Op sociale media verschijnen geregeld fotocollages van historische en recente foto’s die zouden moeten aantonen dat de zeespiegel niet stijgt. Dat klopt niet. De foto’s misleiden, omdat ze bijvoorbeeld geen rekening houden met de getijden of vanop een te grote afstand gemaakt werden. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de zeespiegel wel degelijk stijgt.
Waarom virale fotocollages niets zeggen over zeespiegelstijging (en daar zitten getijden voor iets tussen)
Ellen Debackere
Gepubliceerd:
In het kort
Wat? Geregeld verschijnen op sociale media collages van oude en nieuwere foto’s van het waterpeil op iconische plekken. Zo gaan er beelden rond van het Fort Denison in Sydney, van het Vrijheidsbeeld in New York en nog recenter van de Suikerbroodberg in Brazilië. De foto’s moeten aantonen dat er "van een stijging van de zeespiegel geen sprake is."
Maar? Experten benadrukken dat onderzoek wel degelijk aantoont dat de globale zeespiegel sinds 1900 ongeveer met 20 centimeter gestegen is. Ook op de locaties van de foto’s stijgt de zeespiegel. De foto’s zijn misleidend omdat ze bijvoorbeeld geen rekening houden met de getijdenwerking of met de grote afstand van waarop ze gemaakt werden.
1. De Suikerbroodberg
Een afbeelding met 3 foto’s van de Suikerbroodberg in de Braziliaanse stad Rio de Janeiro ging begin juni 2024 viraal. De collage werd in verschillende talen op verschillende platformen (Facebook , Twitter/X , Instagram ) gedeeld en sommige posts werden op hun beurt tot ruim 65.000 keer gedeeld.
Het beeld toont naar eigen zeggen foto’s uit 3 tijdsperiodes: uit 1880, 1910 en 2020. De 3 foto’s lijken vergelijkbare waterstanden te tonen. Kanalen die de foto delen, suggereren dat de zeespiegel er sinds het einde van de 19e eeuw niet steeg.
We konden niet met zekerheid vaststellen of de data op de foto’s correct zijn. Maar zelfs al zouden de data juist zijn, dan is “het vergelijken van vage foto’s – zeker vanop deze afstand – in ieder geval geen wetenschappelijke benadering”, zegt glacioloog Stef Lhermitte (KU Leuven).
“Volgens de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) is het waterpeil in het gebied rond de Suikerbroodberg tussen 1963 en 2016 gestegen met zo’n 10 centimeter. Maar die stijging kan je niet zien op de foto’s omwille van de schaal”, aldus Lhermitte.
De factcheckers van de Duitse omroep Deutsche Welle (DW) namen contact op met Eduardo Siegle , professor kustdynamica aan de Braziliaanse Universiteit van Sao Paulo. Hij bevestigt de stijging. “Langs de Braziliaanse kust zien we patronen van een zeespiegelstijging die lijken op het mondiale patroon, met een stijging van ongeveer 20 centimeter in de afgelopen eeuw.”
Als de foto’s niet op exact hetzelfde moment in de getijdencyclus werden genomen, is vergelijken zinloos
Glacioloog Philippe Huybrechts (VUB)
Maar waarom zien we in de meest recente foto dan een gebied bedekt met gebouwen aan de voet van onder andere de Suikerbroodberg? Dat zijn gebouwen die eerder niet te zien waren.
"Dit is het gevolg van landwinning " zegt Siegle. "Het is een kunstmatig proces waarbij zand en rotsen aangedragen werden om er een wijk te bouwen. Dat heeft dus niets te maken met het dalen of het stijgen van het zeeniveau.”
Volgens de experten moet er bovendien met meerdere lokale variabelen rekening worden gehouden als we het waterpeil bekijken, denk maar aan wind, golven, getijden of seizoenen. “De werking van de getijden is bijvoorbeeld heel verschillend per regio en kan soms tot enkele meters bedragen”, zegt ook glacioloog Philippe Huybrechts (VUB). “Die beïnvloeden het waterpeil. Als de foto’s niet op exact hetzelfde moment in de getijdencyclus werden genomen, is vergelijken zinloos.”
Hoeveel stijgt de zeespiegel en waarom verschilt die stijging van plek tot plek?
Lokaal verschilt de stijging van de zeespiegel
“De globale zeespiegel is sinds 1850 ongeveer 25 centimeter gestegen ”, zegt Stef Lhermitte. Het European Environment Agency spreekt van een globale stijging van ongeveer 20 centimeter sinds 1900. NASA schat dat de zeespiegel sinds 1993 gemiddeld een tiental centimeter gestegen is.
Maar niet op elke plek ter wereld is die stijging even groot. Daar zijn verschillende redenen voor, zegt glacioloog Harry Zekollari (VUB). “Een voorbeeld is de omgeving van de ijskappen . Die bevatten zoveel massa waardoor ze water aantrekken en waardoor de zeespiegel hier lokaal hoger is. Maar omdat ze nu veel ijs verliezen, hebben ze minder aantrekkingskracht en kan je daar lokaal zelfs een zeespiegeldaling krijgen. Verder van de ijskappen kan je soms een stijging krijgen die hoger ligt dan het gemiddelde.”
