Vlaams Parlement moet op eerste zitting al meteen beslissen over geldigheid van verkiezingen: hoe gaat dat in zijn werk? 

Traditioneel wordt er tijdens de eerste zitting van het Vlaams Parlement tijd gemaakt voor de eedaflegging van elk parlementslid. Dat gebeurt bij de tijdelijke voorzitter. Die wordt verkozen vandaag, maar eigenlijk gaat die rol traditioneel naar de Vlaamse volksvertegenwoordiger met de meeste anciënniteit, in dit geval Filip Dewinter (Vlaams Belang). Hij wordt daarbij geflankeerd door de 2 jongste parlementsleden.  

Er moet vandaag meer gebeuren dan enkel het formele luik. Er staat ook iets anders, opvallends, op de planning: het Vlaams Parlement moet beslissen of de stemmen in Brussel geldig zijn of herteld moeten worden, zoals Open VLD heeft gevraagd.

Aanleiding voor die vraag zijn de vele fouten die er gemaakt zijn bij de stembusgang van 9 juni. Verschillende minderjarigen zouden niet alleen voor de Europese verkiezingen hebben kunnen stemmen, maar ook voor het Vlaamse en federale niveau.

Ook Groen en PVDA kunnen zich vinden in een hertelling. “Algemeen is er trouwens een probleem dat een pas verkozen parlement zich moet uitspreken over de verkiezing waarbij het zelf verkozen is. Daarom zullen wij de vraag voor een hertelling steunen”, klinkt het bij PVDA-fractievoorzitter Jos D'Haese.

In ons land is het zo dat alle parlementen zelf de geldigheid van hun eigen verkiezingen goedkeuren. Normaal wordt dat snel afgehandeld, maar nu er een klacht is van Open VLD, wordt een procedure opgestart.  

Er is een verslag gemaakt door de griffier dat verspreid is onder de nieuwe Vlaamse volksvertegenwoordigers en de personen die bezwaar hebben ingediend. Zij kunnen opmerkingen toevoegen en die worden aangevuld in het verslag.  

Vandaag is het aan de plenaire vergadering om zich uit te spreken over dat verslag. Als de plenaire vergadering beslist dat de verkiezingen geldig zijn, dan stopt het verhaal daar. Bij onregelmatigheden wordt er een commissie opgericht die het verder bekijkt.

Die commissie - bestaande uit 7 willekeurige parlementsleden die niet voor het kiesdistrict zetelen waar het probleem zich voordoet – beslist na gesprekken met de personen die het bezwaarschrift hebben ingediend of de verkiezingen al dan niet geldig verklaard worden.  

De 3 opties: ofwel zijn er geen problemen, ofwel moet er een hertelling gebeuren, ofwel worden de verkiezingen nietig verklaard. Dat besluit wordt meegedeeld aan de plenaire vergadering die zich dan finaal uitspreekt over de geldigheid van de stemmen.  

Ons land is al vaker op de vingers getikt door Europa omdat parlementen zelf kunnen beslissen over de geldigheid van de verkiezingen. "België is daar zelfs voor veroordeeld", weet grondwetspecialist Toon Moonen van de UGent. "Het is ook absoluut vreemd dat parlementsleden mogen beslissen over hun eigen lot. Dat is zelfs gewoon ongepast", vult grondwetspecialist Patricia Popelier van UAntwerpen aan.

Ook Moonen noemt het "problematisch". Maar een verandering van de wetgeving daarrond is niet vanzelfsprekend. "Voor het federaal parlement staat die regelgeving vast in de grondwet. Om die te wijzigen, moet je een speciale procedure volgen. Tijdens de legislatuur die nu begint, is een wijziging mogelijk."

Voor het Vlaams en Waals Parlement liggen de zaken sowieso iets eenvoudiger. "Die regeling staat namelijk niet in de grondwet, maar in een bijzonderemeerderheidswet. Met een 2/3e meerderheid en een meerderheid in elke taalgroep in het federaal parlement zou die aangepast kunnen worden." Waarom gebeurt dat dan niet? "De verschillende parlementen worden in veel opzichten uniform ingericht. Misschien wou men daarom wachten op het federaal parlement? Intussen werden de reglementen wel aangepast, maar dat is niet voldoende", denkt Popelier.  

Wel zijn er al kleine stappen gezet. Zo ging de commissie (zie hierboven, red.) vroeger anders te werk. "En als uit het rapport - opgesteld door die commissie - blijkt dat er grote problemen zijn, zal dat niet zomaar onder de mat geveegd kunnen worden op een openbare zitting." 

Ook Moonen nuanceert. "Het is niet omdat de procedure op zich voor kritiek vatbaar is, dat het ook betekent dat de mensen in de commissie niet in eer en geweten beslissen."

Wanneer de stemming in Brussel nietig verklaard wordt, kan het 2 kanten uitgaan, denkt Moonen. "Zonder nieuwe verkiezingen zou het Vlaams Parlement 5 jaar verder moeten met 118 Vlaamse parlementsleden in plaats van 124. Dan worden de inwoners van Brussel niet vertegenwoordigd door hun 6 verkozenen." Dat is in strijd met de grondwet en is democratisch gezien een onwenselijke situatie, vindt de grondwetspecialist. 

Een andere optie zijn herverkiezingen. Ook dat is niet eenvoudig. "Er is geen wettelijke regeling voor deze situatie. Normaal gebeurt de verkiezing samen met de verkiezing van het Brusselse parlement. Dat heeft zijn verkiezing al geldig verklaard. Omdat we de Nederlandstalige Brusselaars niet apart kunnen oproepen, zou iedereen uit de Brusselse kieskring opnieuw een stem voor het Vlaams Parlement kunnen uitbrengen."

Toch mogen herverkiezingen volgens de grondwetspecialisten niet worden uitgesloten. "Er kan nieuwe wetgeving gemaakt worden, dat zal gewoon ook tijd vragen", zegt Popelier. "Het is kiezen tussen 2 moeilijke situaties, maar dan moeten we misschien toch bekijken of we zoveel mogelijk in lijn met de bestaande wetten de verkiezingen kunnen herorganiseren", oppert Moonen.  

Wat natuurlijk ook een optie is, is dat het Vlaams Parlement geen problemen ziet in hoe de verkiezingen verlopen zijn op 9 juni. "Hoe dan ook denk ik dat het tijd is dat de procedure voor de geldigverklaring van de verkiezingen wordt herbekeken. Dat is ook beter voor het vertrouwen van de burger in de instellingen."