"Muziek die je doet stilstaan": klankinstallaties in Antwerpen dompelen je onder in eeuwenoude gezangen

In de kloostergang naast de Sint-Pauluskerk in hartje Antwerpen weerklinken ijle mannenstemmen. Ze komen uit hoge luidsprekers en begeleiden je stappen. Je hoort de klank aanzwellen en weer verdwijnen. “Als je je ogen dichtdoet, kun je de paters horen passeren en in het klooster binnengaan,” zegt Bart Demuyt, directeur van de Alamire Foundation, het studiecentrum voor oude muziek dat deze installatie heeft ontwikkeld, en van AMUZ (Festival van Vlaanderen Antwerpen).

“Dit is een processiegezang, een evocatie van honderden jaren geleden, toen de paters al zingend door deze pandgang wandelden na het misritueel.” De hymne ‘Gaude redempta’ op tekst van Gilles Carlier en muziek van Guillaume Du Fay is de leidraad van deze bijzondere klankinstallatie, die je als bezoeker instant in hogere sferen brengt. Een hoogtechnologische 'surround soundscape', op maat van de akoestiek en de architectuur van het gebouw. 

Ook in de binnentuin van Museum Plantin-Moretus in Antwerpen worden je oren verwend met de klankinstallatie ‘Silentii’. Hier staan de luidsprekers op oorhoogte en kun je de verschillen tussen de zangers goed beluisteren, zegt Bart Demuyt: “Bij de ene hoor je misschien een grain, een korrel, terwijl de andere stem zachter klinkt. Samen musiceren en zingen is niet altijd àf. We zijn geïndoctrineerd door cd-opnames, waar alles kraakhelder is. Maar in het normale leven zit ook altijd een grain.”

De klankervaringen zijn (bijna) gratis. Voor de Sint-Pauluskerk betaal je 5 euro (een toeristisch bezoekersticket) of helemaal niets met een Museumpas. In de tuin van het Museum Plantin-Moretus kan je gratis binnen, als je even langs de balie van het museum passeert. Een lage drempel dus om mensen met deze eeuwenoude muziek te laten kennismaken.

“We leven in een tijd die zeer jachtig is. Veel mensen zoeken naar plekken om tot rust te komen. Gregoriaans en polyfone (meerstemmige, red.) muziek spreken een breed publiek aan. Je hoeft hier geen kenner voor te zijn. Dit is muziek die eventjes doet stilstaan. En wat hebben we vandaag meer nodig?”

Naast de vele concerten van het komende festival Laus Polyphoniae is er nu dus een voorsmaakje, buiten de concertzaal. “Elke concertvorm vandaag is eigenlijk een afwijking van hoe het in de tijd van toen was,” legt Bart Demuyt uit. “Eenstemmige liederen werden op straat gezongen; gregoriaans of polyfonie in de kerk. Wij willen deze muziek die we fantastisch vinden met zoveel mogelijk mensen delen, ook op openbare plekken.”

Het jaarlijkse festival Laus Polyphoniae – de naam zegt het al – brengt polyfone, meerstemmige muziek. Muzikaal ‘vlechtwerk’ van op elkaar gestapelde melodielijnen. Een muziekstijl waarvoor onze contreien wereldberoemd werden in de 15e en de 16e eeuw, met namen als Josquin des Prez, Jacob Obrecht of Adriaan Willaert. Deze editie van het festival legt de link met éénstemmige muziek. Aan de basis van de polyfonie liggen namelijk de meest uiteenlopende éénstemmige melodieën, van deuntjes die mensen op straat meefloten tot complexe, golvende gregoriaanse gezangen.