In Bosnië en Herzegovina wordt vandaag de genocide in Srebrenica herdacht, nu 29 jaar geleden. Voor het eerst gebeurt dat ook wereldwijd, een belangrijke erkenning voor de slachtoffers, maar ook voor het falen van de internationale gemeenschap. Vandaag worden ook de lichamelijke resten van 14 onlangs geïdentificeerde slachtoffers begraven.
Genocide in Srebrenica voor het eerst wereldwijd herdacht: "Erkenning dat internationale gemeenschap heeft gefaald"
Freek Willems
Gepubliceerd:
De genocide in Srebrenica wordt al 29 jaar herdacht in Bosnië en Herzegovina en enkele andere landen. Voortaan is 11 juli ook de 'Internationale dag van bezinning en herdenking van de genocide van 1995 in Srebrenica'. De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties nam daarover in mei een resolutie aan.
Naast de belangrijkste plechtigheid in Bosnië en Herzegovina zelf is er vandaag onder meer ook een plechtigheid in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.
Meer dan 8.000 doden
De genocide in Srebrenica vond plaats in de context van de burgeroorlog in de jaren 90, als gevolg van het uiteenvallen van Joegoslavië.
Srebrenica werd als een veilige zone gezien, gecreëerd door de Verenigde Naties. Maar de Nederlandse Blauwhelmen die er gestationeerd waren, konden niet voorkomen dat de enclave werd aangevallen door Bosnische Serviërs.
Alle moslims die er hun toevlucht hadden gezocht, werden door de Bosnische Serviërs op bussen gezet, met de bedoeling hen naar Tuzla te brengen. Maar nog voor ze daar aankwamen, werden de mannen en jongens van de vrouwen en meisjes gescheiden.
Op 11 juli 1995 werden meer dan 8.000 moslimjongens- en mannen geëxecuteerd. Het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag erkende de slachtpartij als een genocide.
Dat de genocide voortaan wereldwijd herdacht wordt, is heel belangrijk, stelt Christophe Busch van het Hannah Arend Instituut in Mechelen. In de eerste plaats voor de erkenning van de slachtoffers.
"Je mag niet vergeten dat het identificatieproces nog altijd bezig is", zegt hij in de VRT NWS-podcast Het Kwartier. Dat komt onder meer omdat de Servische troepen de massagraven aan het eind van de oorlog uit elkaar gehaald hebben om bewijzen van een genocide te verwijderen.
Ten tweede is zo'n internationale herdenking ook een erkenning van de internationale gemeenschap dat ze heeft gefaald, geeft Busch aan. "Als we zo gefaald hebben om bescherming te bieden aan mensen die in acute nood zitten, dan moeten we daar lessen uit trekken."
Dat houdt onder meer in dat er sneller en efficiënter gereageerd moet worden in actuele conflicten, stelt Busch. De vraag is of de internationale gemeenschap daarin slaagt. Voorbeelden als Gaza en Soedan lijken het tegendeel te bewijzen.
"Het is helaas vandaag weer lopende. Collectief geweld in verschillende vormen is een onderdeel van de menselijke geschiedenis, maar dat neemt niet weg dat we de plicht hebben om toch ons best te doen om adequater te reageren."
Ook voor Bosnië en Herzegovina als land is de internationale herdenking van belang. "De afgelopen jaren is er het gevoel geweest dat het Westen en West-Europa te weinig aandacht hadden voor de situatie hier", zegt Balkan-correspondent Marcel van der Steen in De Ochtend.
"Sinds de Russische inval in Oekraïne in 2022 is dat veranderd. Europa is toen weer wakker geworden en kreeg aandacht voor de Russische en Chinese invloed in Zuidoost-Europa. Bosnië en Herzegovina is nu ook kandidaat-lid van de Europese Unie."
In Servië werd de resolutie van de Algemene Vergadering minder warm onthaald. "Servië zegt dat het geen volk is dat een genocide pleegt en wil zo niet worden weggezet, ook al wordt dat in die resolutie niet zo benoemd", zegt Van der Steen. Servië ziet in de internationale erkenning ook een strategie van Europa om Servië in een slecht daglicht te stellen, vult Busch aan.
De voorbije jaren klonk de roep binnen de Servische Republiek om zich af te scheiden, al luider en luider. De Servische Republiek maakt samen met de Federatie van Bosnië en Herzegovina deel uit van het land Bosnië en Herzegovina. Volgens Van der Steen wordt er sinds de VN-resolutie nog meer over afscheiding gesproken.
Nog 1.000 mensen vermist
In Bosnië en Herzegovina zelf gaat de jaarlijkse herdenking vaak gepaard met de begrafenis van slachtoffers. Meestal zijn dat niet meer dan enkele lichamelijke resten die alsnog geïdentificeerd konden worden.
Vandaag worden de lichamelijke resten van 14 slachtoffers begraven. "Dat is niet zoveel in vergelijking met enkele jaren geleden, toen er honderden tegelijkertijd begraven werden", weet Van der Steen.
Tot op vandaag zouden nog zo'n 1.000 mensen vermist zijn.
