Nu de kaarten zijn geschud door de kiezers, kunnen de winnaars van de verkiezingen beginnen met het vormen van een regering. Maar hoe gaat dat in zijn werk? Wie mag er meedoen en wie niet? En wanneer gaan al die nieuwe regeringen klaar zijn? Daar kwamen veel vragen over van jongeren op sociale media. Aurélie Boffé legt ze voor aan politiek journalist Pieterjan De Smedt. Dit zijn de tien meest gestelde vragen.
De 10 meest gestelde vragen door jongeren na de verkiezingen: "Waarom mag Vlaams Belang niet mee besturen?" En "Wie wordt premier?"
Kristien Amerijckx
Gepubliceerd:
1. Wat was zo bijzonder aan deze verkiezingen?
In Vlaanderen was het de verwachting dat het Vlaams Belang de grootste partij zou worden. Niemand had zien aankomen dat de N-VA van Bart De Wever de grootste zou worden, ook binnen N-VA had niemand dat verwacht. In Wallonië was er een echte aardverschuiving: daar was de PS met Paul Magnette en Elio Di Rupo jarenlang de machtigste partij en daar is nu een einde aan gekomen. De rechtse partijen hebben daar de macht kunnen grijpen.
Eigenlijk bleek al langer uit onderzoek dat Walen over veel dingen zoals bijvoorbeeld migratie hetzelfde denken als Vlamingen, maar nooit eerder kwam dat zo tot uiting in het stemgedrag van de Walen. Doordat er gelijkaardiger werd gestemd in Vlaanderen en Wallonië wordt de regeringsvorming waarschijnlijk wat gemakkelijker.
2. Wie zijn de winnaars van de verkiezingen?
De grote morele overwinnaar is Bart De Wever. Hij heeft veel aan gezag gewonnen, ook in zijn eigen partij waar wat twijfel was of hij het tij nog zou kunnen keren. Vooruit heeft een bescheiden winst geboekt, maar Conner Rousseau heeft zich terug op de kaart kunnen zetten. Ook Vlaams Belang heeft heel hoog gescoord.
Toch zat er meer in voor die partij. Ze hebben op het einde van de campagne wat steken laten vallen, bijvoorbeeld toen het ging over gender en seksuele diversiteit, daar was hun communicatie weinig menselijk. Zeker toen Tom Van Grieken in Eerste Keus tegen een trans jongen zei: "Als ik een belachelijk kostuum aan heb, dan lachen ze ook met mij."
3. En wie zijn de verliezers?
Zonder twijfel Open VLD en Alexander De Croo. Zij hebben een serieuze pandoering gekregen. Het grote probleem daar was een gebrek aan geloofwaardigheid. Ze zijn al 25 jaar aan de macht en beloven altijd de lasten te verlagen, maar iedereen weet dat België een hoge belastingdruk heeft. Mensen geloven hun verhaal niet meer.
4. Wat gebeurt er nu om een regering te vormen?
In Vlaanderen is het de gewoonte dat de grootste partij (N-VA) het initiatief neemt om met iedereen te praten, op het federaal niveau stelt de koning daarvoor een informateur aan. Nu is dat Bart De Wever. Die praat dan met de verschillende partijen om te zien waar er bereidheid is om samen te regeren. Als hij daar zicht op heeft, gaat hij naar de koning die dan een formateur aanstelt. De formateur gaat dan de onderhandeling leiden om samen een regeerakkoord te maken. Hoe beter de afspraken in dat regeerakkoord zijn, hoe makkelijker het daarna wordt om samen te regeren.
5. Wanneer hebben we een regering?
Dat kan snel gaan, men is overal al aan het puzzelen. In Wallonië zijn ze er al aan begonnen: MR (de Franstalige liberalen) en Les Engagés (vergelijkbaar met CD&V in Vlaanderen) hebben samen een meerderheid en dat huwelijk is eigenlijk al beklonken.
In Vlaanderen gaat het richting N-VA, Vooruit en CD&V (de kleuren van een raketijsje). Federaal zal het iets complexer zijn, maar omdat er binnenkort (13 oktober) ook gemeenteraadsverkiezingen zijn, zullen ze misschien wel proberen om zo snel mogelijk te gaan. Op die manier tonen ze aan de bevolking: we zijn geen ruzie aan het maken in de Wetstraat, maar bezig om jullie problemen op te lossen. In Brussel is er een heel andere uitslag dan in de rest van het land, daar wordt het het moeilijkst.
