In Gaza dreigt een milieucrisis zonder weerga, waarschuwt de VN. Het water raakt vervuild doordat de meeste waterzuiveringssystemen en afvalverwerkende installaties niet meer werken. De bodem wordt dan weer verontreinigd door onder andere niet-ontplofte munitie, asbest en zware metalen. Dat dreigt nog lang een impact te hebben op de gezondheid van de inwoners van Gaza.
170 kg puin per vierkante meter in Gaza: VN noemt "ongeziene schade" bedreiging voor gezondheid en milieu
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
De menselijke tol van de oorlog in Gaza is enorm. Volgens de VN stierven er sinds oktober al minstens 37.200 Palestijnen en 1.200 Israëli's.
Naast dat tragische verlies aan mensenlevens is ook de materiële schade niet te overzien. Het Milieubureau van de VN (UNEP) berekende dat de oorlog al 39 miljoen ton puin veroorzaakte. Dat is 107 kilogram per vierkante meter in Gaza, of 13 keer meer dan de schade van alle conflicten wereldwijd sinds 2008.
Dat leidt op zijn beurt tot een "ongeziene" milieu- en gezondheidscrisis, waarschuwt UNEP. "De oorlog doet de Gazanen nu al onnoemelijk lijden. De stijgende milieuschade dreigt de weg naar herstel pijnlijk en lang te maken", zegt directeur Inger Andersen. "Dit schaadt hun gezondheid, voedselzekerheid en weerbaarheid diep."
Ook de ecosystemen in Gaza, zoals het zeeleven, riskeren onherstelbare schade.
Geen waterzuivering
Het UNEP maakte een voorlopige schatting van de totale schade in Gaza. Het deed dat op basis van lucht- en satellietbeelden gecombineerd met wetenschappelijke studies en informatie van Palestijnse bronnen, VN-medewerkers op het terrein en andere partners.
Maar de toegang tot het terrein zelf was beperkt door de oorlog. Het UNEP benadrukt dat het snel een grondigere analyse wil maken zodra de situatie dat toelaat.
Toch is nu al duidelijk dat de 5 waterzuiveringsinstallaties in Gaza buiten werking zijn. Daardoor is er een groot tekort aan drinkbaar water. Maar het leidt ook tot vervuiling. Ongefilterd rioolwater loopt bijvoorbeeld rechtstreeks de zee in, vervuilt akkerland en sijpelt door in het grondwater.
Bovendien zijn 5 van de 6 afvalverwerkende installaties beschadigd. Daardoor stapelt er zich nu elke dag 1.200 ton afval op rond de (officiële en geïmproviseerde) vluchtelingenkampen.
Het persbureau Reuters sprak met Abou Mohammad, een inwoner van de stad Al-Zawaida. Hij zag een grote afvalberg groeien naast een landweg in zijn buurt. "We lijden aan kwalen die we hier nooit eerder zagen, zoals huidvlekjes en uitslag", getuigt hij. "Volgens de dokter komt het door alle vervuiling hier."
In een vluchtelingenkamp nabij Khan Younis betreurt vluchtelinge Asmahan al-Masri dan weer dat ze haar tent niet kan open doen door de stank. "Ik heb nooit naast een stort gewoond. Ik moet ervan huilen, net zoals elke grootmoeder van wie de kleinkinderen ziek worden en schurft krijgen", vertelt ze een reporter van Eurovision News. Vliegen cirkelen rond de voeten van de kinderen.
Maar aangroeiende storten en vervuild drinkwater zijn niet de enige gezondheidsrisico's die de Gazanen lopen.
Zo dreigt er ook gevaar door niet-ontplofte munitie en ander oorlogstuig, asbest uit verwoeste gebouwen, industrieel en medisch afval, en zware metalen uit zonnepanelen. De luchtkwaliteit daalt doordat vluchtelingen uit noodzaak plastiek of hout verbranden. En menselijke resten onder het puin zijn broeihaarden voor ziektes.
Al die problemen, die ook op de lange termijn zullen doorwerken, komen bovenop de uitdagingen die de Gazanen nu al het hoofd moeten bieden.
UNEP vraagt onmiddellijk staakt-het-vuren
Ook voor de oorlog kampte Gaza al met "chronische milieuproblemen", merkt het UNEP op. Dat heeft veel te maken met de hoge bevolkingsdichtheid en het gebrek aan degelijk bestuur of materiaal. Bovendien voerde Israël ook vóór deze oorlog al geregeld militaire operaties uit in Gaza, de laatste nog in 2021.
Op de smalle kuststrook leven 2,3 miljoen inwoners. In dat kleine gebied steeg de bebouwde oppervlakte tussen 2013 en 2020 met een vijfde. Die extra bebouwing kwam er volgens de VN zonder veel planning, door een combinatie van het weinig transparante Hamas-bestuur en de blokkade door Israël en Egypte.
Ook de drinkwaterkwaliteit was al langer een probleem. Er wordt te veel water opgepompt uit het grondwaterbassin dat 90 procent van Gaza bevoorraadt. Dat verzilt en is vervuild met pesticiden en nitraten. In 2018 al noemde de Wereldbank dat "een ecologische catastrofe en een grote klimaatkwetsbaarheid".
De laatste jaren boekte Gaza wel enige vooruitgang, zegt de VN. Er werd bijvoorbeeld geïnvesteerd in waterzuivering en afvalverwerking. Er werden ook massaal zonnepanelen geïnstalleerd om de energieafhankelijkheid van Israël af te bouwen. Maar die milieuwinst is nu helemaal ongedaan gemaakt.
UNEP roept nu op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren om mensenlevens te redden én om te vermijden dat de schade aan het milieu nog groter wordt. Al het puin opruimen wordt "een enorme en complexe opgave waar zo snel mogelijk aan begonnen moet worden, zodat ook andere vormen van herstel mogelijk worden".
Klimaatschade
De studie van UNEP werpt een nieuw licht op de tol van de oorlog in Gaza. Eerder deze maand maakten wetenschappers van Britse en Amerikaanse universiteiten al een voorzichtige schatting van de klimaatimpact van het conflict.
Zij berekenden dat de wederopbouw van Gaza een uitstoot van 60 miljoen ton CO2-equivalenten zal veroorzaken, vergelijkbaar met de totale uitstoot van Zweden in 2022. De oorlogsactiviteiten zelf (bombardementen, wapentransport, tanks...) stootten nog 7 keer meer uit, en dat alleen al tijdens de eerste 4 maanden van het conflict.
Die schade, die de klimaatcrisis verder verergert, wordt voor de overgrote meerderheid veroorzaakt door het Israëlische leger. Het aandeel van Hamas is erg beperkt. Toch moet het Israëlische leger zich niet verantwoorden voor die klimaatschade, merken de onderzoekers op. VN-lidstaten zijn immers niet verplicht om de uitstoot van hun militaire activiteiten te rapporteren bij het VN-klimaatorgaan UNFCCC.
