Hervormingsgezinde kandidaat Masoud Pezeshkian wint presidentsverkiezingen in Iran

Om verkozen te raken als president, heeft een kandidaat een absolute meerderheid en dus meer dan 50 procent van de stemmen nodig. Geen enkele van de 6 kandidaten die deelnamen aan de eerste ronde van de presidentsverkiezingen op 28 juni, slaagde daarin.

In de tweede ronde gisteren namen de 2 best scorende kandidaten, Masoud Pezeskhian en Saeed Jalili het tegen elkaar op. Pezeshkian heeft het daarin uiteindelijk gehaald. Volgens de kiescommissie kreeg hij 16,3 miljoen stemmen achter zich. Jalili kreeg er 13,5 miljoen.

"We reiken iedereen de hand van de vriendschap, we zijn allemaal inwoners van dit land, we moeten iedereen gebruiken voor de vooruitgang van het land", zei Pezeshkian in zijn eerste toespraak.

Masoud Pezeskhian (69) is hartchirurg en was in het verleden al parlementslid en minister van Volksgezondheid. Hij liet zich tijdens de kiescampagne opmerken als de enige gematigde, meer hervormingsgezinde kandidaat.

Zo gaf hij aan meer toenadering te willen zoeken tot het Westen. Hij wil een einde aan Irans "isolatie" van de rest van de wereld. Hij beoogt ook "constructieve onderhandelingen" over een verlenging van de nucleaire deal uit 2015. Toen stemde Iran in met een beperking van zijn nucleaire programma in ruil voor een versoepeling van de westerse sancties. In 2018 trok toenmalig Amerikaans president Donald Trump zich echter terug uit dat akkoord. Gesprekken om het nieuw leven in te blazen, leverden nog niet veel op.

Pezeshkian wil ook de relatie en het vertrouwen tussen de Iraanse regering en het volk verbeteren. Tijdens de campagne beloofde hij "eenheid en cohesie", een uitspraak die in Iran opschudding veroorzaakte. Hij vindt het harde optreden van de zedenpolitie tegen de manier waarop vrouwen de hoofddoek dragen, "immoreel".

Hij bekritiseerde ook de hardhandige reactie op de protesten na de dood van Mahsa Amini. De 22-jarige vrouw stierf in 2022 in een politiecel nadat ze was opgepakt omdat ze haar hoofddoek niet correct droeg. Dagenlang kwamen vooral jongeren en vrouwen op straat. Het regime probeerde het volksprotest met harde hand te bedwingen. Honderden mensen werden gedood, duizenden mensen opgepakt.

Toch moet Pezeshkian ook als een man van het regime worden gezien. Hij steunt de Revolutionaire Garde, het elitekorps van het Iraanse leger, en heeft ook de drone- en raketaanvallen tegen Israël geprezen. Bovendien moet hij zich als president houden aan de lijn die door de opperste geestelijke leider Ali Khamenei wordt uitgezet. Die heeft de echte touwtjes in handen.

Veel Iraniërs zijn teleurgesteld in de politiek, en dat merk je ook in de cijfers over de opkomst bij de verkiezingen. In de eerste ronde bleven veel stemgerechtige Iraniërs weg uit het stemhokje. Ze waren gefrustreerd door een gebrek aan keuze. De kandidaten bestonden vooral uit conservatieve hardliners, andere kandidaten waren geweigerd door de machtige religieus-juridische Raad van Wachters. 

In de eerste ronde daagden maar 24,5 miljoen van de 61,5 miljoen stemgerechtigden op, wat neerkomt op een opkomst van 39,8 procent. Dat was het laagste sinds de Iraanse revolutie in 1979. In de tweede ronde gisteren lag de opkomst volgens de kiescommissie op 49,8 procent. Ruim 30 miljoen Iraniërs zouden hun stem hebben uitgebracht.

Nog voor de definitieve resultaten bekendgemaakt werden, waren de aanhangers van Pezeshkian in meerdere steden al op straat gekomen om de overwinning te vieren. Video's die op sociale media verspreid werden, toonden voornamelijk jonge mensen die dansen en zwaaien met de groene vlag van Pezeshkians campagne.

De presidentsverkiezingen kwamen er na het overlijden van de vorige president, Ebrahim Raisi. Die kwam in mei om het leven bij een helikoptercrash. Raisi was een beschermeling van Khamenei en was vooral berucht door zijn rol bij massale executies van politieke gevangenen in 1988, aan het einde van de oorlog tussen Iran en Irak.