6. Waarom mag Vlaams Belang als tweede grootste partij niet meedoen?
De grootste partij, N-VA van Bart De Wever, heeft al voor de verkiezingen gezegd dat ze niet met Vlaams Belang wilden samenwerken. Stel dat Vlaams Belang 30 procent had gehaald, dan zou het veel moeilijker zijn geweest voor N-VA om niet met hen te regeren.
Maar er zijn wel degelijk veel Vlamingen die voor Vlaams Belang én PVDA hebben gestemd, waarmee ze zich afkeren van de beleidspartijen. De partijen die nu een regering gaan vormen zullen dus goed moeten nadenken hoe ze die kiezers kunnen terugwinnen.
7. Kan het cordon sanitaire ooit worden gebroken?
Het cordon sanitaire is de afspraak tussen partijen om nooit samen met het Vlaams Belang in een regering te stappen. Het is mogelijk dat dat ooit gebroken wordt. Kijk maar naar Nederland, daar wilde eerst ook niemand samenwerken met de PVV van Geert Wilders, maar daar is nu toch een akkoord met hem.
Als Vlaams Belang op een dag nog veel meer stemmen haalt of als de concurrentie zwakker wordt, dan zou dat cordon misschien wel kunnen worden gebroken. En we zullen ook kijken wat er in oktober op het lokale niveau gebeurt.
8. Kan Bart De Wever als winnaar van de verkiezingen héél het beleid bepalen?
Nee, want er zitten verschillende partijen in de regering. Vergelijk het met een huwelijk: de man wil op de buiten wonen in een huis met een grote tuin, de vrouw wil op een appartement in de stad wonen. Dan eindig je waarschijnlijk ergens in de buurt van een stad met een middelgrote tuin. Elke partij moet wat water bij de wijn doen.
9. Wie wordt premier van ons land?
Bart De Wever wil heel graag premier worden, maar dan zal er wel nog een charmeoffensief nodig zijn om wat harten in Franstalig België te veroveren. Dat is op zich niet onmogelijk. Sophie Wilmès (MR) is daar wel heel populair en ze heeft ook veel stemmen gehaald op de Europese lijst.
Wie er premier wordt, maakt deel uit van de politieke onderhandelingen bij de regeringsvorming. Als je als partij de premier wil leveren, moet je vaak wel toegeven op andere punten. En stel dat er bijvoorbeeld een regering is waar bijvoorbeeld de Franstaligen in minderheid zijn dan kan je zoiets compenseren met een premierschap. Zoals Charles Michel premier werd onder de Zweedse regering omdat de MR toen als enige Franstalige partij aan boord kwam.
Als je premier wil worden, kan je natuurlijk best ook tweetalig zijn. Dat is een nadeel voor Georges-Louis Bouchez (MR), wiens Nederlands niet zo denderend is.
10. Komt er een staatshervorming?
Een staatshervorming betekent eigenlijk dat je het land anders gaat organiseren. Sommige bevoegdheden zitten vandaag bij de federale overheid, bijvoorbeeld het leger, de pensioenen of het migratiebeleid. Andere zitten bij de regionale overheden: Vlaanderen beslist bijvoorbeeld zélf over het onderwijs, de media en het woonbeleid. Bij een staatshervorming kan je die bevoegdheden verschuiven van het ene niveau naar het andere, bijvoorbeeld de regio's zélf laten bepalen wat de pensioenleeftijd is.
Voor N-VA is een staatshervorming heel belangrijk, maar om die te kunnen doorvoeren heb je 2/3 van de stemmen nodig in het parlement. De Wever ziet wel een alternatieve oplossing door een aantal bevoegdheden federaal te houden, maar elke regio ze zelf te laten invullen.
Zo krijg je dan voor Volksgezondheid een Vlaamse en een Franstalige federale minister. Als je het op deze manier aanpakt, heb je een gewone meerderheid nodig, geen 2/3 meerderheid. Critici vinden dit wel een juridisch wankele basis en hebben vragen bij deze aanpak.
We hebben gestemd, wat nu? Pieterjan De Smedt over de verkiezingen