Dat een 20-jarige op 150 meter van een presidentskandidaat met een oorlogswapen kon beginnen te schieten, doet steeds meer vragen rijzen over hoe goed het evenement in Pennsylvania was beveiligd. De kritiek op de Secret Service - die instaat voor de bescherming van (ex-)presidenten - klinkt dan ook steeds luider. Ook veiligheidsspecialiste Willemijn Aerdts stelt zich vragen. "Het is belangrijk dat zulke evenementen ongehinderd kunnen plaatsvinden."
Kritiek op Amerikaanse Secret Service zwelt aan: "Er is daar iets grondig foutgelopen"
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Toen de eerste schoten weerklonken in Butler, Pennsylvania, wierpen verschillende agenten van de Amerikaanse Secret Service zich op Donald Trump. Het is hun taak om (ex-)presidenten en andere topfiguren te behoeden van aanslagen, maar dat is eergisteren duidelijk niet gelukt.
De politieke top van Amerika vraagt zich dan ook af waar het is misgelopen. Enkele aanwezigen zouden geprobeerd hebben om de agenten te waarschuwen dat de dader op het dak kroop en mogelijk gewapend was. Anderen wezen erop dat een nabijgelegen watertoren een goed uitzicht over de omgeving bood, maar schijnbaar onbenut bleef. De chef van de Secret Service Kimberly Cheatle mag het binnenkort komen uitleggen tijdens een hoorzitting.
Björn Soenens: "Secret Service trekt paraplu al open"
"De Secret Service trekt de paraplu al open", legt Amerika-correspondent Björn Soenens uit. "Ze zeggen: die perimeter, die loods, waar het dak plat was, dat was niet onze bevoegdheid, maar die van de lokale politie en die heeft -naar verluidt- een tip gekregen en is naar die man toe gegaan, maar het was al te laat."
"En dan is er nog een volgende steek die de Secret Service heeft laten vallen: die scherpschutters zitten klaar om alles af te speuren en ze hebben gewacht tot hij enkele schoten gelost heeft alvorens hem uit te schakelen. Hun taak is om sneller in te grijpen, zo'n stip te zien op dat dak, en hem vooraf uit te schakelen."
"De Secret Service heeft een enorme reputatie", gaat Soenens verder. "Maar de dienst heeft ook al veel steken laten vallen. Ze zijn niet altijd de helden waar ze voor versleten worden, er zijn al schandalen naar buiten gekomen, feestjes in het buitenland, momenten waarop er te veel gedronken werd... Het is ook mensenwerk, als iemand in de keten 1 steek laat vallen en er is iemand met slechte bedoelingen, dan krijg je het noodlot."
Miscommunicatie?
Willemijn Aerdts geeft les aan het Institute for Security and Global Affairs van de Universiteit Leiden. Ze schreef ook een boek over de Nederlandse veiligheidsdiensten. Daarnaast werkt ze in de Nederlandse Eerste Kamer als politica voor D66.
Ook Aerdts stelt zich vragen bij wat er is gebeurd in Pennsylvania. "Dit soort geweld is onaanvaardbaar. Zeker in dit soort verkiezingscampagnes is het net belangrijk dat kandidaten met kiezers in gesprek gaan. Dat zou altijd ongehinderd moeten kunnen."
Voor zo'n evenement plaatsvindt, nemen veiligheidsdiensten en de Secret Service gewoonlijk draconische maatregelen om de veiligheid van de president, maar ook die van het publiek te garanderen. "Daar is duidelijk iets misgelopen", zegt Aerdts. "Als beveiligingsagent moet je op zoek gaan naar zwakke punten in de omgeving en proberen de controle te behouden. Je wil voorkomen dat die punten worden misbruikt."
"Vanop afstand is dat altijd moeilijk in te schatten, maar ik kan mij wel voorstellen dat het niet gemakkelijk is om alles altijd perfect te doen", zegt ze. "Vergeet niet dat een presidentskandidaat dagelijks verschillende stadjes aandoet en voortdurend evenementen organiseert."
Een geval van miscommunicatie tussen de Secret Service en lokale ordediensten is volgens Aerdts ook mogelijk. "Die 2 partijen staan niet dagelijks met elkaar in contact. De kans op fouten is dan ook iets groter, al gaat dat het overgrote deel van de tijd wel goed. Het kan zeker zijn dat de 2 partijen dachten dat de ander de locatie van de schutter had beveiligd."
Toch gelooft Aerdts dat het goed is om lokale agenten bij zulke grote evenementen te betrekken. "De lokale overheid is heel goed op de hoogte van de profielen die in de buurt wonen, wie mogelijk een gevaar kan vormen en wat de specifieke omstandigheden zijn in de omgeving. Dat is interessante informatie voor de Secret Service. Aan de andere kant biedt de lokale overheid ook de extra manschappen die de Secret Service nodig heeft om grote gebieden te beveiligen."
Copycatgedrag
Vandaag start de Republikeinse conventie in Milwaukee, Wisconsin, waar Trump officieel zal worden aangeduid als presidentskandidaat voor de Republikeinse partij. Hij liet al weten dat de planning onveranderd blijft, al zal hij zijn speech aanpassen aan de gebeurtenissen van eergisteren.
De kans op een tweede aanslag is echter minder groot bij de conventie, zegt Aerdts. "Die omgeving valt veel beter te controleren. Alles vindt binnen plaats, waardoor de veiligheidsdiensten gemakkelijker mensen kunnen controleren en tegenhouden. Ik kan mij wel voorstellen dat de Secret Service haar plannen nog eens grondig herbekeken heeft."
Over copycatgedrag kunnen we moeilijk spreken, omdat aanslagen op politici in de Verenigde Staten helemaal niet nieuw zijn
Willemijn Aerdts, veiligheidsspecialiste
De waarschuwingen voor copycatgedrag is volgens Aerdts ook niet helemaal correct. "Het is helemaal niet nieuw dat iemand een aanslag tegen een politicus pleegt in de Verenigde Staten. We hebben allemaal de beelden gezien van de politici in Amerika die eerder al zijn aangevallen. Vuurwapens zijn er dan ook veel gemakkelijker te verkrijgen dan hier in Europa."
De details over waar alles precies is misgelopen, zullen hoogstwaarschijnlijk niet beschikbaar worden gemaakt voor het grote publiek. "Er wordt natuurlijk onderzoek gevoerd", concludeert Aerdts, "maar technische details worden over het algemeen niet gedeeld. Je wilt andere mensen die mogelijk kwade bedoelingen hebben geen bijkomende middelen toereiken om dan bijvoorbeeld copycatgedrag te stellen."
Kritiek op veiligheidsdiensten na aanslag op Donald Trump: "Het lijkt alsof er iets over het hoofd is gezien"
