"Werk alleen biedt mensen geen uitweg uit armoede, een sterke sociale zekerheid doet dat wel", leert studie van KU Leuven

Het onderzoek van de KU Leuven kwam er op vraag van de progressieve denktank Minerva en Decenniumdoelen, een platform van armoedeorganisaties, vakbonden en ziekenfondsen. De studie overschouwt hoe het de lage middenklasse tussen 2018 en 2022 verging, en bouwt verder op een eerder rapport over de periode tussen 1985 en 2016.

Met deze nieuwe studie wou onderzoeker Wim Van Lancker vooral zicht krijgen op de impact van de coronacrisis en de situatie in Oekraïne (en de daaropvolgende energiecrisis). 

Enkele opvallende vaststellingen:

Volgens de studie is het aantal mensen met een inkomen onder de armoedegrens sinds 2018 gedaald, en zijn de lage middenklasse en kernmiddenklasse gegroeid.

Een trendbreuk, volgens onderzoeker Wim Van Lancker: "het is de eerste keer in 35 jaar tijd dat we die armoedecijfers substantieel zien dalen."

Uit de vorige studie kwam nog naar voor dat de inkomenskloof tussen mensen in armoede en de rest van de samenleving steeds verder werd uitgediept. Toen was de vaststelling nog dat de kernmiddenklasse kromp, terwijl de groepen met de allerlaagste en allerhoogste inkomens steeds groter werden. 

Er zijn steeds meer mensen die een inkomen uit arbeid halen, maar dat kan volgens het onderzoek het dalende aantal mensen in armoede niet verklaren. "De mensen die nu aan het werk gaan, komen vooral uit gezinnen waar voorheen weinig of niet werd gewerkt. Dus werkloze gezinnen zijn éénverdienersgezinnen geworden. Maar die inkomens volstaan niet om een gezin boven de armoedegrens te tillen." 

Daar ligt de verklaring dus niet. 

Maar waar dan wel?

Volgens Van Lancker moet het antwoord gezocht worden bij onze sociale zekerheid. Volgens hem is het vooral door de toegenomen herverdeling door de overheid, dat mensen de kans krijgen om uit de armoede te klimmen.

"Er wordt wel eens gezegd dat een betere sociale zekerheid (een hogere minimumuitkering bijvoorbeeld) een rem is op onze tewerkstelling. Een hangmat, als het ware. Maar niets is minder waar: het zijn de gezinnen die een loon uit arbeid combineren met een vorm van inkomensbescherming, die de sprong uit de armoede kunnen maken. Een sterke sociale zekerheid gaat hand in hand met een hogere werkzaamheid." 

"In een ideale wereld is met 2 personen gaan werken natuurlijk ook een deel van de oplossing", verduidelijkt Van Lancker. "Maar in realiteit zien we dat dat vaak niet mogelijk is, door tal van factoren. Denk aan een gebrek aan kinderopvang, niet de juiste jobs of een ongewenst jobprofiel. Dat zijn vraagstukken waar ook mensen uit de middenklasse mee worstelen trouwens. Maar wanneer mensen noodgedwongen met 1 loon moeten rondkomen, zorgt die sterke sociale zekerheid voor een wereld van verschil."

Tegelijkertijd verandert er niet veel voor de mensen die in een hogere inkomensgroep zitten, hun positie bleef relatief stabiel sinds 2018.

"De overheidstransfers tilden de bodem op. Wie vroeger in armoede leefde heeft nu een plaats gevonden in de middenklasse, zonder dat dit ten koste gaat van wie al een hoger inkomen had", vertelt Van Lancker. 

Volgens de onderzoeker "is het van groot belang dat men de waarde inziet van een sterke sociale zekerheid." Volgens hem is het "geen hangmat", maar "een noodzakelijke voorwaarde om een tewerkstellingsbeleid duurzaam te maken." 

Ook Decenniumdoelen en Minerva dringen er bij onze toekomstige beleidsmakers op aan om af te stappen van de 'eenzijdige focus op werken, werken, werken'. Ondanks het feit dat dat idee sterk overeind blijft, is het volgens hen weinig efficiënt en volstaat het niet om de armoede terug te dringen. 

Ze noemen een sterk en sociaal herverdelingsbeleid noodzakelijk om armoede en ongelijkheid in te dammen, en Van Lancker treedt hen daarin bij: "al die ideeën om in de sociale zekerheid te snoeien, dreigen om deze trend te keren en de armoede opnieuw te doen stijgen."