Wie is Julian Assange, de man achter "een van de grootste datalekken van geheime informatie ooit"?

Julian Assange wordt in 1971 geboren in de staat Queensland, in Australië. Al vroeg in zijn leven wordt duidelijk dat Assange een talent heeft voor computertechnologie. Hij is goed in wiskunde, al verloopt zijn schoolloopbaan wel verre van evident. Doordat zijn ouders een reizend theatergezelschap hebben, verandert Assange naar eigen zeggen 37 keer van school, voor hij zich definitief vestigt in de Australische stad Melbourne. 

Assange mag dan wel eindelijk een vaste stek gevonden hebben, zijn zorgen zijn lang niet allemaal van de baan. Op zijn 18e wordt hij vader, en zijn relatie mondt uit in een hevige juridische strijd over het voogdijrecht van zijn zoon Daniel. De jeugd van Assange is dus verre van zorgeloos, en er is niet meteen beterschap op komst.

In 1995 wordt Assange samen met een vriend veroordeeld voor tientallen hackings. Dankzij de ontwikkeling van het internet kan hij zijn wiskundig talent daar kwijt, al leidt dat snel tot veel problemen.

Hij wordt lid van een groepje hackers. Ze zijn erg goed in wat ze doen (ze slagen er zelfs in om de onderzoekers van de zaak te traceren en te volgen), maar uiteindelijk worden ze toch gevat en pleit Assange schuldig. Hij betaalt een boete van enkele duizenden Australische dollars en weet op het nippertje een gevangenisstraf te ontlopen. Hij belooft om het nooit meer opnieuw te doen. Een loze belofte, zou later blijken.

Aanvankelijk houdt Assange zich wel aan zijn belofte. Hij stort zich in de academische wereld, wordt co-auteur van een bestseller over de opkomende, ontwrichtende kracht van het internet, en start een opleiding wiskunde en psychologie. 

Tot hij in 2006 WikiLeaks opricht met een groepje gelijkgezinde mensen die hij op het internet ontmoet. De website is een "dead letterbox", een term uit de spionnenwereld waarbij geheime berichten of documenten uitgewisseld worden zonder elkaar fysiek te ontmoeten. WikiLeaks moet dus een plaats worden waar klokkenluiders op een veilige manier geheime informatie kunnen delen.

Assange neemt de nomadische levensstijl van zijn jeugd opnieuw op. Hij beheert de website vanop tijdelijke locaties, verspreid over de hele wereld. "Hij kan zich lange tijd focussen op zijn werk zonder eten en met erg weinig slaap", zegt reporter bij de New Yorker Raffi Khatchadourian, die Assange enkele weken kan volgen. 

In 2010 wordt WikiLeaks, en ook Assange, wereldnieuws. Op de site verschijnen honderdduizenden geheime documenten van het Amerikaanse leger. De documenten werden gelekt door Chelsea Manning, een analist bij de legerinlichtingendienst. Verschillende wantoestanden van Amerikaanse troepen in Afghanistan en Irak komen daardoor aan het licht.

Vooral 1 beeld springt er tussenuit. Een Amerikaanse Apache-helikopter opent het vuur op ongewapende burgers in Bagdad. De piloten vrezen dat de mensenmassa gevaarlijk is, blijkt uit hun commentaar bij de video, maar die informatie klopt niet. 2 Reuters-journalisten en verschillende ongewapende Irakezen komen bij die aanval om het leven.

De publicatie van de video leidt tot wereldwijde verontwaardiging. Veel mensen stellen zich vragen bij de ethische keuzes die de Amerikanen maakten in het gevechtsgebied. Het Amerikaanse leger reageert dat de aanval plaatsvond in een gevechtszone en dat de piloten dachten dat ze op gewapende vijanden schoten. Door de hele zaak wordt WikiLeaks erg bekend. Veel mensen prijzen Assange dat hij de wantoestanden aan het licht bracht, maar al snel neemt zijn succes een keer.

Niet lang na de eerste publicatie van overheidsdocumenten, verschijnt een tweede lading geheime documenten op de site. Dit keer bevatten die ook de namen van informanten die geheime informatie toereiken aan de Amerikaanse overheid. Door die informatie te publiceren, komen de levens van erg veel mensen in gevaar.

Bij zijn mediapartners die hielpen met de publicatie van de vorige documenten, verliest Assange veel aanzien. Wanneer hij later beschuldigd wordt van verkrachting en seksuele aanranding tijdens een bezoek aan Zweden, is de maat vol. Een internationaal aanhoudingsbevel wordt afgevaardigd en de jacht op Assange is geopend.

Assange wordt in Londen gearresteerd, maar komt snel opnieuw vrij. Vanuit het Verenigd Koninkrijk vecht hij het internationale aanhoudingsbevel aan. Volgens hem zijn de beschuldigingen van verkrachting politiek gemotiveerd. Een "heksenjacht", zo noemt hij het. De interacties met de vrouwen in kwestie gebeurden ook met wederzijdse toestemming, oppert hij.

Uiteindelijk beslist het Britse Hooggerechtshof om het internationaal aanhoudingsbevel te bekrachtigen. Assange richt zich tot de Ecuadoraanse president Rafael Correa (de 2 heren delen gelijke visies over vrijheid). Die biedt hem asiel aan in de Ecuadoraanse ambassade om uitlevering aan de VS te voorkomen. Het levert unieke beelden op, waarbij Assange reporters toespreekt van op het balkon van de ambassade.

Daar verblijft hij 7 jaar, tot hij in 2019 door de Britse politie uit het gebouw gesleurd wordt. De Ecuadoraanse president Lenín Moreno heeft beslist om de asielstatus van Assange in te trekken. Morena is niet te spreken over de manier waarop Assange weigerde om de 'huisregels' binnen de ambassade te volgen. 

Het Verenigd Koninkrijk arresteert Assange voor het niet betalen van zijn borgsom en plaatst hem achter de tralies. Zweden beslist wel om de verkrachtingszaak tegen Assange te laten vallen "door onvoldoende bewijs", klinkt het. De VS veroordeelt hem dan weer voor de schending van de Amerikaanse spionagewet. Het Verenigd Koninkrijk belooft president Moreno wel dat ze Assange niet zullen uitleveren aan de VS, omdat hij daar mogelijk de kans loopt op de doodstraf of foltering. 

Assange blijft dus in de streng beveiligde Belmarsh-gevangenis in Londen. Toch komt er nu - enigszins onverwacht - plots schot in de zaak. Julian Assange, ondertussen 52, is afgelopen nacht vrijgelaten uit de gevangenis in het Verenigd Koninkrijk en op een vliegtuig richting zijn thuisland Australië gestapt.

"Zo'n minnelijke schikking komt wel vaker voor in de Verenigde Staten", vertelt Magali Feys in de dagelijkse podcast Het Kwartier. Ze is gespecialiseerd in alle aspecten van intellectueel eigendom, informatietechnologie en gegevensbeschermingsrecht en verbonden aan de Universiteit Gent. Al komt de beslissing volgens Feys niet helemaal uit de lucht vallen en hangt er een politiek kantje aan vast. 

"In de Verenigde Staten zijn openbare aanklagers vaak politiek gekleurd. Dat is anders dan bij ons. De beslissing komt er dus niet toevallig in de aanloop naar de presidentsverkiezingen. De vrijlating van Assange doet het goed bij het kiespubliek van Biden, dat journalistieke vrijheid hoog in het vaandel draagt."

Ook Assange stond onder druk om de zaak snel af te handelen. "Als Trump aan de macht komt, kan Assange een deal als deze vergeten", zegt Hans Laroes, voormalig hoofdredacteur bij NOS-journaal. "In die zin was er dus wel enige haast bij, ja."