Vroegtijdige schoolverlaters, sociale ongelijkheid en werkloosheid: hierover gaan de verkiezingen in Genk

In Genk is er momenteel een meerderheid van CD&V en Vooruit. Wim Dries (CD&V) is burgemeester. In de oppositie zitten N-VA, Vlaams Belang en PVDA. De gemeenteraad bestaat uit 39 leden. CD&V heeft 18 zetels, N-VA 12 zetels, Vooruit 5 zetels, Vlaams Belang 3 zetels en PVDA 1 zetel.

Volgens het stadsbestuur is Genk de groenste centrumstad van Vlaanderen. Tegelijk wordt er ingezet op ontharding. In het centrum zijn grote delen van de Dieplaan onthard, is er een stadsbos aangelegd op de Grote Markt en is de Evence Coppéelaan omgevormd tot een groene boulevard met voorrang voor fietsers en voetgangers.

Op de voormalige site van Ford Genk werken opnieuw 1.500 mensen nadat de autoconstructeur bijna 10 jaar geleden de deuren had gesloten. De site is omgevormd tot Flanders Logistics Valley waar bedrijven zijn gekomen die zich toeleggen op industrie en logistiek. In januari start Port of Limburg, die de containertrafiek via het kanaal zal verwerken.

De kansarmoede bij kinderen is gezakt van 30 procent naar 19 procent. Die is nog steeds erg hoog, maar er is wel een flinke verbetering merkbaar. Ook het aantal vroege schoolverlaters uit het secundair onderwijs blijft hoog met 16,7 procent, maar is gedaald sinds 2017 toen het aantal 21,2 procent bedroeg.

Genk heeft het middenveld willen versterken met 'Burgerbudgetten'. Burgers en verenigingen kunnen een aanvraag doen voor hun project waar de Genkenaar gebruik van kan maken. Op dit moment zijn 50 'Burgerbudgetten' in uitvoering en is er 3 miljoen in geïnvesteerd.

Het stadsbestuur heeft streng opgetreden tegen ondermijnende criminaliteit en mensenhandel. Zo is er een uniek reglement gekomen voor sekshuizen om de werkers en hun klanten beter te beschermen. Alle handcarwashes moesten de deuren sluiten, omdat er onder andere sprake was van mensenhandel. En het laatste wedkantoor klasse IV is eind vorig jaar vertrokken.

Het stadsbestuur geeft toe dat de sociale ongelijkheid, het onderwijs, talentontwikkeling en armoede aandachtspunten blijven. "Het gemiddelde inkomen moet omhoog in Genk", laat lijsttrekker Alessandro Cucchiara (Vooruit) weten. "En dat kan door een goede job."

Bij de start van het huidige bestuur was het de ambitie de werkloosheid te doen dalen en het niveau van het gemiddelde van alle centrumsteden te bereiken. In 2018 bedroeg het aantal werkzoekenden van de actieve bevolking in Genk 11 procent. Dat is wel gedaald tot 9,3 procent vorig jaar, maar blijft nog steken boven het gemiddelde van 8,9 procent. Van de 13 centrumsteden doen alleen Oostende, Gent, Turnhout en Antwerpen het slechter.

Inwoners van de wijk rond het opleidingscentrum voor politie en brandweer PLOT in Zwartberg vrezen voor een PFAS-vervuiling. Geneeskunde voor het Volk, dat banden heeft met de PVDA, heeft vorig jaar een bloedonderzoek uitgevoerd bij 50 omwonenden. Daaruit bleek dat de testpersonen allemaal een verhoogde PFAS-waarde in het bloed hadden. Ook in de industriezone in het zuiden van Genk is er sprake van vervuiling. Zo zijn onder meer de activiteiten van de schrootbedrijven Stevens Recycling en Euregio Recycling Belgium een bron van dioxines en PCB's. In Genk-Zuid ligt ook nog het staalbedrijf Aperam en de concentraties van stoffen als nikkel, cadmium, kwik en chroom-6 worden er op geregelde tijdstippen gemeten. 

Genk stond volgens oppositiepartij N-VA in het begin van de huidige legislatuur op de 4e plaats van alle 13 Vlaamse centrumsteden wat armoede betreft. Intussen is Genk een plaats gezakt. "We staan terug op het niveau van voor corona", klinkt het bij de partij. "Ook de schooluitval is op het niveau van voor 2020. De N-VA denkt dat er te veel sociale woningen in Genk zijn die armoede aantrekken. 

