Het Verenigd Koninkrijk gaat een politieke ommezwaai tegemoet, want Labour brengt met haar verkiezingsoverwinning een einde aan 14 jaar conservatief bestuur. VRT NWS-journalisten en VK-watchers Ivan Ollevier en Katrien Vanderschoot zien dat de nieuwe premier Keir Starmer het land wil heropbouwen, al wordt dat niet gemakkelijk. "Er zijn heel wat pijnpunten, en dat beseft Starmer ook."
Hoe gaat het nu verder in het Verenigd Koninkrijk? "Premier Starmer staat voor moeilijke taak, dat weet hij zelf ook"
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Ondertussen is het al even duidelijk: de centrumlinkse en sociaaldemocratische partij Labour heeft de Britse verkiezingen overtuigend gewonnen. Met meer dan 410 zetels in het parlement haalt de partij van Keir Starmer een absolute meerderheid en stoot ze de Conservatieven van Rishi Sunak weg uit Downing Street.
"De peilingen hadden een overwinning voorspeld, maar dit resultaat komt toch onverwacht." Dat zegt Ivan Ollevier, die als VK-watcher de verkiezingen vanuit Londen volgt. "Het record van 418 zetels hebben ze net niet gebroken. Dat haalde de partij ten tijde van oud-premier Tony Blair, in het jaar 1997."
"Hoe dan ook is dit een enorme vernedering voor de Conservatieven. Ze behalen het laagste resultaat sinds de oprichting van de partij in 1834. Het is ook uitzonderlijk dat de Conservatieve Partij een nederlaag meemaakt: van de laatste 18 verkiezingen hebben de Tories er 13 gewonnen. Het levert hen de naam van de 'National Party of Government' op, omdat ze eigenlijk bijna altijd in de regering zitten."
Richting Downing Street
Aftredend premier Rishi Sunak heeft Keir Starmer al opgebeld en hem gefeliciteerd met zijn verkiezingsoverwinning. Die laatste zal Sunak opvolgen. De overdracht van de macht kan snel gaan, zegt Ollevier.
"Sunak is ondertussen al geland in Londen en gaat zijn ontslag aanbieden bij koning Charles III. Hij is ook al vertrokken uit Downing Street 10 (de ambtswoning van de premier, nvdr.)."
"Na Sunak mag Starmer naar Buckingham Palace, waar hij 'de hand van de koning zal kussen'. Dat gebeurt niet letterlijk, maar dient om aan te geven dat hij op gesprek mag bij die koning. Die zal hem vragen om een regering te vormen. Ik verwacht dat Starmer rond de middag zal aankomen in Downing Street, om zijn intrek te nemen in nummer 10."
Het is dus aan Starmer om zijn regering te vormen, al zal dat hoogstwaarschijnlijk niet lang duren. "Die regering staat al maanden klaar, want hij kan gewoon namen plukken uit zijn schaduwkabinet", verduidelijkt Ollevier. "Morgenochtend zal de regering-Starmer waarschijnlijk al klaarstaan."
"Heel wat pijnpunten"
Na meer dan 14 jaar conservatief beleid krijgt het Verenigd Koninkrijk dus een centrumlinkse regering. Labour zette tijdens haar campagne één begrip centraal: 'change', of 'verandering'. De partij wil het Verenigd Koninkrijk een groene energiereus maken en meer investeringen in de zorgsector, maar staat ook voor een kordaat misdaadbeleid.
"Starmer heeft zijn partij gepromoot als een van 'public service'", verduidelijkt Katrien Vanderschoot, die voor VRT NWS de verkiezingen in Londen volgt. "Labour heeft ingezet op verandering om vertrouwen te winnen, zeker na de verschillende schandalen die de Britse politiek de laatste jaren hebben geteisterd."
"Labour zegt dat ze het land wil heropbouwen, maar dat gaat geen gemakkelijke taak worden. Dat weet Starmer zelf ook", zegt Vanderschoot.
Er zijn heel wat pijnpunten die de partij wil aanpakken: investeren in de zorgsector, meer leerkrachten aanwerven en het migratiebeleid omgooien
Ivan Ollevier, VRT-journalist en VK-watcher
Ollevier beaamt dat Labour een zware taak voor zich heeft liggen. "Er zijn heel wat pijnpunten. De partij wil meteen extra investeringen in de zorgsector en NHS (National Health Service, nvdr.), meer leerkrachten aanwerven en het migratiebeleid aanpakken. Dat zijn sectoren waar het momenteel bijzonder moeilijk verloopt."
"De vraag is vooral: waar gaat Labour het geld vandaan halen? Ze willen de persoonsbelastingen niet verhogen, maar moeten wel andere fondsen vinden. Een idee dat wordt opgeworpen, is een extra btw-heffing voor privéscholen. Er wordt ook gedacht aan bijkomende belastingen voor Britten die op papier in het buitenland wonen, maar eigenlijk in het Verenigd Koninkrijk verblijven. Toch hoopt de partij vooral op economische groei, want een sterke economie betekent meer inkomsten voor de overheid."
De kans dat de Rwanda-deal de nieuwe regering overleeft, is volgens Vanderschoot klein. "De overeenkomst zal zo goed als zeker worden geschrapt." Toch betekent dat niet dat Labour minder wil ondernemen tegen migratie. In het partijprogramma staat onder meer te lezen dat de partij wil inzetten op "een gecontroleerd asielstelsel dat mensen terugstuurt die geen recht hebben om hier te zijn". Labour wil de bootjes met migranten die het Kanaal oversteken ook tegenhouden.
Geen einde van Brexit
Het laatste decennium heeft het Verenigd Koninkrijk lange onderhandelingen gehouden om de Brexit af te ronden. Labour mag dan wel aan de macht komen, een terugkeer naar Europa komt er volgens Ollevier niet.
"Starmer wil geen einde van de Brexit. Hij zal dus ook niet opnieuw toetreden tot de Europese Unie, de douane-unie of de Europese vrije markt. Hij wil wel inzetten op betere relaties met de EU, dus meer samenwerking is zeker een mogelijkheid."
Schotse onafhankelijkheid in koelkast, Noord-Ierse op tafel
Niet alleen de resultaten van Labour waren opvallend, maar ook die van de grootste Schotse en Noord-Ierse partijen.
De Scottish National Party (SNP) gaat er sterk op achteruit. Ze haalt slechts 9 zetels, wat er 38 minder zijn dan in 2019. "De SNP kwam meermaals in het nieuws vanwege de verduistering van fondsen", legt Ollevier uit. "SNP-topman Peter Murrell, de echtgenoot van de voormalige Schotse minister-president Nicola Sturgeon, is daarbij gearresteerd. Ook Sturgeon is opgepakt, maar zij is ondertussen weer vrijgelaten."
De SNP streeft naar Schotse onafhankelijkheid. "Die sentimenten zijn in Schotland niet verdwenen, maar de schandalen hebben wel rechtstreekse impact op de onafhankelijkheidsbeweging. De beweging staat minder of zelfs niet meer op de politieke agenda."
De Noord-Ierse Sinn Féin boekte echter wel goede resultaten. De partij behaalde 7 zetels, maar beloofde niemand naar het parlement in Londen te sturen. De Iers-nationalistische partij is momenteel de grootste in Noord-Ierland en gaf al aan dat ze tegen het einde van het decennium een onafhankelijkheidsreferendum wil organiseren.
Op steun van Labour moeten die partijen alvast niet rekenen, concludeert Ollevier. "Labour zal zulke moties tot onafhankelijkheid niet zelf aanbrengen, want de partij van Starmer wil het Verenigd Koninkrijk graag verenigd houden."
