Strenger voor werklozen en lagere erfbelasting: hierover is Vlaamse 'raketcoalitie' het volgens partijprogramma's al eens

Deze namiddag neemt Bart De Wever (N-VA) een volgende stap in het vormen van wat waarschijnlijk de nieuwe Vlaamse regering wordt. Hij legt een startnota voor aan zijn collega-voorzitters Sammy Mahdi (CD&V) en Melissa Depraetere (Vooruit). Voor het eerst spreken ze over de inhoud: vinden de partijen voldoende raakvlakken over welk beleid er de komende jaren in Vlaanderen gevoerd moet worden? 

Dat belooft een uitdaging te worden. N-VA en CD&V voeren samen al 10 jaar een centrumrechts beleid in Vlaanderen. Vooruit heeft zich daar vanuit de oppositie altijd tegen afgezet. Uit een analyse van de standpunten van de partijen in De Stemtest blijkt dat Vooruit en N-VA over minder dan de helft van de stellingen overeenkomen. De kloof is er vooral op sociaaleconomisch vlak. 

Toch leert het herlezen van de verkiezingsprogramma’s dat als het over Vlaamse bevoegdheden gaat, de partijen op cruciale punten dezelfde richting uit willen. 

De opvolging van werklozen moet strikter en de begeleiding richting een job moet beter. Daar zijn de partijen het al langer over eens. Maar voor het eerst willen de socialisten daar nu ook sancties aan verbinden. 

Wie 2 jaar werkloos is, moet een zogenoemde ‘basisbaan’ accepteren, vindt Vooruit. Doet een werkzoekende dat niet, dan verliest die zijn uitkering. CD&V en N-VA voerden met de Vlaamse regering iets gelijkaardigs in, de verplichte gemeenschapsdienst. Ook daarbij geldt: wie langer dan 2 jaar werkloos is, moet verplicht aan de slag, bijvoorbeeld bij de groendienst of op een school. Het systeem is voorlopig geen succes. 

Vooruit is tegen de verplichte gemeenschapsdienst, omdat mensen geen volwaardig loon krijgen, maar slechts 1,3 euro per uur bovenop hun uitkering. Dat zou bij hun basisbaan anders zijn. 

Hoe dan ook: ook als de socialisten mee aan de macht komen, zullen werklozen na een tijd verplicht aan de slag moeten, willen ze hun uitkering behouden. 

De 3 partijen willen een hervorming van de erfbelasting. N-VA wil die belasting op termijn zelfs helemaal afschaffen. In eerste instantie wil de partij het tarief voor de langstlevende echtgenoot en alle kinderen verlagen. Ook Vooruit kwam in zijn programma met een radicaal voorstel: iedereen mag tijdens zijn leven tot 250.000 euro erven of als schenking krijgen, zonder daar een euro belastingen op te betalen. 

CD&V maakt de hervorming van de erfbelasting het minst concreet, maar geeft net als Vooruit en N-VA in De Stemtest aan de erfbelasting te willen verlagen. 

Een verlaging heeft ongetwijfeld impact op de Vlaamse overheidsfinanciën. In 2023 was de erfbelasting goed voor 1,85 miljard euro aan inkomsten.

Vooruit voert de laatste jaren een zogenoemd ‘flinksere’ koers. Dat wil zeggen dat de partij naast rechten ook steeds meer de aandacht vestigt op plichten. Ze legt bijvoorbeeld erg de nadruk op de kennis van het Nederlands voor nieuwkomers en schrikt er niet meer voor terug daar sancties aan te verbinden. 

Net als CD&V en N-VA vindt de partij dat wie in een sociale woning woont, Nederlands moet kennen. Ook op de speelplaats mag enkel Nederlands gesproken worden, vinden de 3 partijen, blijkt uit De Stemtest. 

Ook het recht op een leefloon willen de 3 partijen voor erkende vluchtelingen koppelen aan strengere voorwaarden – onder andere kennis van het Nederlands. Al is dat wel een federale bevoegdheid. Ook daar bestaat de kans dat de 3 partijen samen in een regering stappen. 

Over de renovatieplicht is al veel inkt gevloeid. Om de klimaatdoelstellingen te halen, moeten huizen in Vlaanderen veel beter geïsoleerd zijn. Nieuwe eigenaars van een woning met een EPC-label E of F moeten hun woning verplicht renoveren naar een label D (of beter). Ze krijgen 5 jaar na de aankoop om die renovatie af te ronden.

En dat is duur. Het zet de betaalbaarheid van woningen onder druk. Onder meer de Nationale Bank waarschuwde al voor de impact van de verplichting en vraagt zich af of het de beste optie is om de klimaattransitie te stimuleren. 

Toch stelt geen van de 3 partijen de renovatieplicht an sich in vraag. Maar ze moet wel haalbaarder en betaalbaarder zijn, klinkt het. CD&V en Vooruit pleiten voor meer financiële steun. In het programma van N-VA staat te lezen dat de renovatietransitie "geen opbod mag worden van onhaalbare ambities."