De Portugese Belg Joseph Figueira Martin zit nu al 50 dagen vast in een militair kamp in de Centraal-Afrikaanse Republiek. De consultant voor een Amerikaanse ngo wordt beschuldigd van spionage voor de VS en van samenwerking met gewapende groepen. Volgens kennissen en onderzoekers is hij een zondebok voor de pro-Russische regering in het land.
Belg vast in Centraal-Afrikaanse Republiek: "Speelbal van geopolitieke belangen"
Katrien Vanderschoot
Gepubliceerd:
Eind mei werd Joseph Figuera Martin opgepakt in het zuidwesten van de Centraal-Afrikaanse Republiek. De Belgische onderzoeker met Portugese roots was er aan het werk als consultant voor de Amerikaanse hulporganisatie FHI 360.
De regio rond Zémio, aan de grens met Congo, is erg instabiel, met verschillende rebellengroepen die vechten tegen het leger en huurlingen van de Russische Wagnermilitie. Zijn noodzakelijke contacten met lokale rebellenleiders brachten Joseph Figueira Martin in opspraak. De overheid speelde zijn whatsappcontacten en spraakberichten uit om hem te beschuldigen van spionage.
Justitie in de Centraal-Afrikaanse Republiek zei dat de hulpverlener rebellengroepen wilde verenigen om het regime in de hoofdstad Bangui omver te werpen. In juni vond er zelfs een betoging plaats van motorrijders die rondreden met poppen met Belgische en Amerikaanse T-shirts, en de woorden "death to spies". Het bericht op X hieronder komt van een analist van het regeringsleger.
Twee weken geleden werd Figueira Martin overgebracht naar een militaire gevangenis in Bangui. "Hij was wellicht op het verkeerde moment op de verkeerde plaats", zegt expert Hans Merket van IPIS Research, die net terug is uit het land. "Hij was een van de weinige hulpverleners die nog in die regio aan het werk waren. Dan heb je informatie die gegeerd wordt door andere, veelal westerse organisaties. Op die manier word je door het andere kamp, in dit geval de regering, al snel gezien als een pottenkijker."
Land van diamant, goud en conflicten
De Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR) is een bijzonder fragiel land, door zijn grondstoffen als diamant, goud en hardhout. Na de onafhankelijkheid van Frankrijk in 1960 wisselden de dictators en stromannen elkaar af. Bekend was de kleptomane Jean-Bédel Bokassa, die zichzelf tot keizer kroonde en beticht werd van kannibalisme.
Tijdens de Koude Oorlog kregen opeenvolgende presidenten vooral de steun van Frankrijk. Corruptie en alleenheerschappij waren de sleutelwoorden. Na de val van de Berlijnse Muur moesten de presidenten medezeggenschap toestaan. Dat leidde ook in de CAR tot meer instabiliteit. Opeenvolgende presidenten en interim-presidenten kwamen aan de macht, vaak met een staatsgreep.
Ook het etnische en religieuze geweld stak de kop op. In 2013 vielen vele tienduizenden doden bij geweld tussen christelijke en islamitische milities. De enige vrouwelijke president van de CAR ooit, Catherine Samba Panza, kreeg het bloedvergieten ook niet onder controle.
Momenteel staat de CAR onder leiding van president Faustin Archange Touadéra. Die ondertekende een zoveelste vredesakkoord en werd in 2020 voor de tweede keer herverkozen. Het leger slaagde erin, met de hulp van de Russische Wagnermilitie, om de hoofdstad Bangui te beveiligen en een groot deel van het grondgebied in te nemen. Er is ook nog een VN-Vredesmacht (MINUSCA) met meer dan 20.000 blauwhelmen en het leger krijgt opleiding van Rwandese militairen.
Maar er blijven nog verschillende brandhaarden met gewapende groepen. Naar schatting 150.000 mensen zijn intern op de vlucht. De strijd gaat om de macht, maar ook om de handel in grondstoffen: goud, diamant, hardhout en ... vodka.
Desinformatie
Het dossier van Joseph Figueira Martin is erg heikel, zegt Hans Merket nog, vooral omdat er heel wat desinformatie bij komt kijken. Zo is het niet duidelijk of en zo ja, welke berichten van Figueira Martin zijn vervalst. "Als je als hulpverlener in een instabiel gebied moet werken, dan heb je nu eenmaal lokale contacten nodig om te kunnen communiceren en te reizen. Anderzijds moet je er rekening mee houden dat er een communicatie-oorlog woedt en dat er allerlei nepnieuws wordt verspreid via sociale media. Eigenlijk is de man terechtgekomen in een ingewikkeld wespennest tussen geopolitieke spelers."
De woordvoerder van Buitenlandse Zaken bevestigt ons dat ze de zaak van Joseph Figueira Martin op de voet volgen. "Hij wordt in Bangui vastgehouden en is onderworpen aan strafrechterlijke vervolging door het parket. De Belgische ambassade in Yaoundé (Kameroen) staat de man bij en hij krijgt ook geregeld bezoek van de ereconsuls van België en Portugal te Bangui." Maar aangezien het om een individueel dossier gaat, geeft de FOD Buitenlandse Zaken geen verder commentaar.
