'Russificatie' van Oost-Oekraïne in volle gang: "Ze proberen Oekraïense identiteit met grond gelijk te maken"

De Russische president Vladimir Poetin heeft sinds het begin van de invasie in 2022 steeds meer delen van Oost-Oekraïne in zijn greep weten te krijgen. "Daar zijn de Russen al een tijdje bezig met de boel te 'russificeren', zoals we dat noemen", zegt Rusland-correspondent Jarron Kamphorst in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.

"Ze proberen eigenlijk de Oekraïense identiteit met de grond gelijk te maken door allerlei Russische methodes toe te passen." Daarmee doelt Kamphorst niet alleen op Russische propaganda, een molen die op volle toeren draait, maar ook op praktische zaken zoals het 'uitdelen' van Russische paspoorten.

"Zo doen ze net alsof dat stuk Oekraïne Rusland is. Dat doen ze echt heel actief."

Ook voor schoolgaande jeugd is er veel veranderd. Ondertussen heeft hun vertrouwde onderwijs plaats moeten maken voor het Russische systeem. Oekraïens spreken is ten strengste verboden. Maar het gaat nog veel verder. "Alle kinderen moeten bijvoorbeeld elke week op maandagochtend de Russische vlag hijsen en het Russische volkslied zingen." Ook het portret van Poetin prijkt in de klaslokalen aan de muur.

"Dan hebben we het over kinderen van 5 tot 17 jaar oud. Je moet je voorstellen hoe dat voor hen is. Het zijn Oekraïense kinderen die hun land bezet en vernield zien worden door Russen, en dan moeten ze de Russische vlag hijsen en naar de man opkijken die dat allemaal veroorzaakt. Dat is best wel cru, om het op zijn zachtst uit te drukken."

Dat vindt allemaal plaats onder het mom van 'bevrijding'. "Ze krijgen te horen dat ze bevrijd zijn door de Russen. Dat Poetin de grote held is die dat allemaal voor elkaar heeft gekregen, en dat er in Kiev een fascistisch regime zit. Dat zijn grosso modo de verhalen die ze te horen krijgen tijdens de geschiedenislessen."

"Als je iemand lang genoeg aan die propaganda blootstelt, dan gaat die vanzelf wel iets daarvan geloven." Al is er zeker ook sprake van verzet. Kamphorst sprak met docenten die nog steeds lesgeven volgens het Oekraïense systeem. Weliswaar vaak online, in het geheim, vanuit gebied in handen van Oekraïne. "Zo proberen Oekraïense docenten nog wel de kinderen te beschermen tegen de hersenspoeling en propaganda."

Maar dat is volgens Kamphorst niet zonder risico. "Als dat aan het licht komt, kan deportatie volgen, kunnen ouders gearresteerd worden of zelfs de voogdij over hun kinderen verliezen."

Naast propaganda in scholen wordt ook volop ingezet op 'paspoortisering'. "Ze delen zogenaamd gewoon Russische paspoorten uit, maar eigenlijk worden mensen gedwongen om dat paspoort te aanvaarden omdat er allerlei basisdiensten aan verbonden zijn. Je komt bijvoorbeeld niet in aanmerking voor gratis gezondheidszorg als je geen Russisch paspoort hebt. Of als je de pensioenleeftijd bereikt hebt en je pensioengeld wil ontvangen, moet je ook een Russisch paspoort hebben."

"Ze doen dan alsof mensen heel graag vrijwillig een paspoort willen, maar eigenlijk gebeurt dat gewoon met dit soort dwangmethoden", zegt Kamphorst. Hetzelfde trucje wordt toegepast op nummerplaten. "Als je nog een Oekraïense nummerplaat hebt, word je van de weg geplukt, wordt die plaat er afgeschroefd, en wordt er een Russische kentekenplaat opgezet voor je mag doorrijden. Zo niet kan je boetes krijgen."

In het kader van die russificatie worden ook Russen aangemoedigd naar de bezette gebieden te trekken. "Bedrijven worden bijvoorbeeld naar Oost-Oekraïne gelokt met allerlei belastingvoordelen, en ook de huizenprijzen zijn er betrekkelijk laag", zegt Kamphorst. Al is het volgens hem maar de vraag of veel mensen in dat gebied willen gaan wonen. "Ook daar vallen raketten en bommen neer, maar ze proberen het gebied in ieder geval wel te promoten."

"Die strategie hebben ze natuurlijk ook toegepast in de Krim toen die in 2014 werd geannexeerd. Dat dient sowieso een beetje als voorbeeld voor de recent bezette gebieden." Op 10 jaar tijd werd dat gebied al helemaal 'gerussificeerd'. "Daar hebben mensen grotendeels Russische paspoorten en gaat alles volgens het Russische systeem. Dus pensioenen, ziekenhuizen, onderwijs: dat gaat allemaal volgens Moskou."

Maar zo ver staat het nog niet in Oost-Oekraïne. "Als je mensen dwingt iets te gaan geloven, dan gaan ze zich over het algemeen juist verzetten. Het wordt niet altijd uitgesproken, maar mensen zijn er niet blij mee. Ze voelen zich over het algemeen Oekraïens, zeker na de inval, en willen zich niet conformeren aan het systeem van de bezetter." Ook het geloof in de bevrijding hebben ze er alleszins nog niet opgegeven, zegt Kamphorst.