Bij de armoedeorganisatie Sint-Vincentius in Genk merken ze dat het aantal personen die geholpen worden in 6 jaar tijd is gestegen met 7.000 personen, dat is een stijging met 50 procent. Ze delen meer voedselpakketten uit, maar ook veel meer andere zaken zoals bijvoorbeeld luiers. "We bereiken meer nieuwe gezinnen", legt Guido Vandenbrouck uit. "Maar ook gezinnen die een tijdje weg waren gebleven vinden hun weg opnieuw naar Sint-Vincentius. We hebben ook meer eenoudergezinnen en gezinnen met kinderen."

Volgens Vandenbrouck moeten de oorzaken gezocht worden in de opeenvolgende maatschappelijke crisissen van de voorbije jaren zoals de coronacrisis, de energiecrisis of oorlogen. "Er is geen pauze van ingrijpende effecten op de samenleving. Sommige gezinnen raken verzeild in een niet te stoppen neerwaartse spiraal. Het is soms dweilen met de kraan open", zucht Guido Vandenbrouck.

In Genk is 9,3 procent van de beroepsbevolking tot 64 jaar werkloos, dat is fors hoger dan het Limburgse gemiddelde van 6,2 procent. "Tewerkstelling is een manier om uit de armoede te geraken", beseft burgemeester Wim Dries. "We willen dat doen door de tewerkstelling uit te breiden op de oude site van Ford, maar ook door het Thor Park en de oude site van de Centrale in Langerlo verder te ontwikkelen. Daarmee maken we Genk sterker."

Ondernemersorganisatie Voka vindt de uitbouw van de logistieke poort op de voormalige Ford-site goed. "Maar om meer tewerkstelling te creëren moet er meer focus komen op de verankering en groei van de Genkse industrie", vertelt Dario D'Arpino van Voka. "Dat sluit ook aan bij de ambities van Thor Park waar men wil inzetten op de slimme energie- en maakindustrie."

De ondernemersorganisatie pleit er ook voor om meer in te zetten op STEM-onderwijs waar de focus ligt op technische vakken en wetenschap. "We vragen Genk een actievere rol te spelen om onderwijs en de arbeidsmarkt beter op elkaar af te stemmen", verduidelijkt D'Arpino. "Genk kan ook beter investeren in lokale opleidingscentra voor technische en beroepsgerichte trainingen."

De CD&V van burgemeester Wim Dries heeft op dit moment 18 zetels in de gemeenteraad. Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen van 2018 is zijn partij opnieuw aan de macht gekomen met de steun van Vooruit. 

"Onze visie op de samenleving is anders dan die van de N-VA, maar er zijn geen grote kloven", laat Dries weten. Hiermee zet hij een deur open naar een coalitie met de N-VA, zonder Vooruit. Een samenwerking met PVDA en Vlaams Belang is uitgesloten voor de burgemeester.

Zowel Wim Dries als Zuhal Demir (N-VA) lieten aan het begin van deze campagne weten dat ze de burgemeesterssjerp willen dragen in Genk. Demir gaf in het verleden aan dat ze haar ministerambt met plezier zou achterlaten om de sjerp te omgorden. In dat geval verklaarde ze eerder al dat ze ook niet meer in het Vlaams Parlement zou zitten. 

"Burgemeester zijn van een centrumstad en tegelijk in een parlement zitten, dat gaat echt niet samen", klonk het toen bij Demir. Sinds 30 september is ze kersvers Vlaams minister van Onderwijs, Werk en Justitie geworden. Daardoor leek het even dat ze geen kandidaat-burgemeester meer was. Maar na enkele dagen gaf Demir al aan dat ze die post zou verlaten, mocht ze burgemeester kunnen worden.

Dries wil dan weer enkel als burgemeester in een bestuur stappen, een schepenambt is niet aan hem besteed.

Vooruit trekt samen met Groen naar de verkiezingen. In 2018 haalden socialisten onder de naam PROgenk met lijsttrekker Meryame Kitir 5 zetels binnen. Na het vertrek van Kitir uit de politiek, is Alessandro Cucchiara topman van Vooruit geworden. Het blijft onzeker of er veel zetels overblijven voor Vooruit, na het vertrek van stemmenkanon Kitir en door de concurrentie van PVDA waar parlementslid Gaby Colebunders de lijsttrekker is.

Bij het Vlaams Belang trekt Chris Janssens de lijst. Verder is er nog de partij Genk Anders van Jimmy Wenmeekers die zich eerder had afgescheurd van het Vlaams Belang.