Jongeren die meer biovoeding eten, hebben meer gifstoffen in hun bloed: is biovoeding ongezond? 

Is bio gezonder, ja of nee? Dat was de vraag waarmee 4 jaar geleden voor Van Larebeke, en met hem nog een handvol mede-onderzoekers, het onderzoek startte. Het antwoord – zo dachten ze bij aanvang – zou eerder ja dan nee zijn. Maar het antwoord was allerminst eenduidig.  

Van Larebeke, kankerexpert en voormalig lid van het bureau van de Hoge Gezondheidsraad: “Onze werkhypothese bestond erin dat een hogere consumptie van biovoeding samen zou gaan met minder pesticiden. Maar dat bleek niet zo te zijn. Integendeel, ook voor andere vervuilende stoffen waren hogere concentraties aanwezig. Bijvoorbeeld lood, dat toxisch is voor de hersenen, of arsenicum- en organochloorverbindingen, die kankerverwekkend zijn.”

De wetenschappers onderzochten de aanwezigheid van de stoffen bij een representatief staal van 600 Vlaamse adolescenten. Bij diegenen die aangaven meer dan gemiddeld 7,5 keer per week biovoeding te consumeren, schoten de cijfers door het dak: 20, 30 of zelfs 40 procent hogere concentraties van een aantal gifstoffen dan normaal. 

Té hoge concentraties, dacht Van Larebeke, en hij ging aan het corrigeren, een proces dat ongeveer 3 jaar in beslag nam. Hij corrigeerde op de consumptie van vetrijke producten. Op borstvoeding, waarmee ook vervuilende stoffen worden doorgegeven. Op sociale afkomst, op body mass index of op geslacht. Aan het einde van de rit bleven er kleinere verschillen over, maar nog steeds significant. 

De conclusie is dus: hoe meer bio, hoe meer gifstoffen in bloed en urine. Het gaat om (onder andere) lood, arseen, PCB118 en PCB153, de pfas-stof PFNA, verschillende ander chloorverbindingen of pakweg glyfosaat. En opvallend: het probleem ligt bij eieren, zuivel en zaden en noten – niet zozeer bij aardappelen, groenten of fruit. 

De eerste vraag bij die opmerkelijke vaststelling is: hoe kan dat? Was bio-landbouw niet ook bedoeld om gezondere voeding te produceren, zonder gebruik van pesticiden? Dat is zeker zo, maar bio lijkt mee het slachtoffer te zijn van de enorme omgevingsvervuiling in Vlaanderen. Net zoals bij eieren van scharrelkippen uit de eigen tuin of groenten uit de eigen moestuin: uit eerder onderzoek bleek al dat die hogere risico’s stellen dan “normaal” voedsel. 

Lieve Vercauteren is directrice van de koepelvereniging voor de bio-landbouw, BioForum Vlaanderen. “Doodjammer”, noemt ze de resultaten van Van Larebekes studie. “Kippen scharrelen buiten, en we weten sinds de PFAS-crisis dat vervuilende stoffen redelijk snel in eieren opgeslagen worden. En biokoeien grazen ook zo veel mogelijk buiten. Dat kan het verschil verklaren.”

Vercauteren voelt zich “de kanarie in de koolmijn”. “Bio wordt geproduceerd om zuiverder en properder te zijn dan de gangbare landbouw. En probeert net het natuurlijke evenwicht te herstellen. Maar dat het blijkbaar niet meer lukt om op een natuurlijke manier voeding te produceren, is een sterk signaal dat er iets grondig mis is. Wij zijn het eerste slachtoffer van die zwaar verontreinigde omgeving.”

Ook Van Larebeke wijst naar die omgevingsvervuiling, al sluit hij de optie van fraude en bedrog niet uit. “Dat men toch bepaalde stoffen gebruikt bij de bio-landbouw of dat men producten die geen bio zijn toch zo voorstelt.”

De fraudeverhalen over bio speelden zich de voorbije jaren vooral in het buitenland af. Af en toe dook er een schandaal in die zin op, maar dat is niet van toepassing op de Zonnekouter in Machelen-aan-de-Leie. Hier kweken ze vleeskoeien en telen ze tachtig verschillende groenten. 

“Bio is een missie voor ons”, zegt bioboerin An Verboven: wij denken dat het mogelijk moet zijn om op een andere, minder vervuilende manier aan landbouw te doen. En dan komt zo’n studie wel binnen. Ik heb dat even moeten laten bezinken. Maar ik denk toch dat we goed bezig zijn. Wij hebben de collateral damage van de industriële vervuiling, maar we proberen net wel om die grond weer gezonder te maken, door bijvoorbeeld een goede compostering. Als we de bodem goed verzorgen, krijgen we gezonde groenten.”

De cruciale vraag is nu: is bio ongezond? Het antwoord op die vraag is niet zomaar ja. Er zijn verschillende nuances en bedenkingen te maken bij de studie. Van Larebeke zegt zelf: “Als u mij vraagt of ik nog even veel bio eet als 3 jaar geleden, dan is het antwoord nee.” 

Maar helemaal zeker kan hij ook niet zijn: hij en zijn mede-onderzoekers hebben de concentraties in bloed en urine onderzocht, niet de concentraties in het voedsel zelf. Dat zou het onderwerp van een volgende studie moeten zijn, maar die staat voorlopig niet op de agenda.

Bij het voedselagentschap FAVV zeggen ze dat de risico’s voor de volksgezondheid beperkt zijn, en dat alle voedsel onderzocht wordt, bio of niet. Duidelijke gegevens, met een onderscheid tussen bio en niet-bio zijn er niet. 

Volgens Van Larebeke mag er niet licht over mogelijke gezondheidsrisico’s heen gestapt worden.

“De gezondheidsrisico’s zijn echt ernstig. “Er zijn meer en meer gegevens die aantonen dat vervuiling in het algemeen bepalend is voor het risico op kanker of andere beschavingsziekten. Een recente Italiaanse studie toont aan dat die vervuiling daarbij een grotere rol speelt dan een gezonde levensstijl. Die kost ons tussen de vijf en tien levensjaren."

Vandaar dat ik toch aandring op een vergelijkend onderzoek in de voeding zelf naar de verschillen tussen bio- en andere voeding, op de aanwezigheid van polluenten." 

Lieve Vercauteren van BioForum Vlaanderen gelooft dat bio nog altijd gezonder is dan traditionele landbouwproducten.

“Door aan landbouw te doen op de manier dat wij dat doen, kun je mee oplossingen bieden. De stoffen die de onderzoekers teruggevonden hebben, zijn te wijten aan de omgevingsvervuiling. En die krijg je ook binnen als je geen bio consumeert."

"Daartegenover staan de gezonde producten die je binnenkrijgt bij bio. Dus wij hopen dat de consumenten daar door kunnen kijken, en zich bewust blijven van de waarde van bio-producten.”