Na dodelijk zwemongeval in Hoogstraten: waarom onze bevolking steeds meer "zwemarm" is

Tine Sleurs, die toekomstige leerkrachten lichamelijke opvoeding opleidt aan hogeschool UCLL, communiceerde eerder dit jaar al over haar bevraging bij ruim 500 Vlaamse scholen. Daaruit bleek dat 28 procent van die scholen in het schooljaar 2022-2023 minder zwemlessen organiseerde.

"Die tendens is al langer aan de gang", zegt Sleurs. "Het aantal zwemlessen dat nu op scholen aangeboden wordt, is gewoon te klein om de doelstellingen rond leren zwemmen te kunnen realiseren. Ook de kwaliteit van die lessen wordt door ons in vraag gesteld."

"Zo kweken we een bevolking die zwemarm is", zegt Sleurs. "Een kind dat in de lagere school de leerdoelen rond zwemmen niet realiseert, komt zonder die kennis in het secundair onderwijs terecht. Daar is zwemmen geen verplicht opleidingsonderdeel. Er zijn scholen die het aanbieden, maar zeker ook scholen die dat niet doen."

"Als jongeren hun zwemvaardigheden dan zelf niet onderhouden in hun vrije tijd, of het misschien nooit echt goed geleerd hebben, worden zij volwassen zonder te kunnen zwemmen. Wie zelf niet kan zwemmen en een kind krijgt, zal opnieuw veel minder gemakkelijk met dat kind naar het zwembad gaan."

"Dan is de cirkel rond, het is een beetje een neerwaartse spiraal", vertelt Sleurs. "Ook de andere opleidingsinstituten delen diezelfde mening. Zo merken we al dat de studenten in lerarenopleidingen nu minder goed kunnen zwemmen dan vroeger."

Bovendien gaat kunnen zwemmen volgens Sleurs over meer dan enkel baantjes trekken. "In de leerlijn heb je eerst de watergewenning, dan het leren overleven in water en dan pas het technisch leren zwemmen. Die fase van het leren overleven wordt soms wat overgeslagen in de scholen. De lesuren zijn krap en beperkt en men wil dan streven naar het overbruggen van een bepaalde afstand."

"Dat stukje waarin ze zichzelf in het water leren beredderen, is nochtans heel belangrijk in dat leerproces. Zo leren ze bijvoorbeeld om zich op de rug te kunnen draaien zodat ze kunnen ademen. Dat zijn vaardigheden waar we eigenlijk in heel Vlaanderen te weinig op oefenen met onze kinderen. We voelen dat ook ouders vaak nog niet mee zijn met die opbouw en verschillende stappen."

"Het is niet omdat uw kind met zijn hoofd boven water het zwembad overbrugt, dat hij of zij dan zwembadveilig is", benadrukt ze. "Laat staan dat dat kind dan veilig is in open water, waar je geen vaste grond onder je voeten hebt, waar je geen kant hebt om je aan vast te houden, waar je meer golven of stroming hebt, waar het water soms van temperatuur verschilt..."

"Ten slotte zijn wij ons heel vaak niet bewust van de gevaren in en rond het water", besluit Sleurs. "Ook dat hoort bij zwemarm zijn. We rekenen nog te vaak op de redders die aanwezig zijn, terwijl het gevaar binnen enkele seconden op de loer kan liggen."

Ook Katholiek Onderwijs Vlaanderen ziet dat er steeds meer gesnoeid wordt in de zwemlessen op de lagere school. "We betreuren die evolutie", zegt woordvoerder Pieter-Jan Crombez. "Het is niet zo dat scholen zwemlessen niet belangrijk vinden, maar het wordt financieel en organisatorisch gewoon steeds moeilijker."

"Basisscholen zijn verplicht om gedurende 1 schooljaar gratis zwemles aan leerlingen aan te bieden. Als een school daarbovenop tijdens andere schooljaren zwemlessen wil organiseren, kan daarvoor een bijdrage aan de ouders gevraagd worden, maar door de maximumfactuur zijn de kosten die scholen mogen doorrekenen naar ouders beperkt."

"Het organiseren van zwemlessen is echter steeds duurder geworden. Dat heeft bijvoorbeeld te maken met dat er steeds minder zwembaden zijn en met dat het transport ook steeds duurder wordt, omdat leerlingen dus ook langer dan vroeger onderweg zijn."

"Het moet lukken om de eindtermen rond zwemmen te halen op dat ene voorziene schooljaar, maar dat blijft natuurlijk beperkt. Zwemmen is een vaardigheid die je moet kunnen onderhouden", besluit Crombez.

"Kunnen zwemmen is nog en blijft 1 van de minimumdoelen van het basisonderwijs", benadrukt Nathalie Jennes van het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap. "Maar ik krijg wel signalen vanuit scholen dat het steeds moeilijker is om die zwemlessen in te richten. Dat is vooral zo omdat heel wat zwembaden overbevraagd zijn."

"Het is daarom niet makkelijk voor scholen om heel vaak met hun leerlingen te gaan zwemmen. Waar scholen vroeger met verschillende jaren gingen zwemmen, bijvoorbeeld, zorgen ze er nu misschien voor dat dat geconcentreerd zit in 1 leerjaar."

Ook Willem-Jan Langaskens van de Vlaamse Zwemfederatie erkent het probleem. "Je kan een paar lessen volgen en je in klassieke zwembadomstandigheden kunnen behelpen, maar wij willen ernaartoe dat kinderen onder alle omstandigheden hun plan kunnen trekken in het water."

"Goed leren zwemmen is een recht, en zou een must moeten zijn voor elke inwoner van ons land", klinkt het. De organisatie streeft er daarom naar dat kinderen zeker 400m leren zwemmen en de 3 basisslagen (rugslag, crawl en schoolslag) aanleren.

Om dat te bekomen, wil de organisatie in de komende beleidsperiode extra inzetten op bewustwording rond 'kunnen zwemmen'. "Maar ook op meer infrastructuur", zegt Langaskens. "Er zit heel veel knowhow bij de clubs, maar zij krijgen steeds meer te maken met gebrek aan zwemwater en gebrek aan lesgevers."