Hoe terecht is de vraag van Justitie naar extra geld? De FOD kreeg de afgelopen jaren al heel wat extra budgetten, maar vroeg vanmorgen toch opnieuw om extra geld. Wat doet Justitie met haar budgetten, en geeft ons land veel of net weinig uit aan haar Justitie-apparaat?
Van lege rechtbanken tot dure glazen boxen: hoe legitiem is de vraag van Justitie naar (nog eens) extra geld?
De federale overheidsdienst Justitie was een van de meest rijkbedeelde departementen de afgelopen bestuursperiode. Van de uittredende federale regering kreeg de FOD maar liefst 581 miljoen euro extra op 4 jaar, op een totaal van 2 miljard euro budget.
Weinig ruimte voor investering
Extra geld? Dat is vooral om te investeren, zou je denken. Maar dat blijkt niet per se het geval. Maar 3 procent van het totale budget in 2024 ging naar investeringen, terwijl de werkingskosten 20 procent van het justitiebudget weghappen.
Bij de FOD is te horen dat die hoge werkingskosten net het probleem zijn. Het operationeel houden en oplappen van oude en energieverslindende gebouwen, gevangenissen en rechtbanken kost te veel. Daardoor is er minder ruimte voor investeringen. De verdeling van de kosten is de afgelopen jaren stabiel gebleven.
Het extra geld van de regering diende dus vooral om het Justitie-schip varende te houden. Er was dan ook een grote achterstand weg te werken, klinkt het bij de betrokken instanties.
De FOD kijkt wel degelijk in eigen boezem, en stelt dan ook net voor om het aantal gebouwen de komende jaren bijna te halveren. Van de ruim 225 gebouwen, moeten er 100 weg. De FOD hoopt op termijn een kwart te kunnen besparen op de werkingskosten.
Het meeste geld gaat naar personeel, 10 procent van het geld gaat naar subsidies voor bijvoorbeeld Justitiehuizen. De FOD Justitie betaalt ook de dotaties van bijvoorbeeld priesters.
Niet al het geld dat naar 'Justitie' vloeit, gaat ook rechtstreeks naar de FOD. Ruim de helft van het budget gaat naar de rechterlijke orde (rechtbanken en parketten), die onafhankelijk werkt. De FOD krijgt zelf een kleine 40 procent, daar vallen ook de gevangenissen onder. Andere diensten zoals de Staatsveiligheid of onderzoeksinstellingen zoals het NICC, krijgen samen 10 procent van het budget.
Justitie kost veel geld
Justitie vraagt aan de nieuwe regering (net zoals aan de vorige) meer geld. "Zonder bijkomend budget kan Justitie de rekeningen niet meer betalen", luidt de noodkreet.
Maar hoe legitiem is die vraag? Justitie kost nu eenmaal geld, maar de exacte 'return' van de extra investeringen van 581 miljoen blijft moeilijk in te schatten. De criminaliteit daalde de afgelopen jaren verder, er werden gevangenissen geopend, en er waren ook successen zoals het Sky ECC-dossier (al bracht dat ook weer meer verdachten naar de overbevolkte gevangenissen).
Justitie kwam in ieder geval ook wel in de kijker met verhalen die vooral geld lijken te kosten, en weinig lijken op te leveren.
De glazen boxen op het assisenproces rond de aanslagen, bijvoorbeeld. Herinnert u ze zich nog? De oorspronkelijke beschuldigdenboxen kostten 250.000 euro. Na de heisa werden ze aangepast. Prijskaartje: nog eens 235.000 euro. Een extra kost die de FOD wellicht had kunnen vermijden. Het proces werd uiteindelijk tot een goed einde gebracht, ook al werd er gevreesd voor procedurefouten;
Justitie investeert nog altijd in zittingszalen aan gevangenissen, ook al blijven die zalen vaak leegstaan. Dat bracht onze redactie eerder aan het licht. Hoeveel geld die zittingszalen precies kosten, wou de FOD niet kwijt;
Justitie gebruikt het voormalige NAVO-gebouw als zittingszaal. Het werd gebruikt voor het proces over de aanslagen, en vorige week nog om de slachtoffers van de Bende van Nijvel tekst en uitleg te geven. Los daarvan staat het gebouw vaak leeg: in de eerste helft van dit jaar is het 82 dagen gebruikt voor 6 rechtszaken. De FOD zegt wel dat het nodig is om grote processen te kunnen laten doorgaan, zeker nu het Justitiepaleis in Brussel gerenoveerd wordt. Justitie betaalt geen huurgeld voor het gebouw, maar heeft wel miljoenen betaald voor de verbouwing;
Ons land werd al meerdere malen veroordeeld tot het betalen van (opgeteld) miljoenen euro's aan boetes en schadevergoedingen voor de overbevolking in de gevangenissen.
In een ontwerprapport van het Rekenhof worden directieleden van de FOD beschreven als "falend", "passief" en "onverantwoordelijk", zeker als het gaat over de digitalisering. Er is volgens het Rekenhof sprake van "onvoldoende aandacht voor het risico op fraude", zeker in samenwerkingen met consultants;
Uit documenten en gesprekken met werknemers bleek eerder dat Justitie de eigen regels niet altijd volgt als het gaat over contracten en dat de investeringen in digitalisering weinig opleverde;
De FOD heeft te lange tijd te veel geld betaald aan Bpost voor een kantoorgebouw.
Belgische Justitie goed bedeeld
Uit een vergelijkende studie van de Europese Commissie over investeringen in Justitie blijkt alvast dat ons land best veel investeert in de rechterlijke orde. Rekening houdend met het aantal inwoners staat ons land op plaats 8 in de Europese rankschikking. Het laat landen als Finland, Denemarken, Italië en Frankrijk achter zich.
Als we de investeringen in de rechterlijke orde afzetten tegenover het BBP van ons land, krijgen we een ander beeld. Dan bengelt ons land achteraan, op plek 21. Gezien de omvang van onze economie, zou je kunnen zeggen dat ons land eerder weinig investeert in Justitie (of toch in ieder geval het departement rechterlijke orde).
De vraag om extra investeringen zal zeker terecht zijn, maar de vraag blijft of bijvoorbeeld afzonderlijke rechtbanken, parketten en andere diensten niet zelf financieel verantwoordelijk gehouden moeten worden. Kan Justitie door efficiëntiewinst niet zelf het geld vinden waar het zo halsstarrig naar op zoek is?
In 2014 besliste toenmalig minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open VLD) al dat de magistraten zelf verantwoordelijk moesten worden voor hun budgetten, maar 10 jaar later is het nog altijd niet zover, vooral door verzet uit Franstalige hoek.
