De Russische energiereus Gazprom, steevast een belangrijke bron van inkomsten voor de staatskas, heeft voor het eerst in 25 jaar een miljardenverlies geboekt. Belangrijkste verklaring? Het verlies van Europa als afzetmarkt. Of hoe het plan van president Poetin om aardgas als wapen in te zetten, als een boemerang terugkeert.
"Gaswapen" van Poetin blijkt foute gok: Russisch kroonjuweel Gazprom bloedt (en zal wellicht blijven bloeden)
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Langzaam de gaskraan naar het Westen dichtdraaien, dat was de tactiek van Poetin nog voor hij binnenviel in Oekraïne. "Rusland begon daar al mee in 2021, om Europa onder druk te zetten", zegt Ruslandcorrespondent Geert Groot Koerkamp in De Ochtend op Radio 1. Het leek aanvankelijk ook te werken. "De energie- en gasprijzen gingen vanaf dan enorm omhoog."
"De indruk was dat Europa zo afhankelijk was van Russisch gas, dat het geen alternatief zou kunnen vinden." Maar dat plan werkte averechts. Europese landen begonnen al snel andere leveranciers te zoeken en dat versnelde nog toen Russische troepen begin 2022 Oekraïne binnentrokken. "En wat Rusland, Gazprom en ook president Poetin niet hadden verwacht, was dat dat ook zou lukken", stelt Groot Koerkamp.
In de hoogdagen ging bijna 200 miljard kubieke meter Russisch gas naar Europa. Nu blijft daar nog 20 miljard van over
Geert Groot Koerkamp, correspondent in Rusland
Gevolg: energiereus en staatsbedrijf Gazprom raakte de Europese markt haast volledig kwijt. "In de hoogdagen ging bijna 200 miljard kubieke meter Russisch gas naar Europa. Nu blijft daar nog 20 miljard van over, via onder meer Turkije en vreemd genoeg ook Oekraïne. Daar blijft Rusland nu mee zitten, want dat gas uit Siberië kan niet zomaar ergens naartoe. De volledige export was net gericht op Europa."
Diepe put
En bondgenoot China dan? "Daar wordt vaak over gepraat, maar pijpleidingen die Siberië afdoende verbinden met China moeten nog worden aangelegd. Dat is een proces dat 10 à 15 jaar in beslag neemt. Áls China al zoveel gas van Rusland zou willen afnemen, want dat is ook niet het geval. Er is eigenlijk niemand ter wereld die die grote volumes van weleer, die Europa afnam, kan kopen."
Die inkomsten lopen Gazprom en de Russische begroting dus mis. Waar het staatsbedrijf in 2022 nog een royale winst van 12 miljard euro boekte, blijft alleen nog maar een diepe put over. Dit jaar loopt het verlies al op tot 6 miljard euro.
Zoals het er nu uitziet, komt dit nooit meer goed
Geert Groot Koerkamp, correspondent in Rusland
"Zoals het er nu uitziet, komt dit nooit meer goed", analyseert Groot Koerkamp. "Gazprom is in een neerwaartse spiraal terechtgekomen." Het energiebedrijf moet erop hopen dat Europese landen in een verre toekomst zeggen dat ze dat Russisch gas toch weer willen. "Maar dan nog zullen die volumes van weleer nooit meer worden gehaald. Ook zullen geldverslindende projecten als Nord Stream - een pijpleiding die via de Oostzee naar Duitsland liep - en 'De kracht van Siberië' - een pijpleiding naar China - nooit meer worden terugverdiend."
Effect van sancties
En wat met olie? Want die export, onder meer naar India en China, levert de Russische begroting nog veel meer geld op dan gas. Rusland-expert Kaspar Pucek van het Clingendaelinstituut zei onlangs nog aan VRT NWS dat de prijzen voor Russische olie zelfs opnieuw aan het stijgen zijn.
"Maar ook daar zie je dat westerse sancties wel degelijk een effect beginnen te hebben", werpt Groot Koerkamp tegen. "Dat effect sijpelt langzaam door en heeft vooral te maken met technologie die Rusland nu ontbeert en niet meer (of niet meer voldoende) krijgt."
"Rusland zal op termijn problemen krijgen om de moeilijk winbare olie te bereiken. Op dit moment wordt het laatste laaghangend fruit nog geplukt: de olie die makkelijk vindbaar en te winnen is. Maar in de verdere toekomst zal het heel moeilijk zijn om dat tempo vol te houden."
