Orbán ontmoet president Poetin in Moskou voor omstreden gesprek over oorlog in Oekraïne: "Vrede komt er niet zomaar, je moet ervoor werken" 

Sinds Hongarije maandag het stokje van voorzitter van de Raad van de Europese Unie heeft overgenomen van ons land, hebben zich al een aantal verrassingen voorgedaan. 

Afgelopen dinsdag bracht Orbán een onaangekondigd bezoek aan de Oekraïense president Volodimir Zelenski om betere relaties op te bouwen tussen de twee. Een opvallende zet, in de wetenschap dat de Hongaarse premier de trouwste bondgenoot van Rusland binnen de EU is, én al geregeld dwars lag over steun aan Oekraïne.

3 dagen na zijn bezoek aan Zelenski is Orbán nu in Moskou voor een ontmoeting met de Russische president Poetin. "De vredesmissie gaat verder", schrijft Orbán op X. "Tweede halte: Moskou." 

"Vrede is het allerbelangrijkste voor Europa", zei Orbán na afloop van zijn gesprek met Poetin. "De belangrijkste taak van ons voorzitterschap is om daarvoor te vechten." Er zijn volgens Orbán bijna geen landen meer die zowel met Oekraïne als met Rusland contact hebben. "Daarom ben ik naar Kiev gegaan en ben ik nu in Moskou. Het water is diep, maar de eerste belangrijke stap is om contact te leggen, en daar zal ik mee doorgaan", aldus Orbán.

Poetin sprak achteraf ook van een "zinvol en open" gesprek. Hij bedankte Orbán voor zijn poging om een dialoog op te zetten. Maar volgens Poetin is Oekraïne niet geïnteresseerd om de oorlog te beëindigen, omdat president Zelenski aan de macht wil blijven. Hij herhaalde ook dat Oekraïne zich volledig zou moeten terugtrekken uit alle door Rusland bezette gebieden, vooraleer er vredesgesprekken mogelijk zijn.

Het bezoek leidt tot kritiek bij verschillende Europese leiders. "Het roterende voorzitterschap van de EU heeft geen mandaat om met Rusland in gesprek te gaan in naam van de EU", klonk het gisteren al bij aftredend voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, op X . "De Europese Raad is duidelijk: Rusland is de agressor, Oekraïne het slachtoffer. Er kan geen gesprek plaatsvinden over Oekraïne zonder Oekraïne."

De hoge vertegenwoordiger van het Europees buitenlands beleid, Josep Borrell, benadrukt dat vandaag nog eens officieel. "De Hongaarse premier Orbán vertegenwoordigt op geen enkele manier de Europese Unie tijdens zijn bezoek aan Moskou", luidt het in een statement. 

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, twijfelt aan het nut van de ontmoeting. "Poetin zal niet stoppen door wat gesus. Enkel eenheid en vastberadenheid kunnen het pad effenen voor een rechtvaardige, duurzame vrede in Oekraïne."

Uiteraard is ook Oekraïne niet tevreden met de soloslim van Orbán. "Aan het principe dat er geen akkoorden over Oekraïne worden gesloten zonder Oekraïne, mag niet geraakt worden", schrijft het buitenlandministerie in een mededeling. Oekraïne wil wat het noemt een "rechtvaardige vrede", die inhoudt dat het land geen stukken grondgebied moet afgeven aan Rusland.

Viktor Orbán zei eerder vandaag tijdens een interview met de Hongaarse omroep Kossuth Radio dat het zijn plicht is om "stappen te zetten richting vrede". Hij beseft dat Hongarije zelfs als voorzitter van de Raad van de Europese Unie niet in "naam van Europa kan spreken", maar wil ook "niet langs de kant blijven zitten en wachten op een mirakeloplossing" voor het conflict tussen Oekraïne en Rusland.

De Hongaarse premier pleit nadrukkelijk voor een staakt-het-vuren en wil zelf verantwoordelijkheid opnemen om vredesonderhandelingen op poten te zetten. In het kader daarvan zal hij afreizen naar gebieden waar een oorlog aan de gang is - of waar een oorlog dreigt uit te barsten - die negatieve gevolgen heeft voor Hongarije of Europa.

"Om de feiten op een rijtje te zetten, maar ook om vragen te stellen. Zo heb ik aan president Zelenski gevraagd waar zijn rode lijn ligt, tot hoever hij bereid is te gaan om vrede te sluiten. Zolang we dat niet weten, komen we geen stap dichter bij een oplossing. Je creëert geen vrede vanuit een comfortabele zetel in Brussel." Dat standpunt herhaalde hij ook voor de pers in het Kremlin: "Vrede komt er niet zomaar, je moet ervoor werken."

Hoewel Orbán zich als 'vredesduif' probeert te profileren op het internationale toneel is het voor professor Europese Politiek Hendrik Vos (UGent) heel duidelijk aan welke kant hij écht staat.

"Als je hem hoort spreken, lijkt het alsof je de debatfiches van Poetin hoort opgedreund worden", zegt Vos in De Ochtend op Radio 1. Zo vindt Orbán bijvoorbeeld dat Zelenski enkele eisen van Poetin zal moeten inwilligen om de oorlog te beëindigen. Een stuk land afgeven aan Rusland is daar een voorbeeld van.

Orbán is volgens Vos "politicus genoeg om te weten dat Oekraïne dwingen om land af te staan aan een agressor in strijd is met het internationaal recht", maar toch zoekt de Hongaarse premier steun voor dat standpunt. En die steun komt er misschien ook wel. "Donald Trump, die mogelijk opnieuw president wordt van de VS, zit op dezelfde lijn als Orbán en misschien vindt hij binnenkort ook wel bondgenoten bij extreem-rechts in Frankrijk."

De Russische president Poetin spint tegelijk ook garen bij dit bezoek, zegt correspondent Geert Groot Koerkamp: "Het wordt in de staatsmedia heel breed uitgesmeerd dat er een westerse leider in Moskou is. Zo kan Rusland laten zien dat het niet geïsoleerd is. Tegelijk wordt ook gretig ingespeeld op de onvrede bij andere Europese landen over het bezoek. Die tactiek van verdeel en heers past Rusland al jaren toe."

Het bezoek van Orbán aan Moskou is volgens Vos vooral "gênant" en "pijnlijk" voor Europa. "Orbán kan onmogelijk spreken in naam van de EU: hij weet dat, Poetin weet dat en de rest van de wereld ook. Maar op deze manier maakt hij wel pijnlijk duidelijk dat er interne afvalligheid is binnen de Europese Unie." 

Steven Van Hecke, professor Europese politiek aan de KU Leuven, is het daarmee eens: "Dit is een middelvinger naar de andere lidstaten, want Orbán heeft geen mandaat", reageert hij in de VRT NWS-podcast Het Kwartier. "Het is ook niet de rol van het roterend voorzitterschap om het buitenlands beleid van de EU uit te tekenen. Die taak behoort toe aan de Hoge Buitenlandvertegenwoordiger en de Europese president."

"Het is nog maar dag 5 en we zitten al aan stunt nummer 2. We zijn duidelijk nog niet klaar met Viktor Orbán in dit Hongaarse voorzitterschap", zegt professor van Hecke.

Ook volgens professor Vos is dit slechts een "voorsmaakje" en is Orbán van plan om de komende maanden "flink te rammelen in de porseleinwinkel". Voor heel wat Europese leiders is het ongetwijfeld bang afwachten wat hij nog allemaal van plan is. "Iedereen zal hem hard in de gaten houden en ook zijn reisschema heel goed bekijken."