De 27 Europese regeringsleiders komen vanavond in Brussel bijeen om te praten over de verdeling van de Europese topjobs, de belangrijkste posities in de Europese instellingen. Vorige week hebben de Europese kiezers de machtsverhoudingen in het Europees Parlement bepaald. Nu is het aan de 'chefs' om op basis daarvan keuzes te maken. Over welke topjobs gaat het en wie wordt er genoemd?
Verdeling Europese topjobs: wie volgt Charles Michel op, en mag Ursula von der Leyen op post blijven?
Rob Heirbaut
Gepubliceerd:
Mag Ursula von der Leyen op post blijven als voorzitter van de Europese Commissie?
5 jaar geleden kende zo goed als niemand (buiten Duitsland) haar, nu is ze het gezicht van Europa. Het is zo goed als zeker dat Ursula von der Leyen ook de komende 5 jaar voorzitter van de Europese Commissie mag blijven.
Zij behoort tot de Europese Volkspartij (EVP, waar ook CD&V toe behoort), en is in maart door de EVP op een congres verkozen tot kandidaat-commissievoorzitter. De EVP is veruit de sterkste fractie gebleven in het Europees Parlement. Ze veroverden 14 extra zetels, en hebben er nu 190 van de 720 zetels.
Het zijn de 27 Europese regeringsleiders die de Commissievoorzitter moeten voordragen. Ook daar is de EVP, met 11 regeringsleiders, het sterkst vertegenwoordigd. De EVP claimt de post van voorzitter van de Europese Commissie voor Ursula von der Leyen.
De 2 andere grote politieke families, de sociaaldemocraten en de liberalen, lijken het daarmee eens te zijn. Zij azen op 2 andere topjobs. Met de steun van socialisten en liberalen, geraakt Von der Leyen nipt aan een meerderheid in het Europees Parlement. Na de voordracht door de Europese Raad, moet ze ook nog verkozen geraken in het Europees Parlement. De 3 fracties hebben samen 406 zetels, iets meer dan de benodigde 361 stemmen.
Het wordt uitkijken hoe de Italiaanse premier Giorgia Meloni zich gaat opstellen. Met haar partij Fratelli d'Italia haalde ze met 28 procent van de stemmen bij de Europese verkiezingen een grote overwinning.
Zij en haar partij behoren niet tot de Europese sociaaldemocratische of liberale familie, maar wel tot de Europese Conservatieven en Hervormers. In de Europese Raad behoort alleen de premier van Tsjechië tot die familie. Maar in het Europees Parlement is de ECR wel belangrijk, bijna even groot als de liberale fractie Renew.
Liberalen en sociaaldemocraten hebben Von der Leyen gewaarschuwd: zodra ze samenwerkt met Meloni om verkozen te worden, is ze hun steun kwijt. Misschien probeert Meloni voor Italië een zware portefeuille te versieren in de volgende Europese Commissie, in ruil voor de 24 stemmen van Europarlementsleden van Fratelli d'Italia in het Europees Parlement? Die verdeling van portefeuilles gebeurt immers door... Ursula von der Leyen.
Einde verhaal voor Charles Michel, wie wordt zijn vervanger?
Charles Michel heeft er eind november de maximumtermijn van 5 jaar als voorzitter van de Europese Raad opzitten. Weinigen in de Europese bubbel in Brussel zijn daar rouwig om.
De naam die het meest genoemd wordt om hem op te volgen is Antonio Costa. Hij is een Portugese sociaaldemocraat. Tot eind vorig jaar was hij 8 jaar premier van Portugal. Hij kent de meeste Europese regeringsleiders, en heeft een goede reputatie bij hen. Ook met Ursula von der Leyen heeft hij een goede verstandhouding.
Naar alle verwachting zal hij minder haantje-de-voorste willen spelen dan Charles Michel. Maar: hij moest in november opstappen omdat zijn naam viel in een corruptieschandaal. Intussen blijkt er niet veel aan de hand te zijn, maar het onderzoek in Portugal loopt wel nog.
Rivalen van Costa (de Deense premier Mette Frederiksen wordt vaak genoemd, red.) kunnen hier nog een argument in vinden.
