EU-top zet licht op groen voor Europese topjobs: Von der Leyen nu ook officieel voorgedragen als nieuwe commissievoorzitter

Ursula von der Leyen is door de Europese staatshoofden en regeringsleiders voorgedragen voor een tweede mandaat als voorzitter van de Europese Commissie. Als ze nu voldoende steun vindt in het Europees Parlement, mag ze zichzelf opvolgen. De Duitse christendemocrate gold al als de grote kanshebber.

Von der Leyen werd in 2019 verkozen als eerste vrouwelijke voorzitter van de Europese Commissie, in opvolging van haar Luxemburgse partijgenoot Jean-Claude Juncker. Daarvoor was ze jarenlang minister onder bondskanselier Angela Merkel. Ze was onder meer verantwoordelijk voor Sociale Zaken, Wonen, Gezin, Senioren, Vrouwen en Jeugd. Van 2013 tot 2019 was ze minister van Defensie.

Als Commissievoorzitter is Von der Leyen allesbehalve een grijze muis. Zo voerde ze een krachtdadig beleid tijdens de coronacrisis, met een gemeenschappelijke Europese aankoop van vaccins. Ze raakte daardoor in opspraak omdat ze op een weinig transparante manier zou hebben onderhandeld met vaccinproducent Pfizer. 

Bij het zogenoemde sofagate kwam ze tijdens een bezoek aan de Turkse president Erdogan even in conflict met Charles Michel. Die ging meteen zitten op een stoel naast de Turkse president, terwijl Von der Leyen noodgedwongen moest plaats nemen in een - lagere - sofa, iets verder van de gastheer. 'Seksistisch', luidde het oordeel van veel waarnemers ter plaatse. 

Charles Michel heeft er 2 termijnen van 2,5 jaar op zitten als voorzitter van de Europese Raad en kwam niet meer in aanmerking voor een nieuwe termijn. Hij wordt nu dus opgevolgd door Antonio Costa, de sociaal-democratische oud-premier van Portugal. Die was trouwens eerder al getipt als opvolger van Michel.

Antonio Costa was premier van Portugal van 2015 tot 2024. Hij leidde telkens een minderheidsregering met gedoogsteun van radicaal-links, maar slaagde erin Portugal uit de economische crisis te leiden. De werkloosheid liep terug onder zijn bewind, het minimumloon werd verhoogd en de staatsschuld daalde.

Eind vorig jaar nam hij ontslag als premier nadat hij in opspraak was geraakt door mogelijke betrokkenheid bij een onderzoek naar corruptie. Costa houdt zijn onschuld staande en is blijkbaar bij het onderzoek betrokken als getuige. Zijn aanduiding voor een Europese topjob kan beschouwd worden als een soort politieke rehabilitatie. 

Kaja Kallas, de liberale premier van Estland, wordt de opvolgster van de Spaanse sociaal-democraat Josep Borrell als Hoge vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid.

Kallas was van 2014 tot 2018 lid van het Europees Parlement voor haar liberale Estse Hervormingspartij. In 2018 werd ze partijvoorzitter en loodste ze haar partij in 2019 naar een verkiezingsoverwinning. Drie jaar later volgde ze haar partijgenoot Jüri Ratas op als premier nadat die was opgestapt wegens een corruptieschandaal. Kallas was meteen de eerste vrouwelijke premier van haar land.

Hiermee zijn de 3 Europese topjobs netjes verdeeld tussen de 3 grote politieke families in het Europese Parlement, de christendemocratische EVP, de sociaaldemocratische S&D en het liberale Renew Europe. Het politiek akkoord over de verdeling was al eerder deze week gemaakt. Nu is het ook bevestigd op de Europese top van staatshoofden en regeringsleiders in Brussel.

Voor elk van de 3 benoemingen was geen unanimiteit nodig, maar volstond een meerderheid van 20 van de 27 lidstaten. Zo zou de Italiaanse premier Giorgia Meloni zich onthouden hebben bij de stemming over Von der Leyen en zelfs tegen Costa an Kallas gestemd hebben. Meloni is boos omdat haar rechtse conservatieve fractie - die na de verkiezingen gegroeid is - niet meegenomen werd in de beslissingen rond de topjobs.