Met de aanduiding van N-VA-voorzitter Bart De Wever als preformateur lijken we weer vertrokken voor een ongewoon formatieparcours. Slaagt preformateur De Wever erin snel te vervellen tot een echte formateur? Of zal koning Filip ook deze keer weer een reeks originele titels uit zijn hoed moeten toveren om de federale formatie op koers te houden? In het verleden kan hij alvast heel wat inspiratie opdoen.
Over informateurs, preformateurs en formateurs: staaltjes van koninklijke formatiecreativiteit
Rik Arnoudt
Gepubliceerd:
In onze constitutionele monarchie verloopt de formatie op federaal niveau volgens een vast stramien. Na de verkiezingen start de koning een consultatieronde op en ontvangt hij de voorzitters van Kamer en Senaat en de verschillende partijvoorzitters op het Paleis in Brussel. Op basis van hun advies en na overleg met zijn entourage duidt hij dan een informateur aan. Die moet bij alle partijen polsen wie met wie in een regering wil stappen.
Pas als daarover duidelijkheid is, duidt de koning een formateur aan. Die wordt belast met de echte regeringsvorming en leidt de onderhandelingen over het regeerakkoord. Meestal wordt de formateur dan ook de nieuwe eerste minister.
Tot daar de theorie, want de laatste 2 decennia verloopt de regeringsvorming zo moeilijk dat het staatshoofd zijn toevlucht moet zoeken tot andere koninklijke opdrachten, in de hoop dat de formatie uiteindelijk tot een goed einde kan worden gebracht.
De preformateur als opstapje
Een kleine 2 weken is Bart De Wever (N-VA) aan de slag geweest als informateur. Zijn doel? Een zogenoemde afspiegelingscoalitie vormen van de 3 partijen die wellicht zullen toetreden tot de Vlaamse regering (N-VA, Vooruit en CD&V) en de 2 partijen die samen een Waalse regering aan het vormen zijn (MR en Les Engagés).
Er lijken weinig andere mogelijkheden, maar dat betekent niet dat alle betrokken partijen even gretig zijn om in een regeringsboot te stappen. Vooral Vooruit en Les Engagés zeggen duidelijk dat er voor hen genoeg sociale accenten in het regeerakkoord moeten zitten.
Vanmorgen bleek dat het nog te vroeg is om echte regeringsonderhandelingen op te starten onder leiding van een formateur. Daarbij zitten alle betrokken partijen rond de tafel en is het risico op onherstelbare breuken blijkbaar nog te groot.
Daarom kiest de koning nu voor een preformateur. Dat betekent een verbreding van de informatieopdracht. Bart De Wever hoeft zich niet langer te beperken tot het ontvangen van en luisteren naar partijvoorzitters, maar kan een aantal van hen ook samenbrengen. Zijn aanduiding als preformateur is dus een signaal dat hij vooruitgang heeft geboekt, maar nog niet genoeg om echt beginnen te formeren.
Het kan nog anders
Op 10 juli brengt preformateur De Wever verslag uit over zijn opdracht. Mocht het tegen dan nog altijd niet gelukt zijn, kan de koning nog wel wat andere functies bedenken. Hij kan zich daarbij laten inspireren door enkele moeizame formaties uit het recente verleden.
Wat dacht u van een koninklijk verkenner, een verzoener, een of meerdere bemiddelaars, een koninklijk begeleider, een koninklijk ontmijner, een institutioneel bemiddelaar, een koninklijk verduidelijker, een koninklijk opdrachthouder of een of meerdere initiatiefnemers?
In 2007 moest koning Albert al zijn koninklijke creativiteit aanspreken omdat de formatie maar niet wilde lukken. Toen was de Vlaamse eis voor een staatshervorming het grote struikelblok. De verkenners, verzoeners en bemiddelaars van deze wereld moesten de formatiebrokken proberen te lijmen. Dat was niet gemakkelijk, maar lukt uiteindelijk toch.
De formatie van 2010 (én 2011) verliep nog moeilijker en ging met 541 dagen de geschiedenis in als langste formatie ooit ter wereld. Toch bleef het lijstje koninklijke opdrachten in 2010 beperkter dan in 2007, de opdrachthouders bleven vaak langer aan zet.
Ook de formatie van 2019 (en 2020) was lang en moeilijk, wat andermaal leidde tot een lange lijst opdrachthouders, initiatiefnemers en preformateurs. Toen zorgde koning Filip voor een primeur door voor de eerste keer een vrouw te belasten met een koninklijke opdracht: toenmalig Senaatsvoorzitter Sabine Laruelle (MR).
