Vandaag trekken de Fransen naar de stembus voor de eerste ronde van de vervroegde parlementsverkiezingen. President Emmanuel Macron schreef die uit na het grote succes van uiterst rechts bij de Europese verkiezingen, een gok die al wekenlang tot politieke hoogspanning leidt in Frankrijk. Wat staat op het spel?
De grote gok van Emmanuel Macron: 5 vragen over de 'historische' parlementsverkiezingen in Frankrijk
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
1. Waarom houdt Frankrijk parlementsverkiezingen?
Dat is een vraag die we aan president Emmanuel Macron zouden moeten stellen. Hij verraste vriend en vijand met de aankondiging die hij deed op de avond van de Europese verkiezingen op 9 juni.
Na het desastreuze resultaat voor zijn eigen centrumpartij en forse winst voor het uiterst rechtse Rassemblement National deelde hij mee dat hij het parlement ontbond en nieuwe verkiezingen uitriep in Frankrijk.
Macron hoopt op een nieuw mandaat van de kiezer. De inzet van de verkiezingen: een meerderheid in de Assemblée Nationale, het Franse parlement. Daar zijn 577 zetels te verdelen.
In het parlement liep het de laatste 2 jaar al niet meer vlot voor Macron, want bij de laatste parlementsverkiezingen verloor de coalitie rond zijn partij de absolute meerderheid. Daardoor krijgt de president tot zijn frustratie nog amper hervormingen doorgevoerd.
Door de pandoering tijdens de Europese verkiezingen dreigde hij nog meer vleugellam te worden. Macron heeft daarom de vlucht vooruit genomen.
2. Hoe verlopen parlementsverkiezingen in Frankrijk?
De verkiezingen vinden plaats in 2 rondes: de eerste op zondag 30 juni, de tweede op zondag 7 juli.
Kiezers stemmen in lokale districten: Frankrijk (en de overzeese gebieden) wordt opgedeeld in 577 kieskringen, evenveel als er zetels zijn. Elk district stuurt 1 verkozene naar het parlement. The winner takes it all.
Daarom ook die twee stemronden. Iedereen die in de eerste ronde een redelijke beurt maakt – 12,5 procent haalt van het aantal ingeschrevenen – mag meedoen aan de tweede ronde. Daar wint dan de kandidaat met het grootste aantal stemmen.
Op basis van de uitslagen wordt ook een regering gevormd en een premier aangewezen. In principe komt het de president toe om de premier aan te wijzen, maar in de praktijk schuift de winnende partij een kandidaat naar voren.
3. Wat staat op het spel?
Een enorme gok: alle analisten zijn het erover eens dat de beslissing van Macron om verkiezingen uit te schrijven op een moment dat uiterst rechts de wind in de zeilen heeft, erg riskant is. De beurzen kleurden al bloedrood bij het vooruitzicht van politieke onzekerheid in een van de grootste economieën van de EU.
Dat weet de president zelf ook. Hij heeft zijn omstreden beslissing verdedigd tijdens een persconferentie en in een open brief.
Macron stelt de Fransen voor de keuze: zijn centrumbeleid of uiterst rechts.
De peilingen voorspellen een grote overwinning voor het Rassemblement National, maar mogelijk hoopt Macron dat de Fransen - in de tweede verkiezingsronde - alsnog een front vormen tegen uiterst rechts.
Toch heeft uiterst rechts in Frankrijk nog nooit zo dicht bij de macht gestaan als nu. Als het Rassemblement National overtuigend wint, kan Frankrijk met Jordan Bardella, het 28-jarige boegbeeld van de partij, een uiterst rechtse premier krijgen.
Macron zou dan nog 3 jaar met hem moeten regeren. Die gok neemt hij, hopend dat een deelname aan de macht schade zal toebrengen aan het Rassemblement National. De partij zou dan verzwakt naar de presidentsverkiezingen van 2027 moeten.
En die presidentsverkiezingen van 2027 is waar het echt om draait voor Macron (al kan hij dan zelf geen kandidaat meer zijn).
