Het energieverbruik in België lag vorig jaar op het laagste peil sinds 1995. De daling heeft te maken met de erfenis van de energiecrisis, de industriële activiteit die op een laag pitje staat en de mildere winters. Het merendeel van die verbruikte energie is nog altijd fossiel, maar het aandeel hernieuwbare energie stijgt licht.
Belgen verbruikten vorig jaar minste energie in bijna 30 jaar
36,4 miljoen ton olie-equivalent (Mtoe). Zoveel energie verbruikten de Belgische huishoudens, industrie en transportsector in 2023 volgens nieuwe berekeningen van de Federale Overheidsdienst Economie. Dat is nog eens 1,2 procent lager dan in 2022, toen voor het eerst het laagste peil sinds 1995 bereikt werd.
Wat is een ton olie-equivalent (toe)? Dat is een energie-eenheid (zoals joule of wattuur) die ongeveer gelijk staat met de energie die je opwekt wanneer je 1 ton ruwe olie verbrandt. 1 toe is gelijk aan 11.630 kilowattuur, en 1 miljoen ton olie-equivalent (Mtoe) is gelijk aan het jaarlijkse elektriciteitsverbruik van ongeveer 3,3 miljoen gezinnen.
In 2022 werd al 9,4 procent minder energie verbruikt in vergelijking met 2021. Vooral het verbruik van aardgas (-18,3 procent) en aardolie (-6,5 procent) daalde sterk. Die dalende lijn zette zich dus ook in 2023 verder, zij het iets minder sterk.
Die daling is in grote mate veroorzaakt door de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne in 2022. Die deed de energieprijzen flink stijgen, waardoor bedrijven en huishoudens de vinger op de knip hielden. "De crisis leidde tot een verandering in consumptiepatronen, voornamelijk voor aardgas, elektriciteit en aardolieproducten", besluit de FOD.
Maar ook het feit dat de winters van 2022 en 2023 eerder mild waren, speelt mee. Dan moet er immers minder verwarmd worden, in tegenstelling tot de strenge winter van 2021, toen het aardgasverbruik nog piekte.
Aandeel hernieuwbare energie stijgt licht
De meeste van die energie is, met grote voorsprong, nog steeds fossiel. Aardolie en aardgas zijn samen goed voor meer dan 70 procent van het verbruik.
17,4 procent bestaat uit elektriciteit. Nog eens 7,1 procent van de verbruikte energie wordt opgewekt uit biomassa (zoals houtpellets) of afval.
Hernieuwbare energie was in 2023 goed voor 14,1 procent van het totale energieverbruik. Dat is een lichte stijging in vergelijking met het aandeel van 13,6 procent in 2022, dat nadien nog werd opgeschroefd naar 13,8 procent door hernieuwbare energie uit Denemarken aan te kopen. Dat tempo zal de volgende jaren fors omhoog moeten, wil België de eigen doelstelling halen van 21,7 procent hernieuwbare energie in 2030.
De elektriciteitsprijzen blijven trouwens bijna de helft hoger dan vóór de oorlog in Oekraïne. Hoewel de taksen en btw vandaag 9 procent lager liggen dan in 2021, is de totale prijs voor een kilowattuur elektriciteit gestegen van 28,5 naar 40,6 eurocent, een stijging van 43 procent.
Verbruik transportsector stijgt
Nog opvallend: terwijl het energieverbruik van de huishoudens, de industrie en de dienstensector daalt, stijgt dat van het transport. Het transport (+4 procent tussen 2021 en 2023) en de industrie (-15,5 procent) verbruikten daardoor in 2023 voor het eerst evenveel energie.
De transportsector is nog steeds erg afhankelijk van fossiele brandstoffen: 87,4 procent van alle verbruikte energie komt er uit olie. De restgroep bestaat uit biobrandstoffen, elektriciteit (voornamelijk voor treinen) en wat aardgas.
"Geen grote trendbreuk"
Energie-onderzoeker Sam Hamels (Universiteit Gent) ziet geen grote trendbreuk in de cijfers. "Ons energiegebruik is niet plots spectaculair gedaald", zegt hij in de podcast Het Kwartier. "Het is de afgelopen 30 jaar over het algemeen vrij stabiel gebleven. Maar het is wel een tikkeltje omlaag gegaan."
"In feite is er alleen de laatste 2 jaar een lichte daling omwille van de hoge energieprijzen. Daardoor heeft de industrie minder geproduceerd en is ook het huishoudelijk energieverbruik gedaald. De mensen zijn gaan nadenken: kan ik de thermostaat wat lager zetten of meer isoleren? Het zal afwachten zijn of dat tijdelijk is of niet."
Hoezo verbruiken we minder energie? En worden orkanen heviger?
Dit jaar zijn de energiefacturen verder gedaald in vergelijking met 2023, het jaar waarover de FOD Economie dit rapport uitbrengt. Een gemiddeld huishouden betaalde in januari 30 procent minder voor elektriciteit en 40 procent minder voor aardgas.
Vooral de kostprijs van verwarming heeft een impact op de energiefactuur van de gezinnen. "Verwarming is veruit het grootste deel van ons huishoudelijk energieverbruik. Het gaat om 17.000 kilowattuur (per jaar, red.) voor een gemiddeld huishouden, tegenover 3.000 kilowattuur aan elektriciteit. En in België verwarmen we nog steeds voornamelijk met gas en stookolie."
Op lange termijn zal het aandeel van elektriciteit toenemen, samen met het aantal elektrische wagens en warmtepompen in ons land. Dan zullen de huishoudens veel meer elektriciteit verbruiken en minder fossiele brandstoffen. Maar vandaag is dat nog niet het geval, mede doordat elektrische toestellen zoals lampen, koelkasten en wasmachines zuiniger worden.
Hoe houden we de elektriciteitsfactuur dan op de lange termijn betaalbaar? "De factuur bestaat maar voor een klein stuk uit de effectieve elektriciteit die we verbruiken, en voor een groot stuk uit allerlei taksen en heffingen", zegt Hamels. "Daar valt nog veel te doen, bijvoorbeeld door een aantal van die dingen op de gasfactuur te zetten. Dat heeft een grote impact op hoeveel een huishouden betaalt voor energie en of het al dan niet overstapt op een warmtepomp."
