Na crisis door verslavende pijnstiller in VS: familie van bedrijf achter OxyContin krijgt geen immuniteit tegen toekomstige rechtszaken

Het Hooggerechtshof in Washington, D.C. heeft zich uitgesproken tegen een overeenkomst die Purdue Pharma had gesloten met verschillende staten en individuele slachtoffers van het middel OxyContin. Die verslavende pijnstiller werd lange tijd voorgeschreven door Amerikaanse dokters en maakte de weg vrij voor een nationale opiatencrisis, met honderdduizenden doden tot gevolg.

In de overeenkomst stond dat de familie Sackler - die decennialang aan het hoofd van Purdue Pharma stond - in totaal 6 miljard dollar zou uitbetalen aan de slachtoffers en de verschillende staten. Slachtoffers zouden een schadevergoeding van tussen de 3.500 en 48.000 dollar krijgen. Ook Amerikaanse staten zouden een deel van de schikking krijgen, om te investeren in begeleidings- en rehabilitatieprogramma's voor drugsverslaafden.

In ruil voor dat bedrag wilde de Sackler-familie worden vrijgesteld van toekomstige rechtszaken. Dat betekent dat Amerikanen de Sacklers niet langer aansprakelijk zouden kunnen stellen. 

Dat is niet correct, stelt het Hooggerechtshof met een meerderheid van 5 tegen 4. Volgens de hoge rechter Neil M. Gorsuch voorziet de wetgeving geen immuniteit voor families die het faillissement aanvragen. Volgens de hoge rechter Brett M. Kavanaugh - die voor de schikking stemde - gaat de beslissing van het Hof tegen de wet in en is ze "verwoestend voor meer dan 100.000 opiatenslachtoffers en hun families".

"De Amerikaanse opiatencrisis sleept al sinds de jaren 90 aan", legt Amerika-correspondent Björn Soenens uit. "Sindsdien zijn er al honderdduizenden doden gevallen door de pillen van OxyContin en aanverwante opiaten."

"De schikking die het Hooggerechtshof nu verwerpt, moest eigenlijk een lawine aan rechtszaken tegen de Sacklers voorkomen. Door de overeenkomst te treffen, moest de familie zich niet telkens verantwoorden voor dezelfde feiten bij andere slachtoffers. Het gaf hen meer rechtszekerheid, stelden ze."

Heel wat families van slachtoffers vonden de deal echter onrechtvaardig. "Zij zien de Sacklers als een drugsfamilie die onnoemelijk leed heeft veroorzaakt. Ze hebben zoveel schade veroorzaakt, dat het een schande zou zijn om ze vrijuit te laten gaan, redeneren ze."

De schikking van 6 miljard dollar zou de Sacklers ook niet in armoede storten: het Hooggerechtshof schat het fortuin van de familie op 11 miljard dollar.

Is de beslissing van het Hooggerechtshof dan goed nieuws voor de slachtoffers? Een beetje van beide, stelt Soenens. "Het is goed dat de Sacklers kunnen worden vervolgd, maar het is jammer dat het lang zal duren voor de slachtoffers enige vorm van compensatie zien. Die familie heeft een leger aan advocaten, dus rechtszaken kunnen makkelijk 10 tot 15 jaar aanslepen."

"Vandaar dat heel wat staten regelingen sluiten met Purdue Pharma en andere drugsproducenten. Zo kunnen ze vermijden dat zaken zo lang worden uitgesteld. Meestal hebben ze nu geld nodig. Dat gaat niet alleen over schadevergoedingen, maar ook over publieke voorzieningen om slachtoffers te helpen. Het is de permanente spreidstand: nu geld krijgen en geen verdere vervolging, of rechtvaardigheid zoeken en ondertussen lang moeten wachten om die ook te krijgen."

In 2019 maakte Soenens nog de reportage 'Amerikaanse overdosis' , waarbij hij met slachtoffers van de nationale drugscrisis sprak. Sindsdien is de situatie niet verbeterd, integendeel. "Toen ik die reportage draaide, waren er zo'n 70.000 drugsdoden per jaar. Ondertussen zijn er in 2022 bijna 108.000 mensen gestorven aan een overdosis. Het blijft dramatisch, nu niet meer door OxyContin, maar die pillen hebben de weg naar de drugscrisis wel geopend."

"Het begint met een pil tegen de pijn, maar glijdt al snel af naar heroïne en fentanyl. Die stoffen zijn goedkoper, maar ook veel sterker, waardoor er sneller een overdosis optreedt. Er is amper iets veranderd, de pandemie heeft de drugsepidemie zelfs verergerd."