Wanneer een bliksem op een boom inslaat, bereikt die een temperatuur van wel 30.000 graden Celsius waardoor alle sappen in een oogwenk verdampen. Het verklaart hoe een eeuwenoude boom in Frankrijk in een fractie van een seconde verpulverde. Hoe gevaarlijk is bliksem? En hoe kan je voorkomen dat je zelf getroffen wordt?
Tot 30.000 graden en 100 miljoen volt: zo kon bliksemschicht eeuwenoude boom in Frankrijk verpulveren
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
De beelden zijn indrukwekkend. In de Franse gemeente Augé, in het departement Deux-Sèvres, is afgelopen zaterdagochtend een bliksemschicht ingeslagen in de eeuwenoude sequoia-boom in het centrum van het dorp. Een fractie later zakt de hele boom in elkaar, alsof de stam in minder dan een seconde weggeblazen is. Hoe kan dat?
De temperatuur in een bliksemschicht kan oplopen tot 30.000 graden Celsius. Wanneer een boom wordt getroffen, veranderen de sappen in de stam en bast meteen in stoom. Er ontstaat een hoge druk binnenin de stam, waardoor de boom uit elkaar kan spatten.
Als er regenwater tot diep in de boom kan dringen, zal de boom nog makkelijker splijten of versplinteren. Bomen met een gladde schors, zoals beuken, zullen het regenwater makkelijker afvoeren en zijn minder gevoelig dan bomen met een ruwere bast, zoals wilgen, populieren, eiken of sequoia's.
Volgens lokale Franse media zijn er geen slachtoffers gevallen bij de blikseminslag in Augé. De boom van 35 meter hoog viel voor een stuk naar beneden. Het dak van het nabijgelegen hotel en enkele voertuigen raakten wel zwaar beschadigd.
Hoe gevaarlijk is bliksem?
Een bliksemflits is eigenlijk een elektrische ontlading tussen een onweerswolk en de aarde. De spanning in een bliksemschicht kan oplopen tot 100 miljoen volt, met een stroomsterkte van enkele tienduizenden ampères. Als de bliksem inslaat, komt er dus een enorme hoeveelheid energie vrij.
Elk jaar slaan er in ons land gemiddeld 18.000 bliksems in. In het slechtste - en zeer zeldzame - geval raken mensen gewond, of overlijden ze aan de gevolgen van een inslag.
De gevaarlijkste schade die iemand kan oplopen is uiteraard geëlektriseerd worden, vaak met brandwonden, maar door de inslag kan ook ons hart stoppen met kloppen. Als de elektrische stroom door ons lichaam gaat, kunnen ook andere organen geraakt worden.
De bliksem kan uiteraard ook schade aan je huis veroorzaken. De oude raad 'trek stekkers uit het stopcontact' geldt nog altijd. Een blikseminslag op of in de buurt van een huis kan kortsluiting of zelfs brand veroorzaken. Een bliksemafleider op het dak kan helpen.
Hoe voorkom je dat je getroffen wordt?
De kans dat je zelf getroffen wordt door een bliksem is ongeveer 1 op 3 miljoen. Toch kan je ook licht of zwaar gewond raken, of zelfs overlijden, als de bliksem niet rechtstreeks op jou inslaat, maar wel bijvoorbeeld op een boom in de buurt.
De bliksem kiest de gemakkelijkste weg en slaat in waar het elektrische veld het grootst is. Zo goed als alles geleidt stroom beter dan de lucht, dus slaat de bliksem vaak in op het hoogste punt. Dikwijls zijn dat bomen, maar ook ijzeren constructies geleiden erg goed en trekken dus de bliksem aan.
Als de bliksem in de grond slaat, ontstaat er een spanningsverschil in de grond dat afneemt met de afstand. De elektriciteit kan via je voeten toch nog naar je lichaam gaan. Hoe verder je voeten van elkaar, hoe groter het spanningsverschil.
Vandaar de raad om gehurkt te gaan zitten, met je voeten dicht bij elkaar. Het is ook de reden waarom koeien vaker doodgebliksemd worden. Ga dus nooit plat op de grond liggen. Je vergroot het oppervlak waarmee je in contact staat met de aarde. Ben je in groep, ga dan niet bij elkaar zitten. Blijf ook nooit in open water.
Het precieze pad van een blikseminslag blijft moeilijk te voorspellen. Uit voorzorg kun je toch maar beter niet schuilen onder bomen, en vermijd hoge torens of lantaarnpalen. Stap van de fiets en zet een elektrische fiets uit. Gebruik in geen geval een paraplu, of loop niet rond met vislijnen. Schuil dus het beste binnen, in huis, met de ramen gesloten.
Ook een auto biedt bescherming: het metalen koetswerk is een zogeheten kooi van Faraday die de elektriciteit aan de buitenkant houdt en naar de grond afleidt.
Wat na een inslag?
Help altijd iemand die door de bliksem getroffen is. Mensen slaan geen elektriciteit op. Het is ongevaarlijk om een slachtoffer van een inslag aan te raken. Een snelle reanimatie kan het verschil maken tussen leven en dood. En contacteer natuurlijk meteen de hulpdiensten.
Wees ook na de inslag voorzichtig, want de bliksem kan meermaals op dezelfde plaats inslaan. Volgens een recent onderzoek kan het gebeuren dat de lading van een onweerswolk niet in één keer te ontladen is waardoor er een tweede (of nog een volgende) ontlading kan volgen. Als de omstandigheden niet veranderd zijn, kan dat op dezelfde plaats zijn.
