Wordt in Gambia genitale verminking opnieuw legaal? "Religie en cultuur worden boven rechten van de vrouw gezet"

In Gambia zijn 73 procent van de vrouwen tussen de 15 en 49 het slachtoffer van genitale verminking, blijkt uit recente cijfers van UNICEF . In 2015 werd een verbod op deze praktijken, ook wel bekend als vrouwenbesnijdenis of meisjesbesnijdenis, ingesteld. Maar dat dreigt nu teruggedraaid te worden, wat Gambia het eerste land ter wereld zou kunnen maken dat die beslissing ongedaan maakt.

In maart werd al een wetsvoorstel met een grote meerderheid aangenomen in het parlement. Daar buigt momenteel een parlementaire commissie zich over, later deze maand vindt nog een stemming plaats.

"Het maakt mij heel erg verdrietig, maar ook heel boos", reageert Assita Kanko, ervaringsdeskundige en Europarlementslid (N-VA), in ’Nieuwe feiten’ op Radio 1. Al verbaast het haar op zich niet dat het land de wet op de schop wil doen. "Overal proberen bepaalde krachten wetten die voor vrouwenrechten zijn, terug te draaien. Maar hier gaan ze effectief gewoon over tot een stemming in het parlement."

"Om de wet in te trekken hebben meer dan 40 parlementsleden gestemd. Er zijn 58 leden die stemrecht hadden, 53 daarvan zijn mannen. 42 mensen brachten hun stem uit om de wet in te trekken. Dat is gewoon absoluut religie en cultuur boven de rechten van de vrouwen zetten."

Het verbod op vrouwelijke genitale verminking in Gambia kwam er in 2015. "Onder president Yahya Jammeh nam het land de Women's Amendment Act aan. Maar dat was alleen maar om theater te spelen, om positief over te komen op internationaal vlak", benadrukt Kanko. "Dat is ook gebleken in de moeilijkheden die het land ervaren heeft om die te implementeren."

Bij wet was vrouwenbesnijdenis dus misschien wel verboden, maar cijfers vertellen een ander verhaal. Ook de eerste echte bestraffing liet lang op zich wachten. En het is uiteindelijk die bestraffing die de wet mogelijk onderuit haalt. "In 2023 kregen voor het eerst 3 vrouwen die genitale verminking gepleegd hadden, een boete. Een imam heeft die boete uiteindelijk betaald. Vervolgens heeft hij de mensen aangezet tot een campagne tegen de wet."

Dat vrouwelijke genitale verminking nog steeds alomtegenwoordig is in bepaalde Afrikaanse landen, heeft volgens Kanko te maken met anti-vrouwsentimenten en een terugkeer naar zeer harde, traditionele en religieuze geloofsovertuigingen. Daar speelt bijgeloof een grote rol in.

"Sommige mensen denken dat vrouwen vruchtbaarder zijn als ze verminkt zijn, of dat het geluk brengt. Anderen denken dat een man die naar bed zou gaan met een vrouw die niet genitaal verminkt is, impotent zou worden, of dat die vrouwen zouden stinken", weet Kanko. "Er wordt echt van alles over vrouwen verteld. Het is een obsessie in een deel van de samenleving over de organen van vrouwen."

Ook het toeziend oog van een imam draagt volgens Kanko bij aan de participatie van conservatieve moslims aan genitale verminking. In het geval van Gambia heeft de actie van een imam zelfs de mogelijke afschaffing van het verbod in de hand gewerkt.

Door de vorm van verminking toe te laten, proberen politici te scoren bij de bevolking. "Zo houden ze ook een patriarchale samenleving in stand. Vrouwen zijn er meestal economisch zwak. Als je geen geld hebt om voor jezelf te zorgen, dan kan je moeilijk voor je eigen dochters zorgen of politiek participeren. In het parlement van Gambia zitten 58 mensen, 5 ervan zijn vrouw."

De ontwikkelingen in het land laten de gemoederen niet onberoerd. Organisaties vrezen dat dit de deur openzet voor andere landen om soortgelijke stappen te nemen. Ook het Europees Parlement heeft de situatie al veroordeeld . "In april hebben we Gambia vanuit het Europees Parlement aangesproken, om zo het land op te roepen de internationale afspraken na te komen en de rechten van de vrouw niet terug te draaien."

"In Burkina Faso, mijn land van herkomst, zijn 75 procent van de meisjes genitaal verminkt", zegt Kanko. "Als kind was ik genitaal verminkt." Dat heeft niet alleen fysieke gevolgen, maar komt ook met een mentale kost.

"Als je zoiets meemaakt, is er een complete nood aan een mentale reconstructie", getuigt ze. "Vroeger wist ik niet eens wat genitale verminking was. Dus stel je voor dat zoiets je overkomt en dat je geen idee hebt wat het is en wat men met je gaat doen. Nadien heb ik schrik gehad van alles en ben ik als kind permanent waakzaam geweest."

"Je kan er ook met niemand over praten. Dan stort de gebeurtenis je ook in een vorm van eenzaamheid die te vroeg komt, want je bent nog maar een kind en je moet op mensen kunnen rekenen. Maar op wie kan je dan rekenen? Als je zo opgroeit, dan bouw je een enorme weerstand tegen zorg op."

"De fysieke pijn gaat op termijn wel weg, maar het bedrog dat je meegemaakt hebt laat wel sporen na", zegt Kanko. "Dat is het lot van 200 miljoen vrouwen wereldwijd."