Hoogspanning in Frankrijk, waar de kiezers naar de stembus trekken voor de tweede ronde van de parlementsverkiezingen. Als die uitdraaien op een definitieve overwinning voor het uiterst rechtse Rassemblement National, dan kan Frankrijk voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog een uiterst rechtse regering krijgen.
Hoogspanning in Frankrijk: behaalt uiterst rechts absolute meerderheid in het parlement?
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
In Frankrijk zijn vanochtend om 8 uur de stembureaus opengegaan. Stemmen kan tot 18 uur, of tot 20 uur in de grote steden. Exitpolls en de eerste resultaten zijn er vanaf 20 uur.
In heel Frankrijk worden zo'n 30.000 politieagenten ingezet om erop toe te zien dat de verkiezingen vlot en veilig verlopen. In Parijs zullen 5.000 agenten paraat staan, vooral vanaf het moment dat de eerste uitslagen zullen worden bekendgemaakt.
Frankrijk vreest voor onrust, na een gespannen verkiezingscampagne. De voorbije week waren er al een paar incidenten waarbij kandidaten werden aangevallen.
Minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin zegt dat hij met de massale inzet van de politie wil "verzekeren dat noch radicaal-links noch radicaal-rechts de situatie aangrijpt om amok te maken".
Van voorlopige zege naar definitieve overwinning voor RN?
Vorige week zondag won het uiterst rechtse Rassemblement National (RN) de eerste ronde van de parlementsverkiezingen met 33 procent van de stemmen. De linkse alliantie Nouveau Front Populaire behaalde 28 procent. De partij van president Emmanuel Macron hinkte achterop met 20 procent.
Mondt de voorlopige zege van het RN uit in een definitieve overwinning? Dat zal dit weekend blijken, nu de Fransen naar de stembus trekken voor de tweede en beslissende kiesronde.
Of althans: de kiezers in honderden districten waar nog geen winnaar is.
Enkele tientallen kiesdistricten konden na de eerste ronde al een vertegenwoordiger sturen naar de Assemblée Nationale, het Franse parlement. Het gaat in totaal om 76 rechtstreeks verkozenen, van wie de helft kandidaten van het RN.
Maar in verreweg de meeste kiesdistricten wordt pas in de tweede ronde een kandidaat verkozen. In de meeste districten waren na de eerste ronde nog 3 partijen in de running: het RN, de linkse alliantie en de partij van Macron.
RN-kandidaten kwalificeerden zich in 443 van de 577 districten. In 296 daarvan haalden ze het meeste aantal stemmen.
Kiesstelsel met mogelijke verrassingen
Het kiesstelsel voor de parlementaire verkiezingen is vrij ingewikkeld. Frankrijk is opgedeeld in 577 kiesdistricten. Elk kiesdistrict stuurt één parlementslid naar de Assemblée nationale.
Als een kandidaat bij de eerste ronde meer dan 50 procent van de stemmen haalt, bij een opkomst van meer dan 25 procent van het aantal kiesgerechtigden, is hij of zij rechtstreeks verkozen.
Als de eerste ronde geen duidelijke winnaar oplevert, wordt er een tweede ronde gehouden, waaraan alle kandidaten mogen deelnemen die bij de eerste ronde meer dan 12,5 procent hebben gescoord. De kandidaat die dan de meeste stemmen haalt, is verkozen.
Het onvoorspelbare zit hem in de mogelijkheid dat bepaalde kandidaten zich terugtrekken ten voordele van een andere kandidaat, en zo bijvoorbeeld kunnen verhinderen dat een derde kandidaat de meeste stemmen haalt. Op die manier zou het wel eens kunnen dat veel kandidaten van het Rassemblement National het uiteindelijk niet halen.
Gaan kiezers mee in strategie van 'republikeins front'?
Maar in de tweede ronde wordt winnen moeilijker, want dan draait het vaak om strategie. Partijen gaan met elkaar onderhandelen om de kansen op succes te verhogen.
De voorbije decennia deden ze dat in de eerste plaats om uiterst rechts buitenspel te zetten. Een 'republikeins front' vormen, noemen ze dat in Frankrijk.
Ook nu is dat gebeurd. Om te voorkomen dat het RN ook de tweede ronde wint, hebben de linkse alliantie en - zij het minder van harte - de partij van Emmanuel Macron hun kiezers opgeroepen om te stemmen op de kandidaat in hun district die de meeste kans maakt om het RN te verslaan, ook als dat niet de kandidaat van hun eigen partij is.
Meer dan 220 kandidaten die na de eerste ronde op de derde plaats stonden, hebben zich daarom teruggetrokken voor de tweede ronde. Het gaat om ruim 132 kandidaten van de linkse alliantie en 83 kandidaten van de partij van Macron, aangevuld met een handvol kandidaten van andere lijsten. Aan de linkerzijde was er wrevel over terughoudendheid van kandidaten in het kamp van Macron om een stap terug te zetten.
Of de kiezers zullen meegaan in de strategie van de partijen is lang niet zeker. Linkse kiezers naar verwachting wel, maar kiezers van Macron lijken vaak minder geneigd te zijn om op links te stemmen. Zeker als de kandidaat deel uitmaakt van het uiterst linkse La France Insoumise van Jean-Luc Mélenchon, de grootste partij in de linkse alliantie.
Behaalt het RN absolute meerderheid?
Met hun strategische 'republikeins front' (of 'cordon sanitaire', zoals we dat in België zouden zeggen, red.) hopen de andere partijen te vermijden dat het RN in het parlement de absolute meerderheid krijgt. Dat zijn 289 zetels.
Jordan Bardella, het jonge boegbeeld van het RN, heeft vooraf gezegd dat hij enkel premier wil worden als het RN een absolute meerderheid heeft, want alleen dan kan zijn partij echt haar plannen doorvoeren.
Verovert het RN 289 zetels en dus de absolute meerderheid, dan komt het tot een zogenoemde 'cohabitation'. Dat betekent dat president Macron de laatste 3 jaar van zijn ambtstermijn moet besturen met een uiterst rechtse regering onder leiding van Jordan Bardella.
Volgens de laatste peilingen ziet het er evenwel niet naar uit dat een absolute meerderheid in zicht komt voor het RN. Het 'republikeins front' dat in meer dan 220 kiesdistricten is gevormd, lijkt dat te voorkomen.
Maar ook als het RN geen absolute meerderheid behaalt, zal besturen er niet makkelijker op worden. De president zal dan de macht moeten delen met een coalitie van verschillende partijen zonder meerderheid. In een Frankrijk dat geen coalitie-traditie heeft, dreigt ook dan onbestuurbaarheid.
