N-VA'ers pleiten voor meer zelfbestuur op Vlaamse feestdag, maar uitdaging voor De Wever om die wens waar te maken is groot 

Het is ongetwijfeld de meest Belgische Vlaamse feestdag ooit voor de Vlaams-nationalisten van de N-VA. Hun hoogdag wordt overschaduwd door de aanstelling van De Wever tot federaal formateur.

N-VA leidt de Belgische regeringsonderhandelingen en iedereen kijkt naar De Wever om binnenkort het premierschap op te nemen. De eerste burger van ons land is bovendien sinds gisteren zijn partijgenoot Peter De Roover. Hij werd aangesteld als voorzitter van De Kamer. 

Op 11 juli klinken traditioneel pleidooien voor meer Vlaams zelfbestuur. Dat is vandaag niet anders. Ontslagnemend Vlaams minister-president en federaal N-VA-onderhandelaar Jan Jambon pleitte in zijn speech voor "een confederale omslag waarbij zoveel mogelijk bevoegdheden naar de deelstaten komen".

Volgens Vlaams Parlementsvoorzitter Liesbeth Homans is "een zeer grondige institutionele hervormingen absoluut noodzakelijk als Vlaanderen welvarend wil blijven". "De structuren in ons land botsen op hun grenzen en moeten dan ook fundamenteel hertekend worden", zei ze in het Brussels stadhuis. 

N-VA zit als grootste partij bij de federale onderhandelingen op de juiste plaats om die fundamentele hertekening zelf door te voeren.

Tijdens de campagne zei De Wever dat hij alleen in onderhandelingen zou stappen "als het confederalisme op tafel ligt". Confederalisme is een soort lightversie van Vlaamse onafhankelijkheid. België blijft bestaan, maar (bijna) alle bevoegdheden liggen dan bij de deelstaten.

Meteen na de verkiezingen begon De Wever aan zijn spreekwoordelijke bocht. Tijdens een zeldzaam interview zei hij dat de verrassende uitslag - met winst voor rechtse partijen en verlies voor de linkse PS - de kaarten voor een staatshervorming moeilijker hebben gelegd. Met winst voor de Franstalige socialisten zou het "wellicht gemakkelijker zijn geweest om institutioneel vooruitgang te boeken, want 'wij zijn elkaar beu'", klonk het.

Wat zeker is, is dat De Wever zijn vooropgestelde methode om tot een staatshervorming te komen al heeft laten varen. In de federale startnota is geen sprake meer van het zogenoemde minikabinet.

De N-VA had het idee om snel een miniregering op de been te brengen die 2 jaar zou besturen en orde op zaken zou stellen op socio-economisch vlak. Tijdens die periode zouden dan onderhandelingen over een staatshervorming plaatsvinden, die op het einde van de periode zou worden doorgevoerd.

Of met het afvoeren van het minikabinet ook het idee van een staatshervorming tout court is losgelaten, blijft onduidelijk. In de nota staat enkel dat de coalitie op zoek moet naar "een geloofwaardige methode" voor een staatshervorming.

Dat confederalisme zoals N-VA het ziet effectief op tafel ligt, is uitgesloten. Voor een echte staatshervorming is overigens een 2/3e meerderheid nodig in het parlement en die heeft deze coalitie niet.

Staatshervormingen zijn uitermate complex en laten daardoor ook veel improvisatie toe. De afgelopen 6 staatshervormingen in de Belgische geschiedenis zijn met verschillende methodes tot stand gekomen. Vaak wordt er een beroep gedaan op grondwetsexperts om juridische constructies te zoeken om een staatshervorming op te bouwen. 

Ook zo'n niet-klassieke staatshervorming heeft De Wever in het verleden al gesproken. Hij heeft het dan over zogenoemd 'bicefaal beleid'. Daarbij splits je bevoegdheden al in de praktijk, maar nog niet in de wet. Denk aan aparte Waalse federale ministers en Vlaams federale voor de gezondheidszorg of de arbeidsmarkt. 

Al plaatsen andere mensen aan de onderhandelingstafel ook daar meteen vraagtekens bij. "Het is niet evident om dat bicefaal beleid zomaar te gaan realiseren", zei Sammy Mahdi (CD&V) in Villa Politica. 

Volgens hem moet deze regering "al een aantal zaken versterken en vergemakkelijken om het land efficiënter te besturen en Vlaanderen meer bevoegdheden te geven".

De vraag is waar die vage woorden uiteindelijk concreet toe zullen leiden. En vooral in hoeverre de Franstalige partijen daarin willen meegaan. MR maakte tijdens de campagne een opening over het communautaire, al bleef dat erg beperkt.

Zal Vlaanderen meer zelfbestuur kennen op de volgende Vlaamse feestdag op 11 juli 2025? Voor de traditionele Vlaams-nationale achterban van de N-VA is die kwestie cruciaal. Daar voelen ze de bui al hangen. "Wij vrezen dat die zo nodige staatshervorming toch weer op de lange baan wordt geschoven", zei voorzitter van het Overlegcentrum Vlaamse Verenigingen Paul Becue in De Standaard deze week.

De onderhandelingen zullen uitwijzen of de N-VA de "zeer grondige institutionele hervormingen" waarover Homans het heeft uit de brand kan slepen. Of zet de partij haar communautaire eisen zoals bij de vorige regeringsdeelname in 2014 in de koelkast?