4. Welke allianties trekken naar de kiezer?
Na Macrons aankondiging moesten partijen in sneltempo op zoek gaan naar bondgenoten. De president hoopte dat centrumlinks en centrumrechts met zijn partij een democratisch front zouden vormen tegen het Rassemblement National.
Maar het is anders uitgedraaid.
Alle linkse partijen hebben een front gevormd tegen het Rassemblement National maar óók tegen Macron. Ze hebben zich verenigd in het Nouveau Front Populaire, een naam met een sterke symbolische lading. Hij verwijst naar het Front Populaire dat in de jaren 30 werd gevormd tegen uiterst rechts.
La France Insoumise, de communisten, groenen en de Parti Socialiste maken deel uit van de linkse alliantie. Ook Place Publique zit erin: die kleine partij met een uitgesproken pro-Europese boodschap werd opgericht door gewezen journalist Raphaël Glucksmann. Hij boekte succes als lijsttrekker voor de Parti Socialiste tijdens de Europese verkiezingen.
Bij die Parti Socialiste dingt ook een bekende naam mee naar een zitje in het Franse parlement: oud-president François Hollande, de voorganger van Emmanuel Macron. "Een uitzonderlijk besluit voor een uitzonderlijke situatie", zo omschrijft hij zijn onverwachte politieke comeback.
Hollande bevindt zich binnen de linkse alliantie in het gezelschap van de uiterst linkse Jean-Luc Mélenchon, het boegbeeld van La France Insoumise. Van harte is het niet. Maar de omstandigheden dwingen hen ertoe, klinkt het, nu uiterst rechts zo sterk komt opzetten.
Aan de rechterzijde speelden zich nog veel tumultueuzere taferelen af.
Ook daar waren er pogingen om allianties te smeden. Maar toen Eric Ciotti, voorzitter van de conservatieve Les Républicains, in het tv-journaal liet weten te zullen samenwerken met het Rassemblement National, werd hij uit de partij gezet. Hij spande tegen die beslissing een rechtszaak aan en kreeg gelijk.
De partij van gewezen presidenten Jacques Chirac en Nicolas Sarkozy blijft verdeelder dan ooit achter. Een deel neigt naar Macron, een ander deel naar het Rassemblement National.
Ook zonder bondgenoten blijft dat Rassemblement National overtuigend op de eerste plaats staan in de peilingen. Het linkse blok volgt op de tweede plaats, terwijl Macrons Renaissance-partij achterop hinkt.
5. Welke scenario's zijn mogelijk?
Het Rassemblement National heeft nu 88 zetels in het parlement, maar zou die volgens de peilingen kunnen verdubbelen. Voor een absolute meerderheid zou de partij 289 zetels moeten halen. Zo ver komt het waarschijnlijk niet.
Maar ook als massaal veel Fransen voor het Rassemblement National zouden stemmen, terwijl de coalitie rond Macron veel zetels zou verliezen, behoort het scenario van een zogenoemde 'cohabitation' tot de mogelijkheden.
Zo'n cohabitation deed zich al 3 keer voor in de naoorlogse Franse politiek. Het betekent dat de president moet 'samenwonen' met een premier van een andere strekking. Comfortabel is dat niet.
In de praktijk komt het erop neer dat de premier en regering grotendeels het binnenlandse beleid bepalen. De president houdt vooral een vinger in de pap in aangelegenheden als defensie en buitenlands beleid. Niet evident, als hij ministers naast zich moet dulden die mogelijk op een heel andere lijn zitten.
Maar ook een ander scenario is denkbaar. Omdat het politieke landschap nu uit 3 machtsblokken bestaat - de linkse alliantie, uiterst rechts en het centrum van Macron - is een absolute meerderheid halen moeilijker geworden.
Het zou dus ook kunnen dat de president de macht zal moeten delen met een coalitie van verschillende partijen zonder meerderheid. In een Frankrijk dat geen coalitie-traditie heeft, dreigt dan onbestuurbaarheid of zeg maar 'le blocage total'.
