VRT Canvas zendt "beste film aller tijden" uit en nieuwe docu over regisseur Chantal Akerman

Beste film aller tijden of meest vervelende film ooit? De meningen over 'Jeanne Dielman' zullen altijd verdeeld blijven. Marilyn Wathelet, producente van verschillende films van Akerman, herinnert zich nog dat de film in 1975 niet overal positief onthaald werd. "Mensen verlieten boos de zaal of waren verbijsterd door wat ze gezien hadden", vertelt ze in de documentaire 'Chantal Akerman - Altijd onderweg'.  

Het is in die tijd dan ook een revolutionaire film. Akerman is op dat moment zelf nog maar 25, ze zal er verschillende generaties filmmakers mee beïnvloeden. 

Jeanne Dielman (vertolkt door Delphine Seyrig) is een Brusselse weduwe die haar geld verdient als prostituee. Wanneer haar zoon Sylvain (rol van Jan Decorte) op school is, doet zij het huishouden en ontvangt ze klanten. De film toont haar alledaagse activiteiten zoals aardappelen schillen, koken, de tafel afruimen, het bed opmaken. 

"Dat krijg je bij Jeanne Dielman heel radicaal", legt Anke Brouwers, filmhistorica, uit. "Je krijgt dat 3 uur en 20 minuten lang. Dat was een heel gedurfde keuze. De wereld van vrouwen, die doorgaans als saai beschouwd wordt, die bestaat uit oninteressante handelingen. In alle talkshows waarin ze te gast was, kreeg ze de vraag: wat doe je nu? "

Voor Akerman zelf was die focus nochtans heel duidelijk. "Zotte liefdesverhalen die bijna nooit in het echt gebeuren, die zijn al genoeg verteld of je krijgt een vals beeld van de vrouw, meestal vanuit een mannelijke blik. Zelfs wanneer mensen het dagelijkse leven van een vrouw proberen te tonen, is dat een gefantaseerd dagdagelijkse." 

In de film zit er dan ook een veel diepere laag. "Doordat je zo gefocust bent op haar handelen en door te kijken naar de bewegingen wordt langzaam aan elk moment belangrijk", zegt Lukas Dhont (regisseur van 'Close' en 'Girl'). "Dat is zo bijzonder aan de film, je kijkt naar schijnbaar dagdagelijkse taken die op zich ongelofelijk veel vertellen over een persoon."

"De film gaat over die taken die elke dag uitgevoerd moeten worden, niet alleen als noodzaak, maar misschien ook als houvast. Als een personage dat net vasthoudt aan rituelen om misschien net niet aan dat andere te moeten denken."

"Er wordt de kijker niets voorgekauwd", zegt Jan Decorte. "De kijker krijgt een grote vrijheid om te interpreteren wat hij ziet op dat moment." 

'Jeanne Dielman' wordt vertoond op het Filmfestival van Cannes in mei 1975 en krijgt lovende recensies in de Franse en Amerikaanse pers (Akerman is in 1971 naar New York verhuisd).

In België is er op dat moment amper aandacht voor de film. "De erkenning voor het werk van Akerman komt er in eigen land eigenlijk nu pas", zegt Céline Brouwez van Cinematek in Brussel. "Het is verbazingwekkend hoe de Belgische pers die film toen compleet genegeerd heeft."

Maar Akerman is veel meer dan 'Jeanne Dielman'. Ze probeert steeds nieuwe genres uit. Zo maakt ze met 'Golden eighties' een musicalfilm, die door Jan Decorte omschreven wordt als "de meest deprimerende vrolijke film die ik ooit heb gezien heb", een uitspraak waarmee Akerman "enorm moest lachen". 

Voor de documentaire 'D'est' uit 1993 reist ze dan weer naar Oost-Europa. Later maakt ze van het materiaal een indrukwekkende video-installatie, waar het opnieuw aan de kijker is de beelden te interpreteren en er zelf de verhalen bij te verzinnen.  

Natalia, haar moeder, had Auschwitz overleefd. Akerman heeft een bijzondere band met haar. "Hoe langer hoe meer is dat gaan spelen bij haar, het besef van het Jodendom, de keuze van haar moeder als overlevende van de kampen om daar niet over te spreken met haar dochters. Chantal heeft zich daar meer en meer vragen over gesteld", legt schrijver en filmmaker Eric de Kuyper, die haar eerste film 'Saute ma ville' uitzond op de BRT, uit. 

"In haar carrière gaat het vaak over ontheemding, ontwrichting, thuisloosheid: ik heb geen thuis, geen plaats. Ik zweef tussen 2 werelden in. Ik zoek, ik ben een nomade. Al die aspecten komen allemaal terug", vat Brouwers het samen. 

In 2015 maakt ze haar laatste film 'No home movie'. Die bevat verschillende gesprekken die ze door de jaren heen heeft met haar moeder en roept door de vele keukenscènes herinneringen op aan 'Jeanne Dielman'.

Op 5 oktober 2015 stapt Chantal Akerman op haar 65e uit het leven. "Ik kon het me niet voorstellen", zegt Wathelet. "Ze had zo'n levenskracht. Wanneer een film niet aansloeg, begon ze gewoon aan een installatie of een documentaire. Ze had zoiets vitaals in zich. Die affiche van haar met de kleine camera (voor de expo 'Chantal Akerman. Travelling' die nog tot 21 juli loopt in Bozar, red.), dat is ongelofelijk." 

"Als ze er nog maar geweest was om dit allemaal te zien. Het is niet rechtvaardig. Die erkenning en de wraak op al wie het de meest vervelende film ter wereld vond."