Vorig jaar is het aantal Belgen dat zogenoemde benzo's slikt met 200.000 gedaald. Dat is een daling van ongeveer 10 procent. Toch blijft het totale gebruik schrikbarend hoog: 2 miljoen landgenoten gebruiken elke dag dergelijke slaap- en kalmeermiddelen die verkocht worden onder merknamen als Xanax en Valium. De benzodiazepines worden afgeraden, omdat ze verslavend zijn en veel nevenwerkingen op lange termijn hebben.
Gebruik van verslavende slaap- en kalmeringsmiddelen (zoals Xanax en Valium) met 10 procent gedaald
Koen Wauters
Gepubliceerd:
Benzodiazepines (kortweg benzo's, red.) zijn de meest gebruikte slaap- en kalmeermiddelen. Bekende merknamen zijn Xanax en Valium. Ze kunnen mensen snel tot rust brengen en ze helpen bij het inslapen. Dat is soms nodig, bijvoorbeeld bij een paniekaanval of als iemand overstuur is. Benzo's zijn nooit een duurzame oplossing voor slaapproblemen en stressklachten, hoewel ze daarvoor meestal worden voorgeschreven.
Uit de verkoopscijfers blijkt nu wel dat het aantal gebruikers in alle leeftijdscategorieën daalt. De cijfers zijn afkomstig van IQVIA, een bedrijf dat onder andere data van apothekers verzamelt en analyseert. Vorig jaar slikten 2,1 miljoen Belgen benzodiazepines. Een daling met 200.000 mensen in vergelijking met 2022. Toen bedroeg het aantal patiënten 2,3 miljoen. De dalende trend zet zich trouwens al 5 jaar voort.
Professor Johan Verbraecken, medisch coördinator van het slaapcentrum in het UZA, noemt het "absoluut een goede zaak" dat het gebruik van benzodiazepines afneemt. "Niet alleen wegens de snelle gewenning en verslaving, maar ook door het 'hang-overeffect'", legt hij uit. "De medicatie is ’s morgens niet uitgewerkt, en verstoort de motorische en cognitieve functies, wat bijvoorbeeld een gevaar betekent bij het besturen van een voertuig of machine."
Bekijk: "Het begon met een halve pil, maar al snel zat ik aan 3 slaappillen per nacht."
Vooral ouderen nemen benzo's
Het zijn vooral ouderen die heel veel benzo's slikken. 65-plussers nemen meer dan de helft van het gebruik voor hun rekening, en vrouwen meer dan mannen. Bij ouderen verhoogt benzo-gebruik het risico om te vallen. Het is ook gelinkt aan een hoger risico op dementie.
Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) wil het problematische benzo-gebruik al langer aanpakken. Hij heeft daarom begin vorig jaar samen met de apothekers een plan uitgewerkt om patiënten stapsgewijs te laten afbouwen, waar intussen al 7.449 patiënten op hebben ingetekend.
Elke week start een 100-tal patiënten met de afbouw van benzo's.
Michael Storme, ondervoorzitter APB
Michael Storme van de Algemene Apothekersbond ABP spreekt van een succes. "Elke week komen er bovendien een 100-tal patiënten bij. Dat wijst op de noodzaak van dit programma. De deelnemers zijn ook gespreid over het hele land", aldus Storme.
Concreet houdt zo’n afbouwprogramma in dat de apotheker de dosis over een kortere of langere periode geleidelijk aan verlaagt. Hij maakt zelf de capsules aan, maar vult die geleidelijk met steeds minder benzodiazepines, zodat de patiënt niet weet hoeveel hij krijgt.
Dat gaat in stappen van 20 of 30 dagen. Het snelste schema duurt 50 dagen, het langzaamste 360 dagen. Op het einde van het schema zijn de capsules die de patiënt nog slikt leeg, en speelt enkel het placebo-effect.
Kleinere verpakkingen geen succes
Opvallend: er zijn heel bewust kleinere verpakkingen op de markt gebracht, om verslaving te vermijden bij nieuwe gebruikers. Die moeten dan opnieuw naar de arts voor een 2e voorschrift als ze middelen langer willen nemen. Dat is dan een goed moment om te waarschuwen voor verslaving. Alleen lijkt dat weinig succes te hebben. IQVIA ziet in de cijfers van vorig jaar geen verkoopsucces van die kleinere verpakkingen. Artsen blijken die kleinere doosjes nog niet voor te schrijven.
Dit moet op de agenda komen van een volgende regering.
Frank Vandenbroucke, minister van Volksgezondheid (Vooruit)
Doordat benzodiazepines niet terugbetaald worden, heeft de overheid geen eenvoudige financiële middelen om het gebruik van kleine verpakkingen te stimuleren. "Er is wetgeving nodig hiervoor", zegt minister van Volksgezondheid Vandenbroucke. "Op dit moment kunnen we daar dus weinig aan doen. Wat mij betreft moet dit op de agenda komen van een volgende regering."
Melatonine als alternatief voor benzo's?
Uit de cijfers blijkt ten slotte dat de verkoop van melatonine de voorbije jaren gestegen is. Melatonine is een hormoon dat de slaap-waakcyclus regelt, en de aanmaak ervan wordt geregeld onder invloed van licht. Het innemen van melatonine heeft een beperkt bewezen effect op het bestrijden van jetlag. Het wordt ook voorgeschreven bij mensen met slaapproblemen.
Het wetenschappelijk bewijs voor het gebruik van melatonine bij algemene slaapproblemen is niet zo groot. Maar dat heeft volgens professor Johan Verbraecken te maken met het feit dat het effect erg wisselend is van patiënt tot patiënt, "waardoor het gemiddelde effect (in studies) niet zo groot is".
Melatonine moet wel correct worden ingenomen, zegt hij: "Minstens 3 uur voor het slapengaan, en doorgaans meerdere nachten achter elkaar (voor het werkzaam wordt), en best geen te hoge dosissen."
Daarnaast heeft melatonine volgens hem één belangrijk voordeel in vergelijking met benzodiazepines: "Melatonine is niet verslavend, wat, indien het werkt, toch wel een interessante eigenschap is. Het heeft ook geen effect op de motoriek en de cognitieve functies."