Wordt Kaja Kallas de "Europese minister van Buitenlandse Zaken"?
De liberalen 'krijgen' dus mogelijk de post van de Spanjaard Josep Borrell, de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlands Beleid van de Europese Unie, of 'Europese minister van Buitenlandse Zaken'.
De naam die meest genoemd wordt om hem op te volgen is Kaja Kallas, de premier van Estland. Ze wordt dinsdag 47 jaar, een pak jonger dan de 77-jarige Borrell. Kallas staat bekend om haar anti-Russische uitspraken, en pleidooien voor grote en snelle wapenleveringen aan Oekraïne. Estland is een voormalige republiek van de Sovjet-Unie. Daar en in de andere Baltische staten is de vrees groot dat Poetin na Oekraïne hen zal aanvallen.
Het Europees buitenlands beleid omvat echter meer dan de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Is Kallas ook beslagen om namens Europa de relaties met China te behartigen, en invloed uit te oefenen op de toestand in het Midden-Oosten en andere vuurhaarden in de wereld? De aanstelling van Kallas, Costa en Von der Leyen zou alleszins voor een goede geografische verdeling van de topjobs zorgen tussen Centraal-Oost-Europa (Kallas), Zuid-Europa (Costa) en West-Europa (Von der Leyen).
Roberta Metsola blijft zo goed als zeker voorzitter van het Europees Parlement
De post van voorzitter van het Europees Parlement wordt vaak in één adem genoemd bij de verdeling van de topjobs. Bij de deal over die topjobs spreken de Europese politieke partijen inderdaad af welke partij de parlementsvoorzitter mag leveren. De EVP eist, als veruit grootste, dat huidig voorzitter Roberta Metsola mag aanblijven.
Het parlement verkiest zijn nieuwe voorzitter op 16 juli, wanneer de eerste plenaire vergadering na de verkiezingen plaatsvindt. De voorzitter wordt verkozen voor een periode van 2,5 jaar. Of er al een afspraak is voor de volgende 2,5 jaar, is niet duidelijk.
Geen topjob voor België, maar wie wordt Belgisch eurocommissaris?
Na de passage van Charles Michel als voorzitter van de Europese Raad, ziet het er naar uit dat de kansen van een Belg/Belgische om een topjob binnen te halen klein zijn geworden. België moet wel, zoals alle 27 landen, iemand voordragen die commissaris zal zijn in de volgende Europese Commissie. Finland duidde zaterdag al een kandidate aan.
België heeft net federale verkiezingen gehouden. De aanduiding van een nieuwe commissaris om Didier Reynders (sinds 2019 commissaris voor Justitie) op te volgen, is normaal iets voor de nieuwe regering. Die is er echter nog niet. Wellicht wordt Ursula von der Leyen op 17 of 18 juli al verkozen tot voorzitter van de Europese Commissie. Daarna zal ze snel de bevoegdheden verdelen tussen de voorgedragen kandidaten.
Zal er al een federale regering zijn op 17 juli? De post van eurocommissaris weegt even zwaar als die van een minister. Welke partij is bereid om een ministerpost weg te geven, in ruil voor de (electoraal minder lonende) positie van eurocommissaris? Gaan we op 17 juli al weten welke partijen de federale regering zullen vormen? Vooruit stelt hoge eisen, de PS en Open VLD kiezen voor oppositie. Kan Didier Reynders (MR) gewoon aanblijven, als gemakkelijkheidsoplossing?
Reynders mikt voorlopig op een andere internationale topjob. Hij wil secretaris-generaal worden van de Raad van Europa. Dat is een internationale organisatie van 46 landen, die los staat van de Europese Unie.
Op 25 juni stemt het parlement van de Raad van Europa over de kandidatuur van Reynders en 2 concurrenten. Haalt hij het (opnieuw, net zoals in 2019) niet, dan kan hij er mogelijk nog 5 jaar bij doen als eurocommissaris. Hij heeft alvast een goede verstandhouding met Ursula von der Leyen.
Andere namen duiken ook op (Sophie Wilmès bijvoorbeeld, of Johan Van Overtveldt). Hoe de teerling zal rollen weten we de komende weken. Tot dan blijft het gissen en speculeren.
