Mazelen, corona en griep: waarom we ze nooit helemaal de wereld uit zullen krijgen

Nadat het jarenlang zo goed als verdwenen leek, is het mazelenvirus opnieuw aan een opmars bezig in ons land.  Nochtans zijn mazelen in theorie perfect uitroeibaar, omdat de ziekte enkel bij mensen voorkomt. Maar zoals wel vaker blijkt de praktijk ingewikkelder dan de theorie, zegt van Ranst in 'Zijn er nog vragen?' op Radio 1: "Vaccins geven ons een streepje voor, maar als de groep mensen die niet beschermd is voldoende groot is, heeft het virus opnieuw een kans om terug te komen", aldus de viroloog.

Dat is precies wat er nu aan de hand is. Enerzijds is er de groep mensen geboren tussen 1970 en 1985, zij zijn vaak onbeschermd. "Tot 1970 had je nog een goede kans om mazelen op natuurlijke wijze te krijgen en er immuniteit voor op te bouwen. Vanaf 1985 was er het vaccin dat je levenslang beschermt. Maar we zitten nu met een vrij grote cohorte aan mensen geboren tussen 1970 en 1985, en die groep is mogelijk nog vatbaar."

Anderzijds zijn er de mensen die zich niet willen laten vaccineren tegen mazelen. Ook zij zijn vatbaar voor het virus. En als de groep van mensen die het virus kan krijgen groot genoeg is, komt het terug. "We gaan af en toe nog een mazelen-epidemie krijgen", voorspelt Van Ranst. 

Ook het coronavirus is volgens Van Ranst een blijver, en meer zelfs: veel moeilijker uit te roeien dan het mazelenvirus. "Zodra een virus ook voorkomt bij dieren, is het zo goed als onmogelijk om het de wereld uit te krijgen. Het zou bovendien ook niet wenselijk zijn om in de strijd tegen het coronavirus alle vleermuizen te gaan uitroeien. Voor influenza (beter bekend als "de griep", red.), die veel voorkomt bij vogels wereldwijd, geldt hetzelfde. Wanneer dat soort virussen bij de mens voorkomen, moeten we strategieën bedenken om ze koest te houden. Maar ze uitroeien? Dat gaat niet."

Soms lukt het wel om een virus volledig de wereld uit te krijgen. "Kijk naar het pokkenvirus, dat komt niet meer voor bij mensen. Maar het bestaat wel nog, in twee laboratoria in Rusland en in Amerika. Het virus zit daar ingevroren in proefbuizen. Enkel de directeur van het instituut heeft de sleutels van de diepvriezer. En de onderdirecteur heeft dan weer de sleutels van de koele kamer waarin die diepvriezer zich bevindt."

Hoewel het pokkenvirus dus goed beveiligd is, vindt van Ranst dat men het beter al volledig vernietigd had. De schade die je ermee kan aanrichten als het in verkeerde handen komt, is namelijk niet te overzien. "We zijn vijftig jaar geleden gestopt met vaccineren tegen de pokken. Als iemand op het domme idee komt dat virus terug te brengen, is er een zekerheid: dat virus komt terug."

Het doet een beetje denken aan de verhalen over de smeltende permafrost. Volgens sommigen zouden virussen die eeuwenlang bewaard zijn gebleven in de permafrost, door de klimaatopwarming aan een tweede leven kunnen beginnen. Die theorie is volgens Van Ranst weinig aannemelijk. "Op de plaatsen waar er permafrost is, zijn er doorgaans weinig mensen. En die hebben virussen net nodig om te blijven leven."