Viroloog Steven Van Gucht niet overtuigd van preventieve vaccinatie tegen vogelgriep zoals in Finland: "Je zet beter in op andere maatregelen"

Vanaf volgende week start Finland met de preventieve vaccinatie tegen vogelgriep bij mensen die een hoger risico lopen om de ziekte te krijgen. Het gaat dan om volwassenen die door hun werk of andere omstandigheden blootgesteld zijn aan dieren. Denk aan werknemers uit de bont-industrie, labmedewerkers, dierenartsen, medewerkers in dierenopvangcentra of mensen die werken in de landbouw.

Finland heeft vaccins gekocht voor 10.000 mensen, elk bestaande uit 2 injecties, als onderdeel van een gezamenlijke Europese aankoop van maximaal 40 miljoen dosissen voor 15 landen van de Australische fabrikant CSL Seqirus. Het wordt daarmee het eerste land dat een vaccin tegen vogelgriep bij de mens zou gaan toepassen.

De H5N1-stam van de vogelgriep heeft de afgelopen jaren wereldwijd honderden miljoenen pluimvee gedood of de ruiming ervan veroorzaakt. Momenteel kampen de Verenigde Staten met een grote uitbraak bij wilde vogels en pluimvee, die zich heeft verspreid naar runderen. In sommige gevallen zijn ook mensen ziek geworden.

In Finland is momenteel geen besmetting bij mensen vastgesteld.

Een opvallende beslissing, dat vindt ook Steven Van Gucht, viroloog bij Sciensano. "Ik ben er toch ook wel van geschrokken dat Finland dit beslist heeft. Vermoedelijk heeft het te maken met wat ze daar vorig hebben meegemaakt." Toen waren er grote uitbraken van vogelgriep in de bont-industrie, waar nertsen, vossen en wasbeerhonden gekweekt worden voor hun pels. Zo'n 485.000 dieren moesten geëuthanaseerd worden om de verspreiding van het virus tegen te gaan.

"Dat heeft veel gekost, maar ook veel ongerustheid veroorzaakt. Er waren geen besmettingen bij mensen, maar ik denk dat ze daar sindsdien wat door 'getraumatiseerd' zijn. En dat men daarom nu beslist om preventief een aantal mensen te vaccineren", denkt van Gucht.

Zelf ziet hij meer heil in andere maatregelen. "Je moet er vooral voor zorgen dat de bioveiligheid op die bedrijven een stuk groter is. De dieren op die fokkerijen werden gehouden in halfopen kooien, in contact met de buitenwereld. Ze hebben contact met zeevogels, als ze gevoederd worden, komen de meeuwen erop af. Zo kan het virus makkelijk van vogels naar zoogdieren gaan, en dat moet absoluut aangepakt worden."

Daarnaast moet volgens Van Gucht ook werk gemaakt worden van een goede waakzaamheid, goede test- en controleprogramma's, zodat je een mogelijke introductie van het virus heel snel opmerkt en onmiddellijk gaat indijken. Het vaccineren van personeel kan je overwegen, maar persoonlijk denk ik niet dat dat prioriteit zou mogen zijn."

Bovendien kan vaccinatie ook een vals gevoel van veiligheid geven. "De sense of urgency kan afnemen omdat mensen denken, 'ik ben gevaccineerd, dus het kan zo geen kwaad meer'. Misschien ben je dan ook minder geneigd om problemen te melden. Je weet ook niet of zo'n vaccin voldoende gaat beschermen tegen besmetting zelf. Misschien kan iemand die besmet is maar geen symptomen ontwikkelt door het vaccin, onbewust toch het virus doorgeven."

Daarnaast wijst Van Gucht erop dat dit vaccin beschermt tegen 1 specifiek type vogelgriep, de H5N1-variant. "Er zijn in de natuur tientallen soorten vogelgriep. In dit geval gaat het om een H5, maar dat zou ook een H7 kunnen zijn, of een H9 of een H10. Daartegen ben je dan niet beschermd. We weten niet of het virus dat ooit problemen kan geven bij de mens, dat vijfde is. Dat kan een heel ander virus zijn."

Veel meer en goede test- en controleprogramma's dus. Kan het in bepaalde gevallen toch niet interessant zijn om mensen te vaccineren? "Je zou dat bij een uitbraak kunnen overwegen, maar dan heel gericht", meent Van Gucht.

"Bij een uitbraak worden de dieren geruimd. Dat zijn heel gespecialiseerde firma's die dat komen doen, die mensen zijn daar speciaal voor getraind. Voor hen zou je kunnen zeggen dat je ze bij een uitbraak preventief zou vaccineren, omdat ze midden in het bedrijf staan en dat contact niet kunnen vermijden. Maar dat is echt een nichegroep."

Volgens Van Gucht lijken we wat de vogelgriep in Europa betreft over het hoogtepunt heen. "Sinds 2020 zagen we grote uitbraken bij wilde vogels, maar ook bij zoogdieren. Het laatste jaar zien we dat dat echt gekalmeerd is en we hopen dat dat zo gaat blijven. Het zou kunnen dat er een zekere immuniteit is opgebouwd bij de zeevogels hier in Europa."

"In de Verenigde Staten lopen ze een tweetal jaar achter. Daar zie je dat er nog altijd volop vogelgriep circuleert bij wilde vogels, en dat dat ook overspringt naar runderen. Dat is toch een heel andere situatie dan die waarin wij zitten."