probleem. Pieter Vingerhoets van onderzoekscentrum VITO/EnergyVille noemde de Europese ambitie voor groene waterstof toen onrealistisch: "Want je hebt er veel spotgoedkope elektriciteit uit wind- en zonne-energie voor nodig, en dat is in Europa niet ideaal voorhanden."
België rekent daarom op de invoer, onder meer uit Namibië. Ons land heeft voor de import van waterstof naar Europa trouwens grote plannen. België wil via zijn havens een Europese hub worden voor de invoer van waterstof.
De laatste jaren is al begonnen met de uitbouw van de infrastructuur in België, en ook diplomatiek is er heel wat werk verzet, onder meer tijdens VN-klimaatconferenties.
Afhankelijkheid vermijden
De realiteitscheck is belangrijk voor de Europese economie, zegt Stef Blok: "De EU moet een besluit nemen over de te volgen strategie. Het komt erop aan te voorkomen dat het concurrentievermogen van belangrijke sectoren wordt aangetast, of dat ze strategisch afhankelijk worden (van andere geopolitieke spelers, red.)." Uiteraard is er ook een goede leidraad nodig om de Europese subsidies uit te delen.
Zijn er ook positieve punten? Jazeker: de ECA prijst Europa voor het feit dat het rechtskader bijna helemaal voltooid is, wat de nodige rechtszekerheid biedt wanneer er zich een nieuwe markt ontwikkelt.
Groene waterstof? Waterstof kan op verschillende manieren worden geproduceerd, bijvoorbeeld uit water met behulp van elektriciteit, via elektrolyse. Als die elektriciteit van hernieuwbare bronnen komt zoals zon of wind, dan gaat het om groene waterstof (zie grafiek onder). Die optie is veruit de beste keuze voor het klimaat, maar is op dit moment amper beschikbaar in België en daarom nog relatief duur.
Ook energie die niet hernieuwbaar is, kan worden ingezet, zoals aardgas. Dat valt onder de noemer "grijze waterstof", waarbij er dus nog altijd fossiele brandstoffen in het spel zijn en er broeikasgassen vrijkomen. Als bij het aanmaakproces de uitstoot wordt opgevangen, is er sprake van blauwe waterstof.
Waterstof kan ook worden aangemaakt uit de omzetting van aardgas via pyrolyse. Er is dan sprake van low-carbon hydrogen of turquoise waterstof. De uitstoot van broeikasgassen hangt daarbij af van hoeveel van die uitstoot kan worden opgevangen.
Waterstof is handig omdat er veel energie mee kan worden opgeslagen als een soort natuurlijke superbatterij. Dat is nodig om industrieën die veel energie nodig hebben, af te helpen van fossiele brandstoffen. Het nadeel aan waterstof is dat er telkens veel energie verloren gaat bij de processen. Als je gaat van elektriciteit naar waterstof en terug zou er zowat 60 procent verlies zijn.
Het vervoer vormt een ander probleem. Transport kan gebeuren door waterstof om te zetten in ammoniak en te verschepen, al gaat er dan ook weer een groot deel energie verloren bij die processen.