"Zeespiegelveranderingen langs kusten zijn het gevolg van veranderingen van zowel het niveau van het water als van het land ", voegt Huybrechts toe. "Dat varieert van plaats tot plaats en daarom heeft het weinig zin om zeeniveauveranderingen af te leiden vanuit slechts 1 locatie. Er zijn bijvoorbeeld ook plaatsen waar de zeespiegel aan de kust daalt omdat het land sterker naar boven komt dan dat het zeeniveau stijgt."
Met andere woorden: zelfs indien het waterpeil rond deze iconische monumenten stabiel was gebleven, zoals fout gesuggereerd wordt, kunnen de foto’s al zeker niets zeggen over de globale zeespiegel.
2. Het Vrijheidsbeeld
Een gelijkaardige fotocollage van het Vrijheidsbeeld doet al enkele jaren de ronde. In 1 foto zien we zogezegd het Vrijheidsbeeld in 1917 en in een andere het Vrijheidsbeeld in 2024. Er doen ook varianten de ronde met andere data, zoals met respectievelijk 1920 en 2020.
Zo nu en dan duiken de beelden opnieuw op. Eind mei 2024 werd zo’n collage bijvoorbeeld nogmaals op X (Twitter, red.) geplaatst en ruim 99.000 keer bekeken. Opnieuw wordt gesuggereerd dat de foto’s aantonen dat de zeespiegel niet gestegen is.
De stijging van het zeeniveau in het gebied rond New York City werd echter aangetoond door wetenschappelijke instanties. “Het zeeniveau bij The Battery op het zuidelijke puntje van Manhattan, is volgens NOAA met bijna 30 centimeter in 100 jaar gestegen”, zegt glacioloog Harry Zekollari (VUB).
Bovendien is de vergelijking van de twee foto's misleidend omdat er geen rekening wordt gehouden met getijdenschommelingen, zeggen de experts. De factcheckers van het Amerikaanse persbureau Associated Press (AP) contacteerden Jacqueline Austermann, die verandering in zeeniveau bestudeert aan Columbia University.
"Het verschil tussen eb en vloed is in dit gebied ongeveer 1,5 meter”, zegt Austermann. "Afhankelijk van het tijdstip van de dag waarop deze foto is genomen, kan je tientallen centimeters verschil hebben, alleen al door de getijdenvariabiliteit."
En ook hier maakt de afstand waarop de foto genomen werd het moeilijk om een stijging in de zeespiegel waar te nemen, aldus Philippe Huybrechts.
Waarom stijgt het niveau van de oceanen?
"Enerzijds gebeurt dat door het uitzetten van zeewater omdat de watertemperatuur stijgt door de opwarming van het klimaat", aldus Huybrechts. "Anderzijds zorgt het smelten van gletsjers en ijskappen ervoor dat de waterhoeveelheid in de oceanen toeneemt."
3. Fort Denison
Tot slot werd ook het Fort Denison in Sydney in Australië misleidend gebruikt. In 2022 circuleerde een fotocollage van Fort Denison met de bewering dat de zeespiegel niet gestegen is “de afgelopen 140 jaar.” Sommige versies van het bericht werden tot 20.000 keer gedeeld en meer dan 65.000 keer bekeken. Nadien doken de beelden zo nu en dan op via sociale media , ook nog in mei 2024 bijvoorbeeld.
Maar de zeespiegel op die plek is gestegen en blijft stijgen, zo blijkt uit metingen. “De gemiddelde trend van het zeeniveau op deze plek vertoont een langzame stijging van ongeveer 0,8 millimeter per jaar sinds 1886”, zegt Zekollari.
Aan AP vertelde klimaatwetenschapper John Church (University of New South Wales) “dat de toename in Australië nog steeds langzamer is dan wereldwijd, maar de afgelopen decennia is versneld.”
“En ook hier geldt dat historische foto's geen betrouwbare indicator van de stijgende zeespiegel zijn”, aldus Lhermitte. “Getijden, seizoensgebonden weerpatronen en andere factoren maken een directe vergelijking tussen foto's onmogelijk.”
Conclusie
De verandering van het zeeniveau kan niet worden bepaald door oude en nieuwe foto’s van een bepaalde locatie met elkaar te vergelijken. Die houden immers geen rekening met getijdenwerking of de grote afstand waarop ze gemaakt werden.
Hoewel er lokale variaties zijn, tonen metingen aan dat de zeespiegel globaal stijgt.
Zowel in de buurt van de Suikerbroodberg, het Vrijheidsbeeld als bij Fort Denison werden bovendien lokale stijgingen van de zeespiegel waargenomen.
De fotocollages bewijzen dus niet dat er geen zeespiegelstijging is. We beschouwen de beweringen daarom als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network en van het European Fact-checking Standards Network (EFCSN